Chuyện của Hiển

Ngồi ngẫm lại chuyện gần 10 năm trước, Dương Vĩnh Hiển, chủ homestay HT Ánh Trung tại Làng Văn hóa Du lịch Cộng đồng Dân tộc H'Mông (xã Mèo Vạc, tỉnh Tuyên Quang) vẫn thấy mình “Sao liều thế!”.

Anh Hiển (hàng dưới) chụp hình lưu niệm cùng du khách tại homestay của mình.
Anh Hiển (hàng dưới) chụp hình lưu niệm cùng du khách tại homestay của mình.

Hồi đó, nghe làng có đề án du lịch, mê quá, anh công nhân ngành điện quyết định nghỉ làm, bán hai mảnh đất, vay mượn khắp nơi được hơn 600 triệu đồng, tay ngang khởi nghiệp.

Cuối năm 2016, chính quyền tỉnh Hà Giang lúc bấy giờ quyết tâm “thay áo mới” cho ngôi làng thơ mộng Pả Vi với mong muốn bà con nơi đây có thể vừa làm du lịch cải thiện kinh tế, vừa giữ gìn giá trị văn hóa truyền thống bao đời. Ban đầu, đề án chỉ dành cho người H'Mông, sau mở rộng cho nhiều dân tộc khác tham gia phát triển mô hình du lịch cộng đồng. Thấy cơ hội đến, Hiển về bàn vợ, đến gõ cửa nhờ chính quyền hỗ trợ làm homestay. Anh cùng gần 20 hộ khác được rót vốn 60 triệu đồng/căn, bắt đầu khoanh đất, dựng nhà, lên kế hoạch kinh doanh. Thời điểm đó, như bao người dân của làng, mọi thứ với Hiển đều từ “số 0”.

Hiển đăng ký làm cơ sở lưu trú kiêm phục vụ món ngon vùng Đông Bắc. Bước vội trên nền đất lởm chởm của những nương ngô bỏ hoang giữa bốn bề đá núi tai mèo, anh mường tượng đến ngày làng quê đổi khác, tự mỉm cười. Tháng 4/2019, Làng Văn hóa Du lịch Cộng đồng Dân tộc H'Mông mở cửa đón khách, Hiển cùng bà con Pả Vi bày biện nhà cửa thật đẹp, chọn bộ trang phục ấn tượng nhất, nấu vài món ngon ăn mừng. Từ hôm ấy, bà con hết làm nương, chuyển sang phục vụ du lịch, lạ lẫm, hơi lo đấy, nhưng vui.

Làng có gần 30 nóc nhà, được thiết kế theo kiến trúc truyền thống của người H'Mông. Đúng kiểu nhà trình tường thì đâu có phòng riêng, du khách tới phải ở phòng cộng đồng, rộng thênh thang. Có ngày 30, 40 khách cùng ngủ trên một sàn, ngăn nhau bằng tấm rèm, bất tiện. Nhận bài học đầu tiên của người làm du lịch tay ngang, Hiển bớt mơ mộng, gom góp tiền, tiếp tục chỉnh sửa, ngăn phòng, thêm dịch vụ để chăm sóc khách chu đáo hơn. “Tôi học từ người này người kia, lên mạng tìm hiểu và nghe du khách góp ý để làm mọi thứ tốt lên. Sau 5 lần thay đổi, hiện tại nhà đã ngăn được 19 phòng sạch đẹp, tiện nghi. Khách đến ai cũng khen, vui cả ngày. Thế nhưng, vui nhất là mô hình kinh doanh của mình có thể tạo thêm việc làm cho bà con trong làng, với mức thu nhập gấp 4-5 lần canh tác nương ngô ngày trước”, Hiển phấn khởi cho hay.

Làng có ban quản lý, mỗi hộ kinh doanh đều là thành viên, hằng tháng họp rút kinh nghiệm, gỡ rối các vấn đề phát sinh. Thời gian đầu thưa khách, Hiển cùng đại diện các hộ hay ngồi cùng nhau bàn cách đổi mới để thu hút hơn. Chính quyền cũng chung tay quảng bá, hỗ trợ chuyển đổi số, nhờ vậy, du khách biết đến ngày càng nhiều. Mùa cao điểm, mỗi tháng, nhà Hiển đón trên 1.000 khách lưu trú, đời sống dần khấm khá. Hiển nói, ở làng, ai làm tốt cái gì sẽ đứng ra hướng dẫn mọi người để cùng nhau phát triển. Nhất là các bạn trẻ, khi đến làm việc, luôn được động viên đừng bỏ học lập gia đình sớm rồi sống mãi với cái nghèo. Người đi trước đưa ra nhiều gợi ý, giúp bao thanh niên trong làng nỗ lực vươn lên. Hiển khoe, anh có hẳn ba nhân viên cũ hiện đang là sinh viên cao đẳng. Các em từng có ý định bỏ học, đến homestay phụ việc, nhưng sau nhiều ngày nghe khuyên nhủ, mọi thứ đã thay đổi theo hướng tích cực hơn.

Làng du lịch từ nương ngô giờ đã nổi tiếng khắp các diễn đàn, ai cũng mừng. Những ngày này, Hiển cùng bà con bận lắm. Khách khắp nơi đổ về ngắm cảnh núi rừng, ghé Pả Vi nghỉ lại đêm để được đốt lửa trại, xem vài điệu múa truyền thống, nhấm chút rượu ngô bên cạnh mâm mèn mén, lợn bản nướng hay nồi thắng cố, lẩu gà đen nghi ngút khói. Hồi mới bắt tay làm, Hiển đâu dám tin có ngày làng đông vui đến thế. Bao nỗ lực chăm sóc rồi cũng đến lúc “trái ngọt” trĩu cành.

Có thể bạn quan tâm

Minh họa: NGUYỄN MINH

Cây gạo mắc oan

Chiều buông. Lũ trẻ lùa trâu về nhà, qua cây gạo cổ thụ ụ rễ to sụ, ngoằn ngoèo như con trăn chúa gần cánh đồng hoang.

Ảnh: ANH QUÂN

Người của rừng

Mỗi lần bà tôi cho ra chợ phố chơi, mọi người thường chào hỏi bà tôi bằng câu: “Mới trong rừng ra hả?”.

Người không đi cùng hôm đó

Tôi đứng trước một nấm mộ nhỏ, bó hoa ly trắng khẽ đung đưa theo gió, mùi hương thoảng. Những đám mây thả nhẹ trên nền trời trong.

Nhớ. Ảnh: NAM NGUYỄN

Vọng cố hương

Ngày nào trong tuần ông cũng ở nhà một mình, như đứa trẻ được con cháu dặn dò đủ thứ cần lưu ý, nhưng tâm trí của ông cứ nhớ nhớ quên quên, vì nay ông đã ngoài tám mươi.

Minh họa: NGUYỄN NGHĨA CƯƠNG

Gió phai màu tóc

Bây giờ người ta thấy chú thím Sáu tôi tóc hai màu mà vẫn ríu rít bên nhau thì bảo là sến quá. Gì mà ông chồng phải nhổ tóc sâu cho vợ? Nắng gió đã phai hết màu nước đen óng ả mà sao thím cứ sến súa thả mái tóc muối nhiều hơn tiêu cho chồng chải giúp thật sến súa quá đi.

Đèo Đá Trắng. Ảnh: NAM HẢI

Trên đèo Đá Trắng

Chiếc xe bán tải đỗ xịch lại ngay cạnh cái lán được dựng bên khúc cua trên đèo Đá Trắng. Xe được dán chằng chịt những logo khá “hầm hố”. Cả cánh cửa bên hông được trang trí hình ảnh của một thổ dân da đỏ với những chiếc lông chim gắn ở trên đầu, cho thấy chủ nhân của chiếc xe có vẻ là những “tay chơi” thứ thiệt.

Ảnh: HẢI ANH

Thăm nhà cũ ngày xuân nắng nhạt

T rong vùng ký ức xưa cũ nhất của tôi là hình ảnh chập chờn một đứa trẻ lên ba, lên bốn, ngồi trên chiếc giường đặt tạm giữa sân.

Minh họa: NGUYỄN MINH

Bóng trăng

Ngày nhiều gió, Hoàng chở cây hoàng yến sau xe máy, gạt chống xe rồi mở khóa cổng vào nhà. Anh loay hoay trồng cây hoàng yến, nhắm hướng cho vừa tầm với góc nhìn của My từ ô cửa sổ trên căn gác.

Chung tay làm bánh của đồng bào dân tộc Thái. Ảnh: BẮC SƠN

“Nón lắp bo mi xẩu quyệt”

Trong tiếng Thái vùng núi Thanh Hóa, có một câu nói ví von đầy ý nhị nhưng cũng thật trần trụi về nhu cầu cơ bản của con người: "Kin khẩu bo mi kẻng cắp/Nón lắp bo mi xẩu quyệt". Dịch ra tiếng Kinh, nghĩa là: “Ăn cơm không có canh khác gì đi ngủ không có người ôm”.

Minh họa: NGUYỄN MINH

Tin vào cánh đào xuân

Đầu giờ chiều, trên bãi đất trống ở trụ sở xã Yên Sơn đã đầy xe máy, xe đạp. Bụi đất đỏ vồng lên thành luồng theo một chiếc xe máy đi từ đường lớn vào sân.

Hát ru. Ảnh: NAM NGUYỄN

Mùa ca dao đã mất

“À ơi... Gió đưa cây cải về trời. Rau răm ở lại chịu lời đắng cay...”, phải chăng ký ức của mỗi người vẫn đang cất giữ những lời ru ầu ơ, vẫn như đang nghe thấy tiếng võng đưa kẽo kẹt…

Ảnh: HẢI ANH

Chợ gốc đa, những sớm mai ở lại

Sáng nào thức dậy sớm, tôi cũng đi bộ về phía gốc đa già nằm giữa đình Quán La và chùa Khai Nguyên (nay thuộc phường Xuân Đỉnh, Hà Nội). Cái chợ nhỏ ấy, họp chẳng cần biển hiệu, cũng không cần mái che, người dân quen gọi là chợ gốc đa.

Ảnh: NGUYỄN NAM

Hết Tết, lại nhớ khói chiều cuối năm

Những chiều cuối năm ấy luôn đến chầm chậm, không báo trước, chỉ bằng lớp nắng mỏng tang trên mái ngói và tiếng chổi quét sân nghe rõ từng nhịp. Chạm đến chiều ba mươi, trong tôi lại dâng lên một cảm giác vừa hồi hộp, vừa bình yên như làn khói mỏng bay từ gian bếp.

Ngày xuân ra phố mua cây

Ngày xuân ra phố mua cây

Ngày bé, có lần tôi hỏi mẹ: “Mẹ ơi, vườn nhà mình rộng thế, sao mẹ không trồng lấy một khóm hoa”. Mẹ tôi ngần ngừ rồi bảo: “Mẹ không biết nữa, mẹ chỉ muốn trồng gì đó để cả nhà được ăn no”.

Tát ao ăn Tết

Tát ao ăn Tết

Cứ đến khoảng 20 tháng Chạp, các xóm trong làng bắt đầu rủ nhau tát ao lấy cá ăn Tết.

Bên dòng Oka của Yesenin

Bên dòng Oka của Yesenin

Trong hình dung của tôi, không thể ở tận thế kỷ 21 mà trên đời vẫn còn tồn tại một ngôi làng cũ xưa như Konstantinovo. Thế mà có thật. Nó xưa cũ thật sự và vì xưa cũ, cảm giác như trong những cơn gió lạnh vẫn thấy bóng Sergey Yesenin chạy trên những lối mòn.

Minh họa: KIM DUẨN

Màu của Tết

Mùi của Tết thường đến khi gian bếp thơm mùi bánh chưng sôi ùng ục, khi những chiếc áo cũ mẹ mang ra phơi vẫn vương mùi băng phiến, khi mùi trầm ngan ngát theo gió thổi qua mỗi gian nhà. Khi ấy, Tết đã cận kề. Nhưng màu của Tết thì đến sớm hơn nhiều…

Chợ Tết. Ảnh: NGUYỆT ANH

Chợ tháng Chạp

Chợ tháng Chạp không giống bất kỳ phiên chợ nào trong năm. Ngay từ tinh mơ, khi sương còn lẫn vào mùi rơm ẩm và khói bếp, những con đường dẫn về chợ đã lấp ló bóng người.

Hoài niệm. Ảnh: HẢI ANH

Những món đồ ở lại cùng ký ức

Tết lại sắp về. Cái rét cuối năm chưa kịp chạm ngõ đã thấy trong nhà xôn xao chuyện dọn dẹp. Con cháu bảo nhau lau bàn thờ, sắp lại tủ, phân loại đồ đạc: Cái nào dùng, cái nào bỏ, cái nào “cho đi”. Trong danh sách ấy, có rất nhiều thứ mà người trẻ gọi là “đồ cũ”, còn người già thì gọi bằng một cái tên khác: Kỷ niệm.

Phố đông. Ảnh: NAM NGUYỄN

Bao dung phố mùa đông

Những cơn mưa dầm xuất hiện. Từng cơn gió lạnh ùa khắp các con đường. Mỗi chiều về ngang phố, thoảng nghe tiếng thì thầm của lá, tiếng chim kêu run rẩy. Ở phố, sự có mặt của mùa đông dường như ít nhận ra từ đặc trưng của thiên nhiên mà thường tạo nên bởi rung động, xôn xao của cảm xúc con người.

Minh họa: ĐOÀN ĐỨC HÙNG

Phúc nhà

Mẹ bàn với tôi Tết này xin phép nhà nội, bọn trẻ rồi vợ chồng con cái ở lại ăn Tết với mẹ, có gì để mẹ nói đỡ với ông bà bên ấy một tiếng. Sau bao nhiêu sóng gió vừa xô đến với gia đình tôi, tóc mẹ trắng như cước và lưng mẹ như oằn hẳn xuống.

Kẻ cắp ở cuối làng

Ở quê tôi ngày ấy, cái nghèo không chỉ là sự thiếu thốn vật chất, mà nó còn tồn tại một thứ định kiến vô hình, tàn nhẫn. Những gia đình sống ở cuối làng, nơi con đường đất cụt ngủn và cỏ dại mọc lút đầu gối, thường mặc nhiên bị coi là "vùng tối" của cả cộng đồng.

Các món chè. Ảnh: NAM NGUYỄN

Nhớ sao vị ngọt ngào thơ ấu

Một sáng cuối tuần, tôi ghé khu chợ nhỏ quen thuộc gần nhà. Đang mải miết suy nghĩ mua nguyên vật liệu gì thì tiếng rao lảnh lót “Ai chè đậu đỏ, đậu đen, đậu xanh, thập cẩm không?” của một người phụ nữ quẩy quang gánh trên vai đã làm tôi khựng lại.

Minh họa: ĐẶNG TIẾN

Người khách đến nhà

Nắng tháng 5 dát vàng mái phố. Ngôi biệt thự số 7 Rue Jean Soler nằm ngay góc giao với Rue Jauréguiberry dường như nổi bật thêm lên bởi mầu sơn vàng. Ông Duot Bertheur (Đuy ô), người chủ của ngôi biệt thự, dậy sớm, đứng trên ban-công tầng 2, để ngắm nắng sớm mai.