Mực nước biển đang dâng nhanh hơn bất cứ thời điểm nào từng được ghi nhận trong lịch sử nhân loại, tác động sâu sắc đến đời sống người dân các nước ven biển, nhất là những quốc đảo Thái Bình Dương. Tại Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn quần đảo Thái Bình Dương lần thứ 55 đang diễn ra tại Palau, vấn đề này tiếp tục được đặt lên bàn nghị sự.
Là quốc đảo nhỏ bé tại Thái Bình Dương chỉ với khoảng 11.000 dân, song Tuvalu lại đứng ở “tuyến đầu” cuộc khủng hoảng khí hậu, gánh chịu hậu quả nghiêm trọng từ tình trạng nước biển dâng cao.
Chỉ trong 30 năm qua, mực nước biển tại Tuvalu tăng 21cm, gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu. Nước mặn tràn vào nhà, làm ngập đường sá. Mạch nước ngầm bị ô nhiễm trong khi nhiều loại cây trồng chủ lực không thể sinh trưởng.
Đáng lo ngại hơn cả, theo giới khoa học, với tốc độ nước biển dâng nhanh như hiện nay, đến năm 2050, một nửa thủ đô Funafuti của Tuvalu sẽ bị ngập lụt. Phần lớn quốc đảo này thậm chí có thể bị nhấn chìm vào cuối thế kỷ 21.
Đối với nhiều khu vực trên thế giới, nước biển dâng từ lâu đã trở thành một mối đe dọa thường trực.
Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres từng nhiều lần cảnh báo về hậu quả nghiêm trọng khi các cộng đồng ven biển đứng trước nguy cơ bị nhấn chìm, nguồn nước ngọt ô nhiễm, mùa màng và cơ sở hạ tầng bị phá hủy, đa dạng sinh học suy giảm và nền kinh tế bị tàn phá.
Các lĩnh vực được xem là trụ cột đối với nền kinh tế như ngư nghiệp, nông nghiệp và du lịch chịu áp lực lớn hơn cả.
Theo Liên hợp quốc, trong giai đoạn 2014-2023, mực nước biển toàn cầu tăng 4,7mm/năm và tăng vọt lên mức kỷ lục 5,9mm vào năm 2024.
Trong kịch bản không được mong đợi nhất, đến cuối thế kỷ, mực nước biển có thể dâng lên hơn 1m, đe dọa cuộc sống của cộng đồng dân cư sống ở khu vực ven biển và các hòn đảo.
Từ những quốc đảo Thái Bình Dương đến châu Á, vùng Caribe và Trung Mỹ..., nhiều thành phố, ngôi làng ven biển từng đông đúc dần trở nên thưa vắng do người dân buộc phải rời bỏ quê hương khi nhà không còn là nơi trú ngụ an toàn. Liên hợp quốc dự báo, khoảng 1,2 tỷ người trên thế giới sẽ phải di dời vào năm 2050 do nước biển dâng.
Trên thực tế, năm 2025, hơn 90% người dân Tuvalu đã nộp đơn xin thị thực để di cư đến Australia.
Chính phủ Tuvalu thậm chí còn tạo ra “quốc gia kỹ thuật số” trong thế giới ảo để bảo tồn chủ quyền quốc gia và lưu giữ bản sắc văn hóa nếu lãnh thổ về mặt vật lý biến mất.
Nhiều người dân tại những quốc đảo khác như Kiribati, Vanuatu, quần đảo Marshall… cũng buộc phải rời bỏ quê hương khi nơi sinh sống bị nước biển nhấn chìm.
Tuy nhiên, giới chuyên gia lo ngại, làn sóng di cư không đơn thuần là sự thay đổi về nơi ở và công việc, mà còn có thể kéo theo hệ quả xấu đối với bảo tồn giá trị văn hóa và di sản của các quốc đảo Thái Bình Dương.
Trái đất nóng lên khiến băng tan chảy, cùng hiện tượng giãn nở của nước do nhiệt độ đại dương tăng cao là nguyên nhân hàng đầu khiến nước biển dâng.
Cơ quan Giám sát sông băng thế giới (WGMS) cho biết, hệ thống sông băng trên toàn cầu đang tan chảy với tốc độ nhanh chưa từng có. Từ năm 1975 đến nay, các sông băng (trừ các tảng băng Greenland và Nam Cực) đã mất hơn 9.000 tỷ tấn băng.
Giới chuyên gia nhấn mạnh, tình trạng băng tan khiến mực nước biển tăng khoảng 1mm/năm, đồng thời tạo ra nhiều nguy cơ xảy ra các thiên tai nghiêm trọng như lũ lụt, sạt lở đất, đá...
Điều đáng nói, hỗ trợ từ những nước lớn không đủ để những khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp từ tình trạng nước biển dâng chống chọi trước thảm họa thiên nhiên.
Tại Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn quần đảo Thái Bình Dương lần thứ 55, các nhà lãnh đạo khu vực đang thúc đẩy việc đưa Cơ chế phục hồi Thái Bình Dương vào hoạt động, qua đó hỗ trợ những cộng đồng dễ bị tổn thương dễ dàng tiếp cận nguồn lực cần thiết để ứng phó tác động của biến đổi khí hậu, nhất là vấn đề cấp bách như nước biển dâng...
