BÌNH LUẬN QUỐC TẾ

Phép thử với Hiệp ước Schengen

Hiệp ước Schengen, biểu tượng của tinh thần đoàn kết, hội nhập và giấc mơ “châu Âu không biên giới”, đang đứng trước sức ép lớn từ làn sóng di cư.

Người di cư vượt biên trái phép tiến vào Ceuta, vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha ở Bắc Phi, ngày 30/7/2026. (Ảnh: Tân Hoa xã)
Người di cư vượt biên trái phép tiến vào Ceuta, vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha ở Bắc Phi, ngày 30/7/2026. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Việc các nước khôi phục kiểm soát biên giới nội bộ có thể gây suy yếu niềm tin vào nguyên tắc tự do đi lại và cũng dấy lên câu hỏi về năng lực phối hợp chính sách giữa các nước Liên minh châu Âu (EU) trước thách thức bên ngoài.

Quang cảnh hỗn loạn ở thành phố Ceuta thuộc Tây Ban Nha, với dòng người di cư quy mô lớn tìm cách vượt biên trái phép vào đây để mở đường đến với “miền đất hứa” châu Âu, đã khiến Ceuta trở thành cái tên nổi bật trong chương trình nghị sự của EU suốt nửa đầu tháng 8.

Italia đã phải tuyên bố đình chỉ việc áp dụng đầy đủ Hiệp ước Schengen về tự do đi lại với Tây Ban Nha do lo ngại an ninh. Pháp cũng lập tức siết chặt an ninh tại biên giới với Tây Ban Nha, tăng cường lực lượng cảnh sát và hiến binh.

Cuộc khủng hoảng di cư khiến Ireland, nước đang giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU, phải kích hoạt liên tiếp các cơ chế ứng phó chỉ trong vài ngày. Hiện lực lượng an ninh Maroc vẫn đang nỗ lực ngăn chặn hàng trăm người di cư tìm cách vượt biên trái phép vào Ceuta.

Giới lãnh đạo châu Âu khẳng định rằng, Khu vực tự do đi lại Schengen không bị ảnh hưởng sau vụ việc ở Ceuta, nhưng dường như điều này không đủ để khỏa lấp những nghi ngờ về sức sống, tính bền vững và hiệu quả của Hiệp ước Schengen.

Trong quá khứ, Hiệp ước từng bị chỉ trích là “gót chân Achilles” của Lục địa già với những lỗ hổng an ninh trầm trọng. Khi cuộc khủng hoảng di cư nổ ra tại châu Âu giai đoạn 2015-2016, các tay súng thánh chiến từ Trung Đông trở về châu Âu đã lợi dụng việc tự do di chuyển trong khối để gây ra các vụ tấn công khủng bố, đặt an ninh toàn khu vực vào trạng thái báo động đỏ. Sau đó, đại dịch Covid-19 bùng phát khiến các quốc gia buộc phải thiết lập kiểm soát biên giới quốc gia để ngăn vi-rút lây lan.

Phản ứng tạm thời đóng cửa biên giới quốc gia khi gặp thách thức an ninh của các chính phủ là điều dễ hiểu, tuy nhiên điều này sẽ ảnh hưởng Hiệp ước Schengen nếu các biện pháp tạm thời được sử dụng quá thường xuyên. Bởi vậy, hiện các nước đang đẩy mạnh cải tổ hiệp ước theo hướng chặt chẽ và hiệu quả hơn, trong đó có đổi mới hệ thống kiểm soát xuất nhập cảnh bên ngoài, áp dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm an ninh.

Tinh thần đoàn kết và hội nhập của châu Âu gặp thử thách trong bối cảnh EU hoàn tất khung pháp lý di cư mới chỉ được hai tháng. Hiệp ước về di cư và tị nạn của EU, vốn được coi là cuộc cải tổ toàn diện nhất trong nhiều năm qua của Brussels ở lĩnh vực quản lý di cư, chính thức được áp dụng vào tháng 6/2026.

Cuộc khủng hoảng ở Ceuta vừa qua cho thấy một thực tế là, vấn đề không chỉ ở chỗ EU có cơ chế kiểm soát di cư hay không, mà còn là việc vận hành cơ chế ấy trên thực tế ra sao khi khủng hoảng đến.

Bên cạnh đó, xử lý di cư không chỉ là siết chặt kiểm soát biên giới bên ngoài mà còn là quản trị, phối hợp thông tin tình báo. EU đang hợp tác chặt chẽ với các nền tảng mạng xã hội lớn nhằm ngăn chặn tin giả kích động các vụ vượt biên trái phép, sau khi thông tin sai lệch bị cho là một nguyên nhân dẫn đến làn sóng di cư ồ ạt đổ vào Ceuta.

Tình hình ở điểm nóng di cư Ceuta vừa qua không đơn thuần là câu chuyện về đóng, mở cửa biên giới nội bộ giữa các nước, mà là phép thử với Hiệp ước Schengen, dấy lên câu hỏi về tinh thần đoàn kết, sự sẵn sàng chia sẻ trách nhiệm khi lợi ích an ninh của từng nước va chạm với giá trị cốt lõi của toàn khối.

Nếu mỗi cuộc khủng hoảng nổi lên lại khiến các quốc gia quay về “đóng cửa cài then” thì giá trị của Hiệp ước Schengen ít nhiều sẽ bị lung lay. Và dư luận cũng đang chờ đợi xem liệu Hiệp ước về di cư và tị nạn của EU có đủ mạnh để ngăn ngừa kịch bản ở Ceuta xảy ra thêm lần nữa hay không, trong bối cảnh tình hình địa chính trị vẫn diễn biến phức tạp, khó lường.

Có thể bạn quan tâm

Một người phụ nữ và các con trong một căn lều tại trại tị nạn gần thị trấn biên giới Al-Tina ở miền tây Sudan, vào ngày 19/6/2026. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Cơ hội tới trường của trẻ em ở các khu vực xung đột: Khoảng trống khó khỏa lấp

Tháng 9, tháng tựu trường đang đến gần, hàng triệu trẻ em trên thế giới nô nức chuẩn bị sách vở, háo hức đón chờ ngày khai giảng. Tuy nhiên, không phải trẻ em nào cũng được hưởng niềm vui và quyền cơ bản đó. Đối với trẻ em tại nhiều nước đang xảy ra xung đột, cơ hội đến trường vẫn chỉ là ước mơ xa vời.

Mực nước sông Loire ở Pháp xuống thấp kỷ lục. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Biến đổi khí hậu đe dọa an ninh toàn cầu

Ảnh hưởng trầm trọng đến nhiều lĩnh vực, biến đổi khí hậu không chỉ là một thách thức về môi trường đơn thuần mà đã được giới chuyên gia nhìn nhận như mối đe dọa an ninh, địa chính trị toàn cầu.

Công nhân khai thác mỏ ở Nam Phi. (Ảnh: WORLDFINANCE)

Cơ hội và thách thức của châu Phi

Sở hữu khoảng 30% trữ lượng khoáng sản chiến lược trên thế giới, châu Phi đang trở thành “mắt xích” quan trọng trong chuỗi cung ứng nguyên liệu thiết yếu phục vụ quá trình phát triển công nghệ và chuyển đổi năng lượng. 

Cảnh đổ nát sau cuộc tấn công của Israel tại trại tị nạn Al-Shati, phía tây Gaza, ngày 9/5/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

Hòa bình tại Gaza: Cánh cửa hé mở nhưng các bên vẫn khó qua

Hy vọng mới cho hòa bình tại Gaza đang được nhen nhóm, sau khi Hội đồng Hòa bình do Mỹ bảo trợ hồi cuối tháng 7/2026 công bố lộ trình 15 điểm nhằm chấm dứt chiến sự. Cánh cửa hòa bình đã hé mở, song không dễ dàng, bởi vẫn còn tồn tại nhiều “nút thắt” khó gỡ trong quá trình thực thi.

Một góc đường phố Thủ đô Jakarta của Indonesia. (Ảnh: TTXVN)

Bước chuyển hướng chiến lược của Indonesia

Tuyên bố mới đây của Bộ trưởng Thương mại Indonesia Budi Santoso về việc nước này và Brazil đang thúc đẩy đề xuất xây dựng Thỏa thuận Thương mại ưu đãi (PTA) giữa Indonesia và Khối Thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur) đánh dấu bước chuyển hướng chiến lược đáng chú ý trong chính sách ngoại giao kinh tế của Jakarta.

Ông Abelardo de la Espriella phát biểu nhậm chức ngày 7/8. (Ảnh: Trang X chính thức của ông Abelardo De La Espriella)

Nhiệm kỳ nhiều thách thức

Chính trị gia cánh hữu Abelardo de la Espriella đã tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Colombia hôm 7/8, đánh dấu diễn biến mang tính bước ngoặt trên chính trường quốc gia Nam Mỹ. Chính quyền mới của Colombia được nhận định sẽ gặp không ít trở ngại trên hành trình xây dựng đất nước đoàn kết và ổn định về an ninh.

(Ảnh minh họa: Tân hoa xã)

Mỹ và châu Âu xúc tiến điều chỉnh mối quan hệ theo hướng san sẻ trách nhiệm

Sau hàng loạt cảnh báo về việc điều chỉnh “chiếc ô an ninh”, Mỹ chính thức xúc tiến rà soát hiện diện quân sự tại châu Âu. Bước đi này vừa phản ánh thay đổi về ưu tiên chiến lược của Washington, vừa mở ra một giai đoạn mới cho NATO, khi Mỹ và châu Âu chuyển sang mối quan hệ đối tác thực chất và san sẻ trách nhiệm.

Chiến dịch Serengeti 2.0 thu giữ thiết bị tội phạm mạng. (Ảnh: INTERPOL)

Mặt trận an ninh mới ở châu Phi

Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol) vừa công bố Báo cáo đánh giá mối đe dọa an ninh mạng châu Phi năm 2026 cho thấy, có tới 55% các vụ tấn công mạng tại châu Phi có sự “tiếp tay” của AI.

Người dân tưởng niệm các nạn nhân vụ ném bom nguyên tử tại Công viên Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima, thành phố Hiroshima (Nhật Bản) ngày 6/8/2024. (Ảnh: THX)

Tiếp nối nỗ lực kiến tạo hòa bình

Vào những ngày đầu tháng 8 cách đây hơn 80 năm, hai quả bom nguyên tử dội xuống thành phố Hiroshima và Nagasaki của Nhật Bản, cướp đi sinh mạng của hàng chục nghìn người dân vô tội, để lại những vết thương hằn sâu lên nhiều thế hệ tại Nhật Bản.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: THX/TTXVN)

Lại thêm cơ hội đàm phán giữa Mỹ và Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo hoãn cuộc tấn công “cực mạnh” với “mức độ quân sự khủng khiếp” nhằm vào Iran để tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán với Tehran. Đây được cho là động thái cần thiết nhằm tránh cho khu vực này bị cuốn vào vòng xoáy xung đột mới tàn khốc.

Cảnh đổ nát sau cuộc tấn công của Israel tại trại tị nạn Al-Shati, phía tây Gaza, ngày 9/5/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

Trở ngại cho lộ trình hòa bình tại Dải Gaza

Tiến trình đàm phán về tương lai Dải Gaza đạt bước tiến mới khi Israel và Phong trào Hồi giáo Hamas nhất trí về lộ trình giải giáp. Nếu trở thành hiện thực, đây sẽ được coi là “thỏa thuận lịch sử”, bởi bấy lâu nay vấn đề giải giáp Hamas luôn là trở ngại lớn trong các cuộc đàm phán.

Trụ sở Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) châu Phi tại Addis Ababa, Ethiopia. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Bài toán khó về tiềm năng tự chủ

Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB) vừa ký thỏa thuận hỗ trợ xây dựng cơ sở sản xuất vaccine mới tại Nam Phi. Dự án đánh dấu bước tiến mới nhất của Lục địa Đen trên hành trình giảm phụ thuộc vào nguồn vaccine nhập khẩu từ bên ngoài.

Thủ tướng Pháp Sebastien Lecornu. (Ảnh: THX/TTXVN)

Pháp và Maroc mở ra quỹ đạo phát triển mới

Thủ tướng Pháp Sebastien Lecornu vừa kết thúc tốt đẹp chuyến công du nước ngoài đầu tiên kể từ khi nhậm chức, với điểm đến là Maroc. Diễn ra trong bối cảnh hai nước đang nỗ lực hàn gắn mối quan hệ từng bị rạn nứt nghiêm trọng do bất đồng trong quá khứ, chuyến thăm góp phần mở ra quỹ đạo phát triển mới cho hợp tác song phương.

[Video] Tiêu điểm 18/7: Thay Thủ tướng sau 1 năm – Bước đi chiến lược của Tổng thống Ukraine V. Zelensky

[Video] Tiêu điểm 18/7: Thay Thủ tướng sau 1 năm – Bước đi chiến lược của Tổng thống Ukraine V. Zelensky

Chỉ sau một năm tại nhiệm, Thủ tướng Ukraine Yulia Svyrydenko bất ngờ rời ghế dù vẫn được Tổng thống Volodymyr Zelensky đánh giá hoàn thành tốt nhiệm vụ. Đằng sau quyết định tưởng như khó hiểu này không phải dấu hiệu của một cuộc khủng hoảng chính trị, mà có thể là bước đi chiến lược của chính quyền Kiev.