Bảy năm ở Sài thành, Hòa đã trở thành chuyên gia thiết kế bao bì thực phẩm - người biến bánh tráng thành "Rice Paper Crispy", kẹo dừa thành "Coconut Candy Premium". Cô tự hào về công việc này, về căn hộ mini view sông, về chiếc Wave mầu hồng đậu bãi trước cửa Starbucks. Nhưng mỗi lần về quê, cô lại cảm thấy như một kẻ đội lốt. Người con gái từng xin mẹ năm xu mua kẹo kéo giờ nói tiếng Anh lạc điệu và thích uống cà-phê đắt.
Cô trở về không phải vì bà ngoại mất. Vì bà đã mất hai năm rồi, mà vì một lá thư tay vừa được người họ hàng gửi muộn:
"Ngoại để lại cho con một thứ quý hơn đất đai. Nó nằm sau lò kẹo".
Thứ quý hơn đất đai? Hòa hoài nghi, tay vô thức vuốt chiếc túi gắn nhãn đồ hiệu mà chính cô cũng biết đó chỉ là phiên bản rẻ tiền, món quà sinh nhật cô tự thưởng sau khi thành công với dự án rebrand liên quan đến một thương hiệu bánh pía gia truyền khá nổi tiếng.
Cô nghĩ mình hiểu giá trị, hiểu thị hiếu. Nhưng giờ, đứng giữa gian bếp cũ ám khói, nhìn lò kẹo lạnh ngắt, cô không hiểu nổi tại sao trái tim mình lại nhói lên. Có phải vì mùi gỗ táo tàn, vì từng viên gạch cũ, hay vì cái cảm giác tội lỗi đã bám riết suốt bảy năm, cảm giác mình đã chạy trốn?
Lò kẹo của bà ngoại đã lạnh. Tro củi nguội ngắt. Nhưng trong góc bếp, Hòa phát hiện một chiếc hộp gỗ nhỏ, phủ đầy bụi. Mở ra là một cuốn sổ tay, vài tấm hình cũ và một mảnh gương nhỏ, nứt một đường mảnh như sợi tóc nhỏ xíu.
Tấm ảnh là bà ngoại thời trẻ, đứng bên lò lửa, tay cầm xẻng kẹo, cười rạng rỡ. Mặt sau ảnh là dòng chữ tím phai:
"Kẹo gương không để ăn no. Nó để nhớ".
Hòa bật cười chua chát. Triết lý của một người không biết marketing, không biết định vị thương hiệu. Nhưng chính lúc ấy, lòng cô có gì lay động như tiếng gọi từ một thời gian đã chôn vùi.
*
Ngày hôm sau, Hòa thử làm kẹo từ công thức ghi tay nguệch ngoạc. Nét chữ ngoại viết không đều, nhiều chỗ nhòe mực:
"Đường cát một ly. Gừng tươi hai lạng. Mè rang vàng rắc đều. Lửa vừa, đảo thường xuyên. Khi nào đường vàng như mật ong, đổ ra mâm".
Mẹ cô đứng nhìn, lắc đầu:
- Thôi đi con. Thời ni kẹo gương ai ăn nữa? Ngoại con làm vì nghèo. Giờ có bánh kẹo Nhật, Hàn đủ thứ, ai cần mấy thứ quê mùa này?
Nhưng Hòa không làm vì thèm ăn. Cô làm vì một nỗi sợ lờ nhờ, sợ cái gì đó đang tan biến, sợ mình sẽ không còn gì để quay về.
Lửa nhóm lên. Đường cát tan dần trong chảo gang cũ, nhưng Hòa không quen với lửa củi, lúc to lúc nhỏ, khói bay cay xè mắt. Cô đảo đều như công thức viết, nhưng khối đường chuyển mầu quá nhanh, từ vàng nhạt thành nâu sẫm chỉ trong tích tắc.
Mẻ kẹo đầu tiên cháy đen, khói bốc mù mịt, sặc sụa. Cô vội tắt bếp, mở cửa thoáng khí, nhưng đã muộn, mùi khét nồng nặc khắp nhà. Mẹ chạy ra, thấy chảo đen thui, lắc đầu không nói gì.
Mẻ thứ hai, cô giảm lửa, nhưng lại quá nhỏ. Đường tan chậm, cô mất kiên nhẫn, tăng lửa đột ngột. Kết quả là khối kẹo nửa chín nửa sống, vỡ vụn như thủy tinh.
Mẻ thứ ba, cô quyết tâm theo sát công thức. Nhưng khi đổ đường ra mâm nhôm, tay cô run khiến giọt đường nóng bỏng rơi lên cổ tay, tạo vết phỏng đỏ ửng. Cô kêu lên, buông tay, khối kẹo đổ lung tung, dính chảo như keo cứng.
Cô ngồi thụp xuống sàn gạch lạnh, tay bết dính, cổ tay đau nhói, mắt cay cay vì khói. Mồ hôi nhễ nhại trên trán, trộn lẫn nước mắt của sự bất lực.
Chiều hôm đó, bà cụ hàng xóm ghé qua, thấy cảnh tượng lăn lóc trong bếp, mỉm cười:
- Con gái nhà Mười mà không biết nhóm lửa sao được? Hồi trước ngoại con làm kẹo bán nuôi gia đình, tay bà cháy sém, mà chưa bao giờ bỏ cuộc.
Câu nói ấy như dao đâm. Hòa nhận ra mình không chỉ thất bại trong việc làm kẹo, mà còn thất bại trong việc hiểu về chính quê nhà mình. Bảy năm ở Sài thành, cô đã quên mất cái khó khăn thật sự là gì.
Đêm ấy, cô nằm trên chiếc giường gỗ cũ, cái giường từng là của ngoại, lắng nghe tiếng gió thổi qua từng lá dừa vi vu. Tay vẫn còn đau, nhưng đau hơn là lòng tự trọng. Trong đầu vọng lại tiếng cười của đồng nghiệp: "Hòa à, mày kiểu gì cũng thành doanh nhân khởi nghiệp với mấy thứ xưa cũ".
Có phải cô đang tự lừa dối mình? Có phải đây chỉ là cách để che đậy sự thất bại trong công việc gần đây, dự án bánh tráng bị khách hàng từ chối vì "mất gốc"? Có phải cô đang cố chứng minh điều gì đó với ai đó, thay vì thật sự muốn làm điều này?
Tuần đầu tiên, cô thất bại liên tiếp. Mẻ kẹo nào cũng bể nát, cháy khét, hoặc không đúng độ giòn. Tay cô đầy vết bỏng nhỏ, móng tay đen sạm vì khói. Mẹ thỉnh thoảng đi qua, chỉ lắc đầu thở dài.
Người ta trong làng bắt đầu bàn tán. Bà bán tạp hóa ở đầu làng nói với mẹ Hòa:
- Chị Mười ơi, con chị học cao mà sao làm mấy việc này? Thời ni còn ai cần kẹo gương đâu, con ơi. Mấy đứa trẻ bây giờ chỉ thích kẹo socola, kẹo dẻo thôi.
Có hôm, một đứa cháu hàng xóm chạy qua xem, cắn thử miếng kẹo, rồi nhăn mặt:
- Cô ơi, sao kẹo cô làm đắng thế? Còn thua cả mấy viên kẹo ngoài tạp hóa.
Câu nói của đứa trẻ tàn nhẫn hơn mọi lời phê bình. Hòa đứng đó, cầm miếng kẹo vỡ vụn trong tay, cảm thấy mình như một kẻ đang cố chấp bơi ngược dòng.
*
Sau ba tuần thất bại liên tiếp, Hòa gần như bỏ cuộc. Nhưng một sáng sớm, khi mẹ đi chợ, cô thấy bà Tư hàng xóm đang nhóm lửa nấu cháo. Bà làm từng động tác chậm rãi, kiên nhẫn, không vội vàng. Hòa đứng nhìn, chợt hiểu. Thì ra mình đã quá vội.
Chiều hôm ấy, cô thử lại lần thứ mười hai. Lần này cô không đếm thời gian, không tra google, chỉ lắng nghe tiếng lửa, nhìn mầu đường, ngửi mùi gừng. Và lần đầu tiên, cô có một mẻ kẹo không cháy, tuy vẫn hơi dày, vẫn hơi đắng, nhưng đã giòn, đã trong.
Tháng sau, với bộ sưu tập những mẻ kẹo "ăn được", Hòa quyết định mang tham gia cuộc thi khởi nghiệp văn hóa ẩm thực. Cô làm lại thương hiệu: Hộp giấy mộc, nhãn dán tay, câu khẩu hiệu:
"Gìn giữ thứ ngọt đã từng nuôi ta lớn".
Nhưng đến ngày thuyết trình, một giám khảo hỏi:
- Cô có gì khác biệt ngoài câu chuyện hoài niệm? Kẹo gương có gì cạnh tranh với socola Ferrero, caramel Pháp hay kẹo matcha Nhật?
Hòa sững lại. Trong phòng họp lạnh lẽo với màn chiếu LED, cô chợt thấy mình như một đứa trẻ cố chấp, ôm búp bê cũ giữa cửa hàng đồ chơi hiện đại.
- Tôi không có gì cả, cô thổn thức - chỉ có một ký ức tuổi thơ và... niềm tin rằng, có những thứ không nên biến mất - Hòa nói trong vô vọng.
Khán phòng im lặng. Có người nhìn cô bằng ánh mắt thương hại.
*
Đêm ấy, Hòa gói đồ về Sài Gòn. Cô nhét vội mọi thứ vào ba-lô, tức giận với chính mình. Vô tình, chiếc mảnh gương cũ của ngoại rơi ra từ túi, lăn lóc trên sàn gạch và nứt thêm một đường.
Cô cúi xuống nhặt và chợt thấy trong ánh lửa dầu bập bùng của bếp cũ, gương phản chiếu khuôn mặt cô nhòe ra, biến dạng, nhưng vẫn là cô. Như hồi nhỏ, khi cắn lát kẹo gương, cô luôn thấy hình bóng mình lấp lánh trong đó. Méo mó, nhỏ xíu, nhưng thật đến kỳ lạ.
"Kẹo gương không để ăn no. Nó để nhớ".
Giọng ngoại vọng lại, chậm rãi, giọng Quảng đặc sệt. Và cô hiểu, kẹo gương không cần cạnh tranh. Nó như mảnh gương này, nứt vỡ nhưng vẫn chiếu được. Nó là ký ức, là căn cước của vùng đất này. Người ta có thể không cần, nhưng nếu mất nó, họ mất đi một phần linh hồn.
Trong căn bếp tối, Hòa khóc, không phải vì thất bại, mà vì cuối cùng cô đã hiểu mình đang tìm kiếm gì.
*
Ba tháng sau, lò kẹo của bà Mười lại cháy lửa mỗi sáng. Không còn chỉ để bán ở chợ huyện. Hòa không thắng cuộc thi khởi nghiệp, nhưng một giáo sư người Nhật nghiên cứu về di sản ẩm thực đã tình cờ nghe được câu chuyện. Ông đặt hàng một ít kẹo gương về Tokyo, rồi giới thiệu cho một nhà hàng Việt ở tỉnh Shibuya.
Tuần trước, có một cô gái Việt kiều từ California gọi điện, giọng run run:
- Chị ơi, em thấy kẹo gương của chị trên mạng. Bà ngoại em hồi trước cũng làm món này ở Hội An. Em muốn mua gửi về cho ba mẹ, dịp Tết này...
Hòa không gọi mình là "doanh nhân" hay "người khởi nghiệp". Cô chỉ là người trở về, học cách nhóm lửa từ mẹ, học cách đọc màu đường từ bà hàng xóm, học cách kiên nhẫn từ những lần thất bại.
Chiều nay, cô ngồi bên lò kẹo, tay cầm mảnh gương nứt vẫn chiếu được, vẫn soi được lòng người. Trên mâm nhôm, những lát kẹo gương vàng ươm, trong vắt, mỏng như cánh sen…
