Vai trò của doanh nghiệp trong chuyển đổi xanh, kiến tạo bền vững

Từ chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước đến hệ thống chính sách thích ứng dòng chảy thời đại

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã nâng tầm tư duy chiến lược khi định vị kinh tế xanh là "kim chỉ nam" đổi mới mô hình tăng trưởng. Không còn là giải pháp phụ trợ, hành trình chuyển dịch từ “nâu” sang “xanh” nay trở thành nhiệm vụ cốt lõi, đi kèm hệ chỉ tiêu định lượng khắt khe đến năm 2030: giảm tiêu hao năng lượng GDP 1-1,5%/năm, giảm phát thải 8-9%, và toàn bộ cơ sở sản xuất phải đạt quy chuẩn môi trường.

Để hiện thực hóa quyết tâm ấy, Chính phủ đã kịp thời ban hành Quyết định số 926/QĐ-TTg, phê duyệt Chương trình hỗ trợ 25.000 doanh nghiệp, hộ kinh doanh chuyển đổi xanh giai đoạn 2026-2030. Đi đôi với diện rộng, cơ quan quản lý cũng khẩn trương xây dựng 20 mô hình điểm về kinh tế tuần hoàn và Net Zero, tạo bệ phóng lan tỏa kinh nghiệm ra toàn quốc. Tuy nhiên, đây là cuộc đại tự thân vận động đầy thách thức, bởi áp lực giảm phát thải không còn là câu chuyện tương lai, mà đã trở thành thước đo trực tiếp năng lực cạnh tranh quốc gia, nơi cộng đồng doanh nghiệp giữ vai trò xung kích quyết định.

Theo các báo cáo mới nhất đầu năm 2026 của PwC và Viet Research, làn sóng thực hành ESG tại Việt Nam đang mạnh mẽ hơn bao giờ hết với 89% doanh nghiệp cam kết thực hiện trong ngắn hạn. Đáng chú ý, 61% đơn vị đã sở hữu chiến lược cụ thể, 44% chính thức đưa các sáng kiến xanh vào thực tế, và 43% đã lập Báo cáo phát triển bền vững theo chuẩn quốc tế GRI.

Hiện tiến trình xanh hóa này đang diễn ra với nhiều tốc độ, tạo nên sự phân hóa rõ rệt theo từng khối doanh nghiệp: Dẫn đầu là khối FDI (71%): Nhóm này chủ động chuyển đổi sâu sắc nhằm đáp ứng ngay các hàng rào kỹ thuật khắt khe từ chuỗi cung ứng toàn cầu. Tiếp bước là khối niêm yết (57%): Sự chuyển dịch được thúc đẩy mạnh mẽ bởi áp lực minh bạch thông tin và nhu cầu tiếp cận dòng vốn tài chính xanh. Bám đuổi là khối tư nhân và gia đình (27%): Đây là phân khúc có tốc độ chậm hơn, đòi hỏi sự tiếp sức kịp thời từ các chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Rõ ràng, việc nhận diện đúng thách thức sẽ giúp doanh nghiệp chủ động làm chủ công nghệ và tối ưu chi phí dài hạn. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, chuyển đổi xanh không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đã biến thành tấm vé thông hành bắt buộc để thương hiệu Việt bước ra biển lớn.

Nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu thông qua các tiêu chuẩn xanh bắt buộc

Trước làn sóng dịch chuyển sang nền kinh tế bền vững, nhiều ngành hàng xuất khẩu của Việt Nam đang chịu áp lực lớn từ các chính sách môi trường khắt khe. Nếu không nhanh chóng cải tiến quy trình, doanh nghiệp nội địa chắc chắn sẽ bị bỏ lại phía sau. Ngược lại, những đơn vị chủ động đi đầu trong đổi mới công nghệ sẽ tự kiến tạo lợi thế cạnh tranh mới để vượt qua các rào cản thương mại hiện đại.

Theo nhận định của ông Mai Xuân Phong, Tổng Giám đốc Seaprodex cùng nhiều chuyên gia kinh tế, chuyển đổi xanh nay đã trở thành tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc mang tính toàn cầu. Điển hình như việc Liên minh châu Âu (EU) chính thức triển khai Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), hay việc Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc liên tục thắt chặt quy định về dấu chân phát thải và chứng chỉ xanh. Những rào cản pháp lý này buộc các nhà sản xuất trong nước phải lập tức giảm phát thải, đồng thời minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng của mình.

Ông Nguyễn Chí Sáng - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI) nhấn mạnh: “Chuyển đổi xanh là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu không đạt tiêu chuẩn môi trường, doanh nghiệp sẽ bị loại khỏi thị trường, dù sản phẩm có chất lượng hay giá thành cạnh tranh đến đâu”.

Nhận thức sâu sắc được thách thức đó, trong hai năm trở lại đây, hàng loạt doanh nghiệp Việt đã chủ động nhập cuộc bằng tư duy đổi mới mạnh mẽ. Từ việc tham gia các chương trình tiết kiệm năng lượng, ứng dụng tự động hóa, nhiều đơn vị tiên phong thậm chí đã mạnh dạn xây dựng nhà máy đạt chuẩn quốc tế như LEED hay ISO 14001. Có thể thấy, việc đáp ứng các tiêu chí ESG không còn là xu hướng xa xỉ, mà đã biến thành thước đo năng lực bắt buộc. Đầu tư vào công nghệ xanh hôm nay chính là tấm bảo hiểm vững chắc cho ngày mai, giúp doanh nghiệp tự tin định vị mình trong dòng chảy kinh tế thế giới.

Ứng dụng khoa học công nghệ vào giải pháp sống xanh

Tại Hội thảo "Nông nghiệp xanh-ESG-NetZero& AI", Thạc sĩ Nguyễn Thị Thanh Mai - Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị MaiHoa Group khẳng định doanh nghiệp sẽ luôn là cầu nối đột phá, cùng cộng đồng lan tỏa vì một Việt Nam xanh, sạch và an toàn.

Thành lập từ năm 2014, Tập đoàn Mai Hoa (MaiHoa Group - MHG) định hướng hoạt động vào các giải pháp bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Đến năm 2020, doanh nghiệp thực hiện bước đi chiến lược khi ký kết hợp tác toàn diện và nhận chuyển giao độc quyền công nghệ Nano Airpurity từ Tập đoàn KOWA Global (Nhật Bản).

Về mặt kỹ thuật, Nano Airpurity là dòng nguyên liệu vải không dệt được phủ các hạt nano vô cơ như Kẽm, Đồng, Bạc và Vàng sâu bên trong bề mặt. Cấu tạo này cho phép công nghệ hoạt động liên tục mà không cần tiêu thụ năng lượng hay phát sinh chi phí bảo dưỡng. Công nghệ này đã đạt các chứng nhận tiêu chuẩn như FDA (Mỹ) và CE (Châu Âu). Theo các kết quả thử nghiệm độc lập, vật liệu có khả năng kháng khuẩn, kháng virus đến 99%, đồng thời hỗ trợ khử mùi ẩm mốc, khói thuốc và một số khí độc hại nhằm bảo vệ hệ hô hấp.

Để đưa công nghệ này vào thực tế, MHG đã cụ thể hóa thành ba nhóm giải pháp ứng dụng. Trước hết là dòng tranh công nghệ kết hợp giữa chức năng thẩm mỹ và khả năng thanh lọc không khí. Theo tính toán kỹ thuật, mỗi mét vuông tranh in bằng mực sinh học có thể xử lý không khí cho không gian từ 30 đến 50 m² với độ bền vật liệu khoảng hai mươi năm; đồng thời, việc tích hợp mã QR trên tranh cũng giúp kết hợp yếu tố số hóa vào giải pháp xanh này. Bên cạnh đó, doanh nghiệp phát triển các loại miếng dán (stickers) kháng khuẩn nhằm giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm chéo tại các bề mặt tiếp xúc chung như nút bấm thang máy, tay nắm cửa, hoặc trên các thiết bị gia dụng hàng ngày. Cuối cùng, hướng tới mục tiêu Net Zero, nhóm sản phẩm quà tặng xanh được đưa ra như một phương án hỗ trợ các tổ chức tối ưu hóa việc giảm phát thải gián tiếp (Scope 3) khi thực hiện báo cáo tiêu chuẩn ESG.

Cây dừa và "Tấm hộ chiếu xanh" nâng tầm nông sản Việt

Đối với một doanh nghiệp chế biến sâu, chuyển đổi xanh phải được khơi nguồn từ chính vùng nguyên liệu. Nhận thức sâu sắc tư duy chiến lược này, Công ty Cổ phần Đầu tư Dừa Bến Tre (Beinco), dưới sự chèo lái của Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc Trần Văn Đức, đã kiên định theo đuổi mô hình liên kết, xây dựng vùng trồng dừa hữu cơ (Organic) bền vững.

Không dừng lại ở việc bao tiêu sản phẩm, Beinco đã đồng hành, dẫn dắt người nông dân xứ Dừa nghiêm ngặt tuân thủ quy trình canh tác ba "không": không phân bón hóa học, không thuốc bảo vệ thực vật độc hại và không can thiệp thô bạo vào hệ sinh thái tự nhiên. Việc phát triển các vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế như USDA Organic hay EU Organic không chỉ dừng lại ở câu chuyện bảo tồn đa dạng sinh học, giữ gìn nguồn tài nguyên đất, nước quê hương, mà xa hơn, còn biến mỗi vườn dừa thành một "bể hấp thụ carbon" tự nhiên, hòa cùng mục tiêu Net Zero của quốc gia.

Tiếp đà bứt phá, doanh nghiệp liên tục đẩy mạnh các ký kết chuyển đổi công nghệ xanh, nâng cấp đồng bộ dây chuyền chế biến sâu và cải tiến bao bì thân thiện với môi trường. Tại các nhà máy của Beinco, dòng chảy của mô hình kinh tế tuần hoàn được hiện thực hóa rõ nét qua ba trụ cột: Tuần hoàn phế phụ phẩm: Khai thác triệt để mọi giá trị từ trái dừa, giảm thiểu tối đa rác thải hữu cơ ra môi trường. Tối ưu hóa năng lượng: Áp dụng giải pháp tiết kiệm năng lượng, từng bước chuyển đổi sang nguồn năng lượng sạch trong các khâu sấy, ép và đóng gói. Bao bì thông minh: Nghiên cứu, ứng dụng các loại bao bì có khả năng tái chế cao, chủ động vượt qua các hàng rào kỹ thuật khắt khe về rác thải nhựa của các thị trường khó tính.

Có thể thấy, cam kết Net Zero vào năm 2050 tuy là một hành trình dài hạn đầy thách thức, nhưng cũng chính là cơ hội lớn để Việt Nam tái cơ cấu toàn diện nền kinh tế theo hướng bền vững. Rõ ràng, chuyển đổi xanh không phải là những khẩu hiệu xa rời thực tế, mà phải được bắt đầu từ việc thay đổi tư duy quy hoạch, biết trân trọng tài nguyên bản địa kết hợp cùng các giải pháp công nghệ tiên tiến. Việc đầu tư bài bản và đồng bộ này chính là hành động thiết thực nhằm hiện thực hóa chủ trương chiến lược của Đảng và Nhà nước, khẳng định trách nhiệm vĩ mô của Việt Nam trước những thách thức toàn cầu.