Ngay đầu năm 2026, tình hình Trung Đông đã lại “nóng” lên, khi giới lãnh đạo Iran lên tiếng cảnh báo hậu quả đối với khu vực, nếu Mỹ có động thái can thiệp tình hình nội bộ Iran, đồng thời khẳng định an ninh của Iran là lằn ranh đỏ. Các tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai tuyên bố “sẵn sàng hành động” liên quan phản ứng của Tehran trước làn sóng biểu tình tại nước Cộng hòa Hồi giáo.
Mới đây nhất, ngày 7/1, Bộ Ngoại giao Iran ra tuyên bố, thẳng thắn lên án lập trường can thiệp và gây hiểu nhầm của các quan chức Mỹ về các diễn biến nội bộ của Iran. Liên quan tình hình trong nước, Tehran khẳng định công nhận các cuộc biểu tình ôn hòa và “không tiếc công sức” để giải quyết các yêu cầu chính đáng của người dân trong khuôn khổ pháp luật.
Điểm đáng chú ý nhất, và cũng là yếu tố khiến tình hình trở nên đặc biệt nhạy cảm, là tuyên bố từ Hội đồng Quốc phòng Iran, trong đó nhấn mạnh, an ninh, độc lập và toàn vẹn lãnh thổ của nước này là lằn ranh đỏ bất khả xâm phạm, đồng thời lên án việc leo thang các lời lẽ đe dọa và phát biểu mang tính can thiệp chống lại Tehran. Tuyên bố cũng nêu rõ, bất kỳ hành động gây hấn hoặc thù địch sẽ bị đáp trả tương xứng, quyết đoán và dứt khoát.
Trong bối cảnh Trung Đông tiếp tục sục sôi bởi xung đột tại Dải Gaza và sự đối đầu “gián tiếp” giữa Israel và Iran, tuyên bố về lằn ranh đỏ của Tehran được cho là có ý nghĩa củng cố năng lực răn đe chiến lược. Thông điệp mà Iran muốn phát đi là rõ ràng: bất kỳ động thái nào bị coi là xâm phạm các lợi ích cốt lõi của nước này đều có thể trở thành ngòi nổ kích hoạt phản ứng quân sự mạnh mẽ và dứt khoát.
Không chỉ có vậy, trong tuyên bố đưa ra, Iran được cho là thể hiện sự cứng rắn hơn, khi khẳng định, trong khuôn khổ “phòng thủ chính đáng”, Tehran không chỉ giới hạn ở việc đáp trả sau khi có hành động gây hấn, mà sẽ coi các dấu hiệu hữu hình về mối đe dọa là một yếu tố trong đánh giá an ninh. Lo ngại Iran mở rộng khái niệm tự vệ, cộng đồng quốc tế e ngại lập trường cứng rắn của Tehran có thể khiến khu vực dễ trượt vào vòng xoáy leo thang ngoài ý muốn.
Là bởi, vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ, thế nào là “dấu hiệu hữu hình về mối đe doạ”? Khi chưa tồn tại một cơ chế chung để xác định ngưỡng đe dọa, nguy cơ hiểu lầm sẽ tăng cao và khó kiểm soát.
Trong bối cảnh “chỉ mành treo chuông” của Trung Đông hiện nay, chỉ một đánh giá sai lầm cũng đủ kích hoạt phản ứng quân sự dây chuyền, điều mà cộng đồng quốc tế đang nỗ lực ngăn cản bằng mọi giá.
Ở bình diện rộng hơn, lập trường cứng rắn của Iran về lằn ranh đỏ còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các vấn đề quốc tế khác, nhất là đàm phán hạt nhân Iran và cấu trúc an ninh Trung Đông. Khi Iran tự tin hơn về năng lực răn đe, quốc gia này có thể ít sẵn sàng nhượng bộ hơn trong đàm phán, trong khi Mỹ và Israel vẫn tỏ ra rất cứng rắn. Động thái của Tehran cũng có thể đặt các nước lớn vốn có quan hệ hợp tác với Tehran vào thế vừa ủng hộ nguyên tắc chủ quyền Iran, vừa phải thận trọng hơn trước nguy cơ bất ổn khu vực.
Tuyên bố về lằn ranh đỏ, Iran có thể ngăn chặn và hạn chế các hành động gây ảnh hưởng an ninh quốc gia. Song, nếu thiếu các cơ chế kiểm soát và đối thoại phù hợp, lập trường nhạy cảm này có thể vô tình làm gia tăng rủi ro cho tình hình an ninh Trung Đông vốn đã mong manh. Thách thức lớn hiện nay là tránh để những lằn ranh đỏ trở thành điểm kích nổ cho một cuộc đối đầu vượt tầm kiểm soát.
Tuyên bố sẵn sàng đáp trả của Iran là lời nhắc nhở rõ ràng rằng, Trung Đông đang đứng trước nguy cơ bất ổn mới. Chỉ bằng đối thoại, ngoại giao và tinh thần trách nhiệm chung của cộng đồng quốc tế, những căng thẳng hiện nay mới có thể được kiểm soát, góp phần duy trì hòa bình và ổn định lâu dài cho khu vực và thế giới.
