Chỉ trong một vài năm, trí tuệ nhân tạo (AI) đã vượt ngoài phạm vi một công nghệ mới, trở thành lĩnh vực thu hút mạnh mẽ làn sóng đầu tư và góp phần định hình lại nền kinh tế toàn cầu. Những bước tiến nhanh chóng của AI mang đến nhiều cơ hội cho phát triển, nhưng cũng đặt ra câu hỏi làm sao để việc hoạch định, hoàn thiện thể chế, chính sách theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ, khi mà kỳ vọng lớn thường đi kèm rủi ro cao.
Sau một thời gian công nghệ AI “làm mưa làm gió” với cuộc chạy đua mạnh mẽ về phát triển mô hình AI, giờ đây, một nghịch lý đang xảy ra trong lĩnh vực này: Lãnh đạo các tập đoàn công nghệ lớn - vốn là những bên từng quyết liệt tham gia cuộc đua - lại kêu gọi giảm tốc phát triển AI.
Nghịch lý này đang phản ánh một bước dịch chuyển quan trọng khi các tập đoàn dần chuyển hướng từ cuộc chạy đua phát triển công nghệ sang cuộc đua kiểm soát tốc độ và rủi ro từ công nghệ.
Trong một bài viết mới đây, Giám đốc điều hành Anthropic, ông Dario Amodei kêu gọi các công ty AI hàng đầu làm chậm tốc độ nâng cao năng lực của các mô hình AI và cho rằng, các công ty cần dành thêm thời gian để các biện pháp kiểm soát theo kịp sự gia tăng năng lực của mô hình. Lời kêu gọi này nhận được sự đồng tình của nhiều công ty AI, trong đó có OpenAI.
Thực tế hiện nay cho thấy, AI không chỉ là câu chuyện công nghệ đơn thuần mà dần trở thành một vấn đề liên quan mật thiết đến tình hình an ninh thế giới.
Thực tế hiện nay cho thấy, AI không chỉ là câu chuyện công nghệ đơn thuần mà dần trở thành một vấn đề liên quan mật thiết đến tình hình an ninh thế giới. Cụm từ “vượt tầm kiểm soát” được sử dụng ngày một nhiều khi nói về các nguy cơ tiềm ẩn của công nghệ này. Nhiều báo cáo cho thấy, mô hình AI đang bị sử dụng cho các hoạt động có mục đích nguy hiểm.
Theo lãnh đạo Anthropic, trong khoảng 6-12 tháng tới, một nhóm lớn các tác nhân AI có thể đủ khả năng phối hợp để kiểm soát các hệ thống trực tuyến thông qua một mạng botnet - một mạng lưới các thiết bị điện tử như máy tính, điện thoại… bị nhiễm mã độc và bị kẻ xấu điều khiển từ xa mà chủ sở hữu không hề hay biết. Điều này có thể gây thiệt hại kinh tế rất lớn.
Ban Thư ký Ủy ban Chống khủng bố thuộc Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc cảnh báo, các tổ chức khủng bố đang sử dụng công nghệ số, trong đó có AI, để phục vụ hoạt động chiêu mộ, nhất là chiêu mộ trẻ em và thanh, thiếu niên.
Những lợi ích to lớn mà AI mang lại là không thể phủ nhận, nhưng cần bảo đảm rằng yếu tố con người luôn giữ vị trí trung tâm trong quản trị công nghệ này. Nhà khoa học Geoffrey Hinton từng nhận định, AI nếu không được kiểm soát có thể giống như một “chiếc xe tăng tốc mà không có phanh”. Và các nhà khoa học đều nêu cao nhu cầu cấp thiết phải siết chặt quản lý, xây dựng các cơ chế bảo đảm an toàn đối với công nghệ này.
Vai trò của chính phủ trong quản lý AI đã được bàn thảo từ lâu, song ở câu chuyện kiểm soát tốc độ phát triển AI đang được đưa ra hiện nay, vai trò của các doanh nghiệp công nghệ nhận được sự chú ý lớn. Bởi không một doanh nghiệp nào muốn bị tụt lại phía sau trong phát triển các mô hình AI tiên tiến - vốn được coi là sản phẩm chủ chốt, “gà đẻ trứng vàng” cho nhiều doanh nghiệp. Do đó, trong bài viết của mình, ông Amodei đề xuất các công ty phát triển AI cần phối hợp xây dựng các tiêu chuẩn chung về tốc độ phát triển mô hình, qua đó tránh việc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trở thành động lực khiến các biện pháp an toàn bị xem nhẹ. Ông cũng thừa nhận việc điều chỉnh tốc độ phát triển AI sẽ không dễ dàng.
Để bảo đảm một môi trường số an toàn cho tất cả mọi người, cần có chiến lược toàn diện và sự tham gia, góp sức của tất cả các bên liên quan.
Khoản tiền đầu tư đổ vào lĩnh vực AI trên toàn cầu trong năm 2026 được dự báo vượt mức 1.000 tỷ USD, mang theo kỳ vọng lớn về các bước phát triển đột phá, vượt trội trong các khía cạnh cuộc sống.
Song đây cũng là lúc các cuộc thảo luận không chỉ tập trung vào tiềm năng tăng trưởng mà ngày càng đi sâu hơn vào vấn đề kiểm soát rủi ro từ công nghệ, trong đó có thúc đẩy xây dựng phương án quản lý AI liên quan trách nhiệm và đạo đức, nguy cơ và an toàn, hợp tác quốc tế... Để bảo đảm một môi trường số an toàn cho tất cả mọi người, cần có chiến lược toàn diện và sự tham gia, góp sức của tất cả các bên liên quan.
