“Giáo dục mang đến cơ hội tốt nhất để một đứa trẻ thoát khỏi đói nghèo và xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn” - đây là lời khẳng định của Giám đốc điều hành Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) Catherine Russell, cũng là một trong những lý do chính thúc đẩy Liên hợp quốc đề ra Mục tiêu phát triển bền vững (SDG) số 4 về bảo đảm giáo dục chất lượng, toàn diện, công bằng và cơ hội học tập suốt đời cho tất cả mọi người vào năm 2030. Tuy nhiên, vào thời điểm chỉ còn 5 năm nữa để đưa sứ mệnh cao cả này cán đích, thế giới lại đang đứng trước nguy cơ “lỡ hẹn” với mục tiêu đề ra. Nhiều trẻ em bị vuột mất cơ hội được đến trường, cũng là cơ hội để mở ra cánh cửa mới cho tương lai.
Trong báo cáo vừa được công bố, UNICEF nhận định: Do nguồn lực dành cho giáo dục ngày càng bị thu hẹp, từ nay đến hết năm 2026, sẽ có thêm khoảng 6 triệu trẻ em có nguy cơ thất học, nâng tổng số trẻ không được đi học trên thế giới từ 272 triệu lên 278 triệu em. Con số 6 triệu trẻ em không được đến trường là quá lớn, tương đương với việc xóa sổ toàn bộ trường tiểu học ở Đức và Italia. Đáng chú ý, khoảng 1/3 trong số này sống tại những quốc gia đang chìm trong khủng hoảng nhân đạo, bị mắc kẹt giữa nhiều mối đe dọa như xung đột vũ trang, di dời, thiên tai và nạn đói như Haiti, Somalia, Mali hay vùng lãnh thổ của Palestine.
Theo UNICEF, viện trợ phát triển chính thức (ODA) dành cho lĩnh vực giáo dục trong năm 2026 có thể giảm tới 24% so với năm 2023, tương đương mức cắt giảm 3,2 tỷ USD. Châu Phi - vốn dễ bị tổn thương, là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ đợt cắt giảm nguồn tài trợ. Theo đó, 1,9 triệu trẻ em ở Tây Phi và Trung Phi, cùng 1,4 triệu trẻ ở Trung Đông và Bắc Phi sẽ bị mất đi cơ hội học tập.
Là châu lục có lực lượng dân số trẻ đông đảo, châu Phi sở hữu tiềm năng phát triển to lớn. Theo các nghiên cứu, dự kiến, đến năm 2030, khoảng 50% tổng số người mới gia nhập lực lượng lao động toàn cầu sẽ đến từ Lục địa Đen. Đến năm 2100, có tới 50% số trẻ em được sinh ra trên toàn thế giới là ở châu Phi cận Sahara. Tuy nhiên, giới chuyên gia lo ngại, với những “điểm nóng” xung đột và khủng hoảng nhân đạo đang ngày càng lan rộng, châu Phi sẽ không có đủ nguồn lực để đầu tư cho giáo dục. Nếu không kịp thời triển khai biện pháp khắc phục, tình trạng này có thể tạo nên một thế hệ “mất mát” tại châu Phi.
Một thế hệ trẻ không được chuẩn bị tốt về kiến thức, kỹ năng sẽ không đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động, khiến năng suất lao động giảm, tỷ lệ thất nghiệp cao, tạo gánh nặng lên hệ thống an sinh xã hội và cả nền kinh tế. Hơn thế, đối với trẻ em, nhất là tại các nước kém phát triển, giáo dục vốn được xem là chiếc “phao cứu sinh” mang đến cơ hội thoát nghèo và xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn.
Làn sóng cắt giảm ngân sách viện trợ giáo dục quốc tế đang ngày càng lan rộng. Đây chỉ là một lựa chọn ngắn hạn mang tính tài khóa, nhưng về lâu dài cái giá phải trả rất đắt. Đó có thể là sự thụt lùi của cả một thế hệ. Rõ ràng giáo dục không nên trở thành “nạn nhân” khi ngân sách gặp khó, mà cần là đòn bẩy để thế giới hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
