Bên dòng Oka của Yesenin

Điều mà tôi muốn biết nhất, là dòng Oka đó trông như thế nào? Nên gần như lập tức, tôi chạy xuôi xuống những bậc thang dài, những lối đi rải sỏi, hoa cỏ bạt ngàn, những bụi cây lúp xúp và lá vàng trải thảm... để tận mắt nhìn thấy dòng Oka ngay dưới chân mình. Nước trong veo, xanh biếc. Dòng sông êm đềm quá đỗi và vắng lạnh vô cùng.

Trên thảm cỏ ướt, tôi ngồi bệt xuống, ngay bên bến tàu.

Tôi thích những dòng sông, bất kỳ dòng sông nào thuộc về vùng đất nào. Thích sự mải miết của nó, thích sự không bao giờ trở lại của những dòng chảy và thích những ký ức của bao kiếp người gắn liền với sông. Tôi cũng như Yesenin, lớn lên bên bờ một dòng sông. Nó có từ trước khi tôi sinh ra và nó vẫn còn ngay cả khi Yesenin hay tôi không còn trên đời. Dòng Oka nằm tụt dưới chân một ngọn đồi mà trên đó là ngôi làng mà ông ấy đã cất tiếng khóc chào đời cách đây 110 năm.

Bằng một sự sắp xếp vi diệu nào đó, tôi đã đến Konstantinovo vào đúng thời điểm 110 năm ngày sinh của Yesenin và 80 năm ngày mất của ông. Tháng Mười. Tháng đẹp nhất của nước Nga kể từ thành thị tới nông thôn. Con đường quanh co mịn màng xuyên giữa những cánh đồng đất đen và những vạt rừng nối tiếp nhau bạt ngàn, rồi rất lâu rất lâu, sau những quanh co tuyệt đẹp ấy, ngôi làng hiện ra sau khi chúng tôi băng qua một cây cầu nhỏ. Tất cả đều thốt lên: Một ngôi làng như thế này, không sinh ra một nhà thơ như Yesenin mới là chuyện lạ.

So sánh thì thật là khập khiễng, nhưng tôi tự thấy tôi rất giống Yesenin ở tình yêu với quê nhà. Yesenin là nhà thơ nông thôn, cả đời thơ ngắn ngủi ông đã dành những bài đẹp nhất cho quê hương, Tổ quốc. Dù ông đi tới đâu, dù ngay cả khi ông từ giã cuộc đời trong một căn phòng nhỏ ở thành phố St. Petersburg cổ kính, tôi tin chắc một điều, trái tim ông luôn có một góc dành riêng cho quê nhà.

Ngắm dòng Oka yên tĩnh trong cái nắng bất chợt hửng lên sau cơn mưa, hình dung, đã bao lần cậu bé Yesenin ngồi ở đây, ở kia, chân cậu giẫm lên những vạt cỏ hay ngồi đè lên vài viên sỏi nhỏ, ngắm nhìn dòng sông bằng trái tim sớm đơn côi. Trong gia tài Yesenin để lại có một bài thơ tuyệt hay về mẹ, có những câu thế này:

“Người ta viết cho con rằng mẹ

Phiền muộn lo âu quá đỗi về con

Rằng mẹ hay dạo bước ra đường

Khoác tấm áo choàng xưa cũ nát”

(Anh Ngọc dịch)

Tôi đã luôn tự hỏi một câu hỏi về tâm trạng của Yesenin khi ông viết bài thơ này. Người ta nói rằng, tuổi thơ của Yesenin thiếu vắng hơi ấm của mẹ. Cha mẹ ông không hạnh phúc, mẹ ông rời đi và Yesenin sống với bà. Vậy mà ông viết về mẹ vẫn vô cùng tha thiết. Phải chăng, vì quá khát khao, trống rỗng, đơn độc trước tình yêu của mẹ, ông chỉ có thể lấp đầy bằng thơ ca?

Tình yêu, càng khuyết thiếu càng mãnh liệt. Phải thế chăng?

Trong ngôi nhà gỗ nhỏ nhắn mầu trắng, nơi Yesenin được sinh ra, trên tường, trong phòng của mẹ ông, bạn có tin nổi không: Trên đó, treo chiếc “áo choàng xưa cũ nát” của bà. Ngắm chiếc áo “cũ nát” ấy, những vần thơ chạy đi chạy lại trong đầu tôi. Một chiếc áo đã được gìn giữ suốt cả một thế kỷ cùng với ngôi nhà. Trong những căn phòng nhỏ xinh xắn, mọi vật dụng vẫn ở nguyên vị trí của chúng. Những bộ ga trải giường ấm áp, những chiếc gối, ghế tựa... đẹp đẽ và gọn gàng, như thể còn cả hơi ấm và tất nhiên, những dấu vân tay của Yesenin và người thân.

Đối diện nhà ông, cách chừng vài trăm mét là ngôi nhà thờ giản dị, nhỏ bé, nơi Yesenin được làm lễ rửa tội. Cách đấy không xa nữa là ngôi trường nơi cậu đã học tiểu học. Người ta vẫn giữ được học bạ năm lớp Một của Yesenin. Chiếc bảng ghép chữ, bảng tính bằng gỗ, bàn ghế, bảng đen... Tất cả đều còn nguyên vẹn, sạch bóng. Thậm chí có thể hình dung tiếng trẻ con học bài và tiếng những bước chân chúng chạy rầm rập trên sàn khi đến giờ giải lao.

Trời lại lắc rắc mưa, kèm theo gió lạnh. Lá sồi rụng đầy dưới chân tượng Yesenin. Bức tượng đồng rất lớn dựng ngay trong vườn, nơi có lẽ suốt tuổi thơ Yesenin đã chạy nhảy ở đó. Toàn bộ bức tượng mầu đen, riêng ngón tay trỏ phải của ông vàng óng. Vàng là bởi vì ai tới cũng muốn vươn lên nắm lấy nó. Những lọn tóc xoăn nhẹ trên gương mặt tuyệt đẹp của ông sinh động tới nỗi cảm giác gió thổi qua cũng khẽ lay. Hoa tươi đặt đầy dưới chân ông.

Người ta bảo Konstantinovo thời Yesenin sống như thế nào thì bây giờ y như thế.

Du khách trên khắp thế giới ghé đến rồi đi là việc của du khách, còn người làng vẫn sống trong những ngôi nhà hàng trăm năm tuổi và làm nông nghiệp. Những cánh đồng ngô và lúa mì bạt ngàn. Đất đen là đất hiếm, rất giá trị. Nghe nói chỉ việc gieo trồng rồi gặt hái, không cần phải phân bón thì vẫn có những vụ mùa bội thu. Làng vắng người, có lẽ vì lúc tôi đến đang là giờ người ta ngoài đồng. Một người đàn ông lái chiếc xe có cái thùng đằng sau lăn bánh lọc xọc trên đường, một con chó chạy trước ông. Vài người đang sửa mái nhà. Vài người nhổ cỏ trong vườn...

Yesenin là một thi sĩ tài hoa và... bạc mệnh. Ông có 3 người vợ, một trong số đó không chính thức. Ông có con. Yesenin, như nhiều nhà thơ trên đời, sống và yêu đến kiệt cùng. Cảm xúc là thứ ông không thể chế ngự. Hẳn rồi, chế ngự được thì ta đâu có Yesenin. Người ta tìm thấy ông đã qua đời trong một căn phòng nhỏ ở St. Petersburg, năm ông tròn 30 tuổi. Một mình. Trùng hợp thay, vài ngày trước đó tôi vừa ở St. Petersburg. Và trong lúc sải bước trên vỉa hè lát đá khi trời còn tối đen buốt giá để đi ra ngắm dòng Neva, tôi cũng đã tự hỏi câu này: Yesenin có từng đi trên lối tôi đang đi và ông ấy để lại những câu thơ cuối cùng buồn bã nhất thế gian này ở đâu trong thành phố này:

“Trên đời này chết là điều chẳng mới,

Nhưng sống thật tình cũng chẳng mới gì hơn” (Anh Ngọc dịch)

Giả sử, à tất nhiên không có chuyện giả sử, Yesenin sống thêm vài thập kỷ nữa, tiếp tục cái cuộc đời vô cùng phức tạp của ông, thì chúng ta sẽ còn có thêm những vần thơ nào nhỉ? Tôi đã cứ tự hỏi như thế đấy.

Tôi chỉ ước mình có thể ở lại ngôi làng của Yesenin một đêm, để đêm thật khuya nghe lá rụng trong vườn, sáng thật sớm nghe tiếng côn trùng cất tiếng hay ngửi mùi thơm bay ra từ ấm trà. Quan trọng hơn thế, để hiểu vì sao Yesenin lại yêu làng quê nhỏ bé của mình đến thế. Về những cây bạch dương, dòng Oka, chiếc cối xay, cánh đồng... những câu thơ đẹp và buồn, buồn và đẹp đến nao lòng của ông về làng quê, Tổ quốc.

Konstantinovo đã tặng cho nhân loại một nhà thơ và Sergey Aleksandrovich Yesenin đã kéo cả thế giới đến ngôi làng của ông, chỉ để ngắm nhìn tất cả những gì còn lại, in dấu Yesenin.