Trong báo cáo đánh giá về tình hình Afghanistan sau 5 năm lực lượng Taliban trở lại nắm quyền, Phái bộ hỗ trợ của Liên hợp quốc tại Afghanistan (UNAMA) nhấn mạnh, quốc gia này đã ghi nhận một số tiến triển tích cực.
Theo đó, xung đột giảm dần, tình hình an ninh bước đầu được cải thiện tạo điều kiện cho hoạt động tái thiết đất nước. Dù còn nhiều trở ngại, cánh cửa hợp tác kinh tế từng bước mở ra với một số nước trong khu vực. Chính quyền Taliban cũng tập trung vào các dự án phát triển cơ sở hạ tầng, đường sá và mở rộng hệ thống tưới tiêu nhằm tạo điều kiện cho hoạt động sản xuất nông nghiệp.
Sau nhiều thập niên chìm trong khói lửa xung đột, người dân Afghanistan nuôi dưỡng ước mơ cháy bỏng về một nền hòa bình và cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Tuy nhiên, quyền Trưởng Phái bộ hỗ trợ của Liên hợp quốc tại Afghanistan Georgette Gagnon nhấn mạnh, để đạt được nền hòa bình và thịnh vượng bền vững, Afghanistan cần nhiều hơn là chỉ chấm dứt xung đột. Quốc gia này vẫn còn đối mặt rất nhiều khó khăn.
Hiện có khoảng 14 triệu người Afghanistan đang sống trong tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. Gần 7 triệu người tị nạn trở về trong ba năm qua làm gia tăng áp lực đối với nền kinh tế vốn đã rất mong manh. Ngoài ra, chính sách đối với phụ nữ và trẻ em gái vẫn là một trong những điểm gây tranh cãi nhất trong 5 năm lực lượng Taliban cầm quyền.
Một trong những thành tựu được chính quyền Taliban thường xuyên đề cập là tình hình an ninh tại Afghanistan đã được cải thiện. Sau khi lên nắm quyền, lực lượng Taliban liên tục triển khai các chiến dịch truy quét khủng bố, qua đó hạn chế đáng kể cả về tần suất và quy mô các cuộc tấn công khủng bố. Tuy nhiên, rủi ro về an ninh vẫn hiện hữu. Ngoài ra, tại khu vực biên giới giữa Afghanistan và nước láng giềng Pakistan, căng thẳng leo thang nghiêm trọng sau nhiều tháng diễn ra các hành động quân sự đáp trả lẫn nhau. Hàng trăm người đã thiệt mạng trong các vụ giao tranh xuyên biên giới kể từ tháng 2 năm nay.
Đối với nhiều người dân Afghanistan, cuộc sống hằng ngày đã trở nên an toàn hơn, nhưng nỗi lo “cơm áo gạo tiền” vẫn còn đè nặng lên vai. Liên hợp quốc cho biết hàng triệu người dân Afghanistan đối mặt nguy cơ thiếu lương thực nghiêm trọng.
Chương trình Lương thực thế giới (WFP) ước tính cần 900 triệu USD để duy trì hoạt động cứu trợ khẩn cấp và hỗ trợ dinh dưỡng tại Afghanistan trong năm 2026. Nếu không nhận được nguồn tài chính bổ sung kịp thời, cuộc khủng hoảng lương thực tại Afghanistan có thể diễn biến theo chiều hướng không mong muốn, đe dọa sinh mạng hàng triệu người.
Bên cạnh đó, vấn đề được xem là nhức nhối nhất trong xã hội Afghanistan hiện nay là chính sách đối với phụ nữ và trẻ em gái. Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) cho biết, Afghanistan hiện là quốc gia duy nhất trên thế giới cấm trẻ em gái theo học trung học và đại học. Ước tính, lệnh cấm giáo dục đối với nữ giới có thể khiến khoảng 600.000 phụ nữ rời lực lượng lao động trong 35 năm tới, đồng thời gây thiệt hại khoảng 9,6 tỷ USD cho nền kinh tế Afghanistan.
UNESCO nhận định, việc duy trì lệnh cấm có nguy cơ làm gia tăng nghèo đói, đặt Afghanistan trước bài toán thiếu hụt nhân lực, làm suy giảm tiềm năng phát triển và để lại những hệ quả khó đảo ngược đối với nền kinh tế-xã hội. Đây cũng là một trong những rào cản hàng đầu đối với chính quyền Taliban nhằm phá thế bị cô lập và giành được sự công nhận của cộng đồng quốc tế.
Sau 5 năm lực lượng Taliban trở lại nắm quyền, có thể nói Afghanistan đã thoát khỏi “cơn ác mộng” chiến tranh. Tuy nhiên, con đường đi đến nền hòa bình, thịnh vượng bền vững phía trước vẫn còn vô vàn gian nan, trong đó tăng cường nỗ lực chống khủng bố, bảo đảm nhân quyền, đảo ngược chính sách phân biệt đối xử, đồng thời khôi phục quyền tiếp cận giáo dục cho trẻ em gái là những vấn đề cấp thiết cần sớm được giải quyết. Cộng đồng quốc tế cho rằng, chỉ khi tháo gỡ được những “nút thắt” nêu trên, Afghanistan mới có thể tiến những bước dài trên hành trình tái thiết đất nước, mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho người dân.
