Vì ao lớn và lại tát thủ công bằng gầu dai. Có những ao lớn cả xóm phải tát cả tuần mới cạn. Có thể trong một lổ tát, có hai ba cặp cùng tát. Để có cùng một nhịp, cùng một tần số, người tát nước phải kết hợp nhịp nhàng với bạn điền trong từng cử chỉ vung tay, động tác vục nước hay cách đứng choãi chân chèo một góc nhất định. Quê tôi có nhiều ao lớn nên mỗi lổ tát có đến ba, bốn cặp đều là những người dày kinh nghiệm, họ phối hợp nhịp nhàng với nhau trong từng động tác. Mỗi ngày trôi qua, nước ao lại hạ thấp xuống một khúc. Háo hức chờ đợi nhất vẫn là lũ trẻ trâu, chúng chỉ mong ao chóng cạn để được đi hôi cá.
Rồi thì ngày ấy cũng đến, nước đã cạn lộ cả vây những con cá to đang hoảng hốt lao đi chả có phương hướng nào nữa. Bọn trắm, chép nổi trên mặt nước còn bọn rô, trê, lóc, lươn, chạch thì lủi sâu xuống bùn. Lúc này nước đã cạn trơ đáy.
Mấy người đàn ông mang những cái rổ sề xuống đựng cá. Những con cá chép to như cái quạt mo, những con trắm bằng bắp vế người lớn, những con cá sộp đen trũi dù ra sức vùng vẫy cuối cùng cũng phải đành thúc thủ nằm im trong rổ dưới những bàn tay bắt cá lành nghề của những người lực điền. Trẻ con người lớn đứng thành vòng tròn quanh ao, chỉ chờ thời khắc tháo khoán là ào ngay xuống.
Những rổ cá lớn đã được khiêng lên bờ. Tất cả lao xuống ao, ai nấy đều cố sức mò, xúc cá, mặc cho bùn đen ngập sâu tới bẹn bắn lên nấm lem hết cả mặt mày, quần áo. Ai nấy lấm như trâu đằm. Mỗi lúc có con cá lớn phóng ra, cả đám hò hét rượt theo, có đứa trẻ con ngã dúi dụi xuống bùn, người ngợm đầu óc như vừa được tắm trong một thứ chất lỏng màu hắc ín đen ngòm, chỉ hở mỗi hai con mắt. Chả biết có được con cá nào không nhưng đi hôi cá vẫn vui như trảy hội.
Khi cá đã khuân về nhà, một cái sân gạch lớn đã được rửa sạch. Các phần cá được chia đều nhau theo thứ tự cá lớn chia trước, cá bé chia sau, sao cho các phần đều có đủ các loại. Dù không dùng cân, chỉ ước lượng bằng mắt thường nhưng có thể nói các suất cá đều xấp xỉ bằng nhau, ai thích phần nào thì nhận phần ấy. Kẻ gói người đùm, trẻ con người lớn ai cũng vui hân hoan, nói cười rôm rả.
Chiều hôm ấy đi tới đâu trong làng cũng nghe mùi cá kho quyện với mùi khói bếp trong cái tiết lành lạnh của mùa đông xứ bắc, gợi lên một không khí thật là ấm áp, tình nghĩa. Khi nồi cá đã đun cạn nước cùng các loại gia vị như tương ớt, mắm muối, nước màu bắt đầu đến công đoạn bồi trấu. Thời gian bồi kéo dài vài tiếng đồng hồ, có khi cả buổi, lúc này cá trong niêu đã nhừ, xương cũng mềm như thịt. Khi mở nắp ra, một nồi cá màu cánh rán vàng ươm béo ngậy, thơm nức trông thật là quyến rũ.
Một nồi cá kho thơm nức, ăn với cơm trắng của gạo mùa vừa mới thu hoạch thật là ngon không gì sánh nổi. Đó là niềm khát khao, là niềm hạnh phúc thật bình dị mà phải đánh đổi bằng cả một năm lao động vất vả của người nông dân quê tôi.
