Sau khi các cuộc đàm phán về vấn đề thuế quan giữa Mỹ và Canada đổ vỡ vào phút chót, hai bên liên tiếp công bố các biện pháp đáp trả lẫn nhau. Căng thẳng đang bị đẩy lên cao, song sợi dây liên kết chặt chẽ về mặt kinh tế cùng những lợi ích tương đồng được kỳ vọng sẽ trở thành “mỏ neo” giúp mối quan hệ song phương trụ vững trước sóng gió đang ập tới.
Sau khi nỗ lực đàm phán kéo dài nhiều ngày giữa Mỹ và Canada kết thúc mà không đạt kết quả như kỳ vọng, gần như ngay lập tức, quan hệ song phương rơi vào vòng xoáy căng thẳng với những động thái “ăn miếng trả miếng”.
Trong diễn biến mới nhất, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo, kể từ ngày 1/1/2027, Washington sẽ nâng thuế lên 50% đối với toàn bộ ô-tô, xe tải, phụ tùng ô-tô và thép nhập khẩu từ Canada. Về phía mình, Ottawa cũng tuyên bố áp thuế từ 15 đến 50% đối với hơn 700 mặt hàng của Mỹ từ ngày 8/9 tới, nhằm đáp trả mức thuế 50% Washington vừa áp lên hàng hóa có tổng giá trị khoảng 20 tỷ USD của Canada. Giới chuyên gia lo ngại, hành động trả đũa có thể châm ngòi cho một cuộc chiến thương mại, khoét sâu thêm rạn nứt giữa hai nước láng giềng.
Căng thẳng hiện nay có thể kéo theo hệ lụy khôn lường cho hai nền kinh tế nói riêng và thương mại Bắc Mỹ nói chung. Về phía Mỹ, bất đồng thương mại với Canada diễn ra trong bối cảnh Xứ Cờ hoa đang đối mặt nhiều sức ép, từ lạm phát dai dẳng, nợ công tăng cao đến giá nhiên liệu leo thang. Giới chuyên gia cho rằng, thuế quan trả đũa có thể đẩy giá hàng hóa lên cao, gia tăng áp lực lạm phát, khiến doanh nghiệp giảm đầu tư và làm suy yếu hoạt động kinh tế.
Theo Thượng nghị sĩ Susan Collins thuộc Đảng Cộng hòa, mức thuế mới sẽ làm tăng chi phí của các hộ gia đình, vì phần lớn doanh nghiệp không còn lựa chọn nào khác ngoài chuyển gánh nặng thuế sang khách hàng bằng cách nâng giá các sản phẩm.
Đối với Ottawa, tình hình cũng không khả quan hơn. Mối lo không chỉ đến từ nguy cơ giá cả leo thang. Trước mắt, chỉ khoảng 5% tổng kim ngạch xuất khẩu hằng năm của Canada sang thị trường Mỹ bị ảnh hưởng.
Trong ngắn hạn, đây không phải đòn giáng quá mạnh vào nền kinh tế Xứ sở Lá phong. Tuy nhiên, về lâu dài, căng thẳng thương mại với thị trường xuất khẩu hàng đầu là Mỹ có thể phủ bóng lên triển vọng xuất khẩu, buộc các nhà sản xuất phải tính toán lại kế hoạch kinh doanh trong thời gian tới. Phòng Thương mại Canada cảnh báo giới doanh nghiệp nước này cần chuẩn bị để ứng phó những sóng gió khi “cơn bão” thuế quan ập tới.
Dù cả Washington và Ottawa đều liên tiếp đưa ra những tuyên bố và lập trường cứng rắn, song giới phân tích cho rằng, hai bên có nhiều lý do để quay trở lại bàn đàm phán và đi đến sự thỏa hiệp. Mỹ và Canada từng cùng nhau vun đắp nên một trong những mối quan hệ thương mại bền chặt hàng đầu thế giới. Tuy rằng thời gian gần đây, bất đồng liên quan vấn đề thuế quan đã khoét sâu rạn nứt giữa hai nước láng giềng Bắc Mỹ nhưng sợi dây liên kết kinh tế được dệt nên qua nhiều thập niên không dễ gì mai một.
Canada hiện là đối tác thương mại hàng đầu của Mỹ, đồng thời là nhà cung cấp phần lớn lượng khí đốt tự nhiên và điện, cùng khoảng 60% lượng dầu thô nhập khẩu của Mỹ. Năm 2025, tổng kim ngạch trao đổi thương mại hàng hóa và dịch vụ song phương đạt gần 880 tỷ USD. Xứ Cờ hoa vẫn là thị trường xuất khẩu quan trọng nhất, điểm đến của gần 72% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Canada.
Thủ tướng Canada Mark Carney từng nhiều lần khẳng định, quan hệ với nước láng giềng đã thay đổi về căn bản và Ottawa cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm phụ thuộc vào Washington. Tuy nhiên, việc tìm giải pháp thay thế cho thị trường xuất khẩu lớn nhất, nằm ngay sát biên giới và có các chuỗi cung ứng gắn bó sâu sắc với nền kinh tế Canada không phải “bài toán” có thể tìm được lời giải trong một sớm một chiều.
Quan hệ Mỹ-Canada đang đứng trước ngã rẽ quan trọng: Đàm phán hạ nhiệt căng thẳng hay tiếp tục đáp trả lẫn nhau. Mỗi lựa chọn sẽ dẫn đến những hướng đi hoàn toàn trái ngược. Với sự gắn kết sâu sắc giữa hai nền kinh tế, một cuộc thương chiến rõ ràng sẽ chỉ mang đến tổn thương khó chữa lành. Vì vậy, dù không dễ dàng, con đường đàm phán vẫn được xem là lựa chọn tối ưu đối với hai nước láng giềng Bắc Mỹ.
