Chục năm trước, Xuy là người Hà Nhì hiếm hoi ở Y Tý tốt nghiệp đại học, lại là kỹ sư xây dựng của Trường đại học Xây dựng. Đấy là một hành trình đầy chông gai của một cậu trai Hà Nhì lần đầu được lên thành phố. Cầm tấm bằng, cậu về bản, dựng một cái nhà trình tường, đúng kiểu nhà truyền thống Hà Nhì, lấy tên Y Tý Clouds, làm homestay to nhất bản Mò Pú Chải. Thời điểm ấy, Y Tý chỉ có mấy nhà nghỉ nhỏ, cứ vào độ lễ, Tết vài chục người là quá tải. Thế nên căn nhà trình tường với những quả bí đỏ khổng lồ, hàng cây mơ, cây đào mỗi mùa xuân nở rực rỡ, trở thành một điểm nhấn của Y Tý. Xuy gần như là người đầu tiên, mang cho du lịch Y Tý một câu chuyện, bằng cách tận dụng mảnh đất gia đình, nơi có thể nhìn xuống thung lũng đầy mây mỗi ngày, làm thành một sân mây đúng nghĩa.
Rồi Y Tý nổi dần lên trên bản đồ du lịch. Những homestay mọc ra càng nhiều, nhưng căn nhà trình tường của Y Tý Clouds vẫn là nơi người ta nhắc tới nhiều nhất. Cho dù sau này Xuy mở rộng quy mô homestay, thêm cả những mô hình lưu trú mới hiện đại hơn, nhưng ở cậu vẫn chăm chút căn trình tường nhất, vì cậu bảo đó mới là cái mà người Hà Nhì mang đến với khách. Hồi đầu tiên, lãi được bao nhiêu tiền, Xuy lại đổ vào nâng cấp, gia cố nhà. “Giữ mấy căn nhà này vất vả hơn nhà hiện đại, nhưng mà phải cố mà làm cho đúng với nhà truyền thống nhất”, hồi ấy Xuy lý giải. Gần chục năm, hơn cả một căn nhà, với Xuy là tiền bạc, mồ hôi, công sức và nước mắt.
Cho tới ngày Y Tý vào quy hoạch. Suốt cả năm, Xuy thừa nhận cũng hoang mang, chẳng biết quy hoạch có vẽ vào homestay tâm huyết của mình không. Mà rồi con đường mới cắt đúng căn trình tường thật. “Phía sau đất dốc không dựng được trình tường nữa chị ạ, nên em phải dỡ thôi. Giờ Y Tý Clouds không còn trình tường nữa”, Xuy thông báo, nhẹ bẫng. “Nhà đất của em mái đang có rêu, màu thời gian ấy. Phá đi em tiếc đứt ruột. Nhưng bảo tồn văn hóa cách khác vậy”, Xuy cười.
Bà con kháo nhau rằng mùa này tha hồ lên Y Tý săn tuyết. Không còn cảnh mấy con đường đau khổ qua hơn chục năm vẫn lọc xọc sỏi đá, dăm ba mùa mưa lại sạt lở nữa. Nên cái nỗi buồn mất nhà của Xuy cũng được an ủi nhiều. Thấy Xuy bảo cuối năm vẫn bận rộn lắm. Câu lạc bộ Du lịch Y Tý đã chính thức ra mắt cuối tháng 11 vừa rồi. “Thúc đẩy du lịch phải gắn với bảo tồn phát huy bản sắc dân tộc nữa”, Xuy nói thế. Cái nỗi buồn vì tạm biệt căn nhà gắn bó cũng gác lại.
Không còn nhà trình tường, Y Tý Clouds vẫn còn sân mây, vẫn còn những cây đào cây mận rực rỡ. Y Tý vẫn còn nhiều nhà trình tường, sau Xuy, nhiều bạn trẻ cũng về quê mở homestay, cùng nhau giới thiệu bản sắc quê hương. Mất một căn nhà thôi, Xuy vẫn ổn.
“Chờ em sửa xong homestay, chị lên chơi nhé”, Xuy nhắn thế.
