Biến đổi khí hậu và thích ứng của đời sống xã hội

Bài 1: Nhận biết và chủ động thích ứng

Việt Nam có nhiều ngành kinh tế chịu sự tác động trực tiếp của khí hậu. Vì vậy, việc xây dựng những kịch bản biến đổi khí hậu không phải để dự đoán hay dự báo, mà là cách chủ động ứng phó trước những diễn biến khó lường của thời tiết và tác động có thể xảy ra đối với hệ sinh thái, con người và nền kinh tế.

Ngập lụt ở xã Nam Dương, Bắc Ninh (Ảnh: NAM PHONG)
Ngập lụt ở xã Nam Dương, Bắc Ninh (Ảnh: NAM PHONG)

Những năm gần đây, hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, hạn hán, nước biển dâng, băng tan, lũ lụt… xảy ra với tần suất ngày càng cao và mức độ ngày càng khốc liệt. Những thiệt hại nặng nề do thời tiết cực đoan gây ra cho thấy sự cần thiết phải xây dựng các kịch bản để chủ động ứng phó trong tương lai.

Nhận diện biến đổi khí hậu

Theo báo cáo số 6 của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC/AR6), trong vòng 100 năm trở lại đây, nhiệt độ trung bình bề mặt trái đất đã tăng khoảng 1,09 độ C; các hiện tượng mưa cực đoan đã gia tăng rõ rệt về tần suất và cường độ; tốc độ dâng nước biển trung bình tăng 2,4mm; nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan xảy ra ngày càng thường xuyên và khốc liệt hơn; một số hiện tượng thời tiết khó lường như lũ quét dù không có mưa bão; động đất, sóng thần không được dự báo trước…

Tại Việt Nam, báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt, cả trên đất liền và ngoài khơi, xu thế ngày càng nghiêm trọng và phân hóa theo không gian, đòi hỏi các giải pháp thích ứng và giảm thiểu rủi ro cho các khu vực dễ bị tác động. Theo số liệu quan trắc thực tế giai đoạn 1961-2023, nhiệt độ trên lãnh thổ nước ta có xu hướng tăng (khu vực Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ có nhiệt độ tăng trung bình cao hơn cả nước, tổng nền nhiệt tăng trung bình mỗi 10 năm là 0,2 độ C và có xu hướng tăng cao những năm gần đây). Số tháng hạn và cường độ hạn có sự biến đổi phân hóa rõ rệt theo vùng.

Trong khi đó, tổng lượng mưa gia tăng 5-10% ở khu vực miền trung và miền nam; giảm 2-5% ở miền bắc, Bắc Trung Bộ và Đông Nam Bộ. Những thay đổi này đã dẫn đến sự gia tăng về tần suất và mức độ nghiêm trọng của lũ lụt và hạn hán. Khoảng 20 năm trở lại đây, số liệu vệ tinh ghi nhận mực nước biển dâng trung bình ở nước ta là 4,5mm/năm, cao bất thường và cao hơn mức trung bình toàn cầu (3,5mm/năm). Nước biển dâng khiến tình trạng ngập mặn xảy ra thường xuyên và khốc liệt hơn. Biến đổi khí hậu cũng làm gia tăng các cơn bão và áp thấp nhiệt đới từ mạnh đến rất mạnh, gây nhiều thiệt hại về người và tài sản.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Quang, Cục trưởng Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), diễn biến thực tế khí hậu toàn cầu và Việt Nam những năm vừa qua cho thấy việc xây dựng những kịch bản biến đổi khí hậu là cần thiết để cung cấp các mô tả về tương lai khí hậu và những tác động có thể tới kinh tế-xã hội. Các kịch bản giúp đánh giá các mức độ biến đổi khí hậu và rủi ro khí hậu toàn cầu, từ đó mô tả các con đường phát triển kinh tế-xã hội cũng như ảnh hưởng của chúng để xây dựng các biện pháp ứng phó thích hợp…

Những kịch bản biến đổi khí hậu ở Việt Nam

Các nhà khoa học thuộc Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, môi trường và Biển, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng ba kịch bản (cao, trung bình và thấp) với các mức độ tác động từ cao xuống thấp (tương ứng với mức độ phát thải). Theo Tiến sĩ Trương Bá Kiên (Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, môi trường và Biển), thời gian tới, nhiệt độ trung bình năm ở nước ta có xu hướng tăng. Giai đoạn đầu và giữa thế kỷ 21, theo kịch bản cao, mức tăng nhiệt dao động ở khoảng 0,5 độ C đến 1,0 độ C so với thời kỳ cơ sở (1995-2014).

Tuy nhiên, đến cuối thế kỷ 21, quá trình gia tăng nhiệt gay gắt hơn, các cực đoan nhiệt gia tăng mạnh; số ngày nắng nóng tăng hơn 50 ngày và nắng nóng gay gắt khoảng 20 ngày, nhất là ở khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ. Ngược lại, số ngày rét đậm, rét hại tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ giảm mạnh, ít hơn 50 ngày rét đậm và 20 ngày rét hại so với thời kỳ cơ sở. Lượng mưa ở Việt Nam những năm tới có thể phân hóa mạnh theo mùa và không gian.

Lượng mưa khu vực duyên hải Nam Trung Bộ và cao nguyên Trung Bộ giảm khoảng 20-30% so với thời kỳ cơ sở. Mùa đông, lượng mưa có xu hướng tăng trên hầu hết lãnh thổ (trừ khu vực Tây Bắc) ở mức từ 20-60%; mùa hè và mùa thu, lượng mưa tăng ở khu vực Bắc Bộ; số ngày mưa lớn (dưới 100mm/ngày) và rất lớn (hơn 100mm/ngày) tăng mạnh; mưa cực đoan, lượng mưa cực đại/ngày và cực đại/5 ngày tăng đến 40%.

Cả ba kịch bản đều cho thấy số ngày rét đậm, rét hại giảm, trong khi số ngày nắng nóng và nắng nóng gay gắt tăng, sẽ gây hạn hán ở mức độ cao ở nhiều khu vực. Điều này tác động rất lớn đến một số ngành và lĩnh vực liên quan như sản xuất nông nghiệp, môi trường, sức khỏe và kết cấu hạ tầng. Tính toán của các nhà khoa học cho thấy năng suất lúa gạo ở Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long có thể giảm đến 10% nếu nền nhiệt tăng thêm 4 độ C…

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Thị Thanh Ngà, Viện trưởng Khoa học Khí tượng thủy văn, môi trường và Biển, khẳng định: Các kịch bản biến đổi khí hậu không phải là dự đoán hay dự báo mà là cơ sở khoa học của khí hậu tương lai nhằm hỗ trợ đánh giá rủi ro, đề xuất các giả thiết về sử dụng nhiên liệu tương ứng với các kịch bản phát triển cùng các biện pháp ứng phó. Cơ sở khoa học cho việc lựa chọn ba kịch bản biến đổi khí hậu ở Việt Nam dựa trên đánh giá của IPCC về diễn biến mức phát thải toàn cầu hiện nay của các quốc gia.

Những kịch bản mô phỏng toàn cầu cho thấy các quốc gia càng phải quyết liệt thực hiện các biện pháp ứng phó, trước mắt là giảm phát thải nhằm duy trì mức tăng nền nhiệt toàn cầu dưới 2% như Thỏa thuận Paris năm 2015 trong khuôn khổ Công ước khung về biến đổi khí hậu được ký giữa các quốc gia thuộc IPCC.

(Còn nữa)

Có thể bạn quan tâm

[Video] Dự báo thời tiết ngày 3/11/2026: Bắc Bộ giảm mưa, Trung Bộ mưa rải rác, Nam Bộ chiều tối có dông

[Video] Dự báo thời tiết ngày 3/11/2026: Bắc Bộ giảm mưa, Trung Bộ mưa rải rác, Nam Bộ chiều tối có dông

Hôm nay, mưa dông tại Bắc Bộ có xu hướng giảm khi không khí lạnh và vùng hội tụ gió trên cao suy yếu. Thanh Hóa đến Huế có mưa rào rải rác, trong khi Duyên hải Nam Trung Bộ mưa tập trung nhiều hơn vào chiều tối. Cao nguyên Trung Bộ duy trì thời tiết tương đối ổn định, còn Nam Bộ tiếp tục có mưa dông rải rác vào chiều và tối.

Nắng nóng tại Thủ đô Hà Nội. (Ảnh: Minh Duy)

Tháng 10 nóng nhất trong hơn sáu thập kỷ

Nhiệt độ trung bình cả nước trong tháng 10 đạt 26,3°C, cao nhất trong chuỗi số liệu quan trắc tháng 10 kể từ năm 1961. Dự báo ba tháng tới, nền nhiệt tiếp tục cao hơn trung bình nhiều năm; Trung Bộ có nguy cơ thiếu hụt lượng mưa ngay trong mùa mưa, trong khi rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện muộn.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 2/11/2026: Mưa dông diện rộng tại Bắc Bộ, Nam Bộ chiều tối có mưa rào

[Video] Dự báo thời tiết ngày 2/11/2026: Mưa dông diện rộng tại Bắc Bộ, Nam Bộ chiều tối có mưa rào

Thời tiết ngày mới có sự phân hóa giữa các khu vực. Bắc Bộ nhiều mây, xuất hiện mưa rào và dông rải rác, cục bộ có nơi mưa rất to. Trung Bộ ban ngày phổ biến mưa vài nơi, riêng chiều tối, mưa dông có xu hướng gia tăng tại một số khu vực. Trong khi đó, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ ban ngày có nắng, chiều tối có mưa dông rải rác.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 2/11/2026: Bắc Bộ chuyển mưa, Trung Bộ chiều tối mai có mưa dông gia tăng

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 2/11/2026: Bắc Bộ chuyển mưa, Trung Bộ chiều tối mai có mưa dông gia tăng

Đêm nay và ngày mai, Bắc Bộ nhiều mây, có mưa rào và dông rải rác, cục bộ có nơi mưa to. Trung Bộ đêm và ngày mai phổ biến mưa vài nơi, riêng chiều tối mai, mưa dông có xu hướng gia tăng tại một số khu vực. Trong khi đó, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ ban ngày có nắng, chiều tối và đêm có mưa dông rải rác.

Mùa nước nổi 2026 tại tỉnh An Giang nước rút nhanh tại một số khu vực. (Ảnh: THANH DŨNG)

An Giang: Khuyến cáo nông dân cần chủ động chuẩn bị các điều kiện sản xuất

Trước diễn biến mùa nước nổi năm 2026 có nhiều biến động, nước rút nhanh tại một số khu vực và nguy cơ ảnh hưởng El Nino mùa khô năm 2026-2027, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang khuyến cáo nông dân cần chủ động chuẩn bị các điều kiện sản xuất, không chủ quan trước tình hình nguồn nước hiện tại.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 1/11: Bắc Bộ đêm nay đón không khí lạnh, Nam Bộ chiều tối mưa dông

[Video] Dự báo thời tiết ngày 1/11: Bắc Bộ đêm nay đón không khí lạnh, Nam Bộ chiều tối mưa dông

Hôm nay, Bắc Bộ ngày nắng, nhưng từ đêm nay không khí lạnh mới tăng cường khiến mưa rào và dông trở lại. Các tỉnh Trung Bộ thời tiết ổn định, trời nắng nhiều, riêng Duyên hải Nam Trung Bộ chiều tối có mưa rào, dông vài nơi. Nam Bộ tiếp tục xuất hiện mưa rào, dông rải rác vào chiều tối.

[Video] Mùa mưa ở Nam Bộ kết thúc sớm nửa tháng

[Video] Mùa mưa ở Nam Bộ kết thúc sớm nửa tháng

Những ngày qua, TP Hồ Chí Minh xuất hiện thời tiết nắng oi bức, nhiệt độ buổi trưa dao động từ 32 đến 33 độ C. Theo Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, khu vực đang bước vào thời kỳ chuyển mùa, mưa giảm dần. Theo dự báo, khoảng tuần thứ hai tháng 11, Nam Bộ sẽ kết thúc mùa mưa, sớm hơn trung bình nhiều năm từ 10 đến 15 ngày.

 (Ảnh thiết kế có yếu tố AI)

Cây xanh đô thị, từ trang trí cảnh quan đến hệ sinh thái sống của thành phố

Cây xanh là một phần tất yếu của quy hoạch đô thị, mang nhiều ý nghĩa cả về mặt cảnh quan lẫn môi trường. Sau những tranh cãi liên quan đến các loại cây trồng trong đô thị, Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với Kiến trúc sư Ngô Quyết Tiến, Giảng viên Trường khoa học liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội).

Xã Duy Nghĩa tổ chức tập huấn kỹ năng phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn. (Ảnh: LÊ ANH QUÂN-ĐỖ VẠN)

Đà Nẵng: Sẵn sàng phương án ứng phó mưa bão

Mùa mưa bão năm nay, thành phố Đà Nẵng chủ động xây dựng phương án ứng phó lũ quét, sạt lở đất ở miền núi và ngập lụt tại các khu vực xung yếu. Đồng thời, lực lượng chức năng chủ động chuẩn bị phương tiện, tập huấn phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn để sẵn sàng ứng cứu khi có tình huống xảy ra.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 31/10/2026: Bắc Bộ và Trung Bộ đón nắng trở lại, Nam Bộ chiều tối có mưa dông

[Video] Dự báo thời tiết ngày 31/10/2026: Bắc Bộ và Trung Bộ đón nắng trở lại, Nam Bộ chiều tối có mưa dông

Hôm nay 31/10, Bắc Bộ và Trung Bộ giảm mưa nhanh khi các hình thế gây mưa suy yếu, trưa chiều trời nắng trở lại. Một số nơi tại Duyên hải Nam Trung Bộ vẫn có mưa vào buổi sáng. Trong khi đó, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ phổ biến có nắng trong ngày, riêng Nam Bộ cần đề phòng mưa dông vào chiều tối, cục bộ có nơi mưa to.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 31/10/2026: Bắc Bộ, Trung Bộ giảm mưa, trưa chiều mai trời nắng

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 31/10/2026: Bắc Bộ, Trung Bộ giảm mưa, trưa chiều mai trời nắng

Đêm 30 và ngày 31/10, Bắc Bộ và Trung Bộ có sự chuyển biến rõ rệt khi các hình thế gây mưa suy yếu, trưa chiều trời nắng trở lại. Tuy nhiên, Quảng Ninh và Hải Phòng vẫn có nguy cơ mưa to cục bộ trong đêm. Tại Nam Bộ, mưa dông tiếp tục xuất hiện vào chiều tối, một số nơi có mưa to.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 30/10/2026: Đông Bắc Bộ có nơi mưa to, Trung Bộ tiếp tục mưa dông

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 30/10/2026: Đông Bắc Bộ có nơi mưa to, Trung Bộ tiếp tục mưa dông

Đêm nay và ngày mai, khu vực Bắc Bộ có mưa rào và dông, riêng Đông Bắc Bộ xuất hiện mưa rải rác, vùng đồng bằng và ven biển cục bộ có nơi mưa to. Tại Trung Bộ, mưa tiếp diễn nhưng có xu hướng giảm dần. Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có nắng trong ngày, mưa dông tập trung vào chiều tối.