Buổi sáng ở Phú Hài bắt đầu từ bãi cát. Những người đàn ông kéo lưới, bước chân nặng theo mẻ cá, tiếng thở hòa vào tiếng sóng. Không ai nói to, như thể biển đã dạy họ cách kiệm lời. Tôi gặp chú Tư Bảy, một người đàn ông đã “ăn đời với biển” hơn 50 năm, trong khoảnh khắc ấy. Da chú sạm nắng, bàn tay thô ráp, nhưng ánh mắt lại hiền. Chú nói, giọng đều như sóng: “Biển dữ đó, nhưng dữ rồi cũng cho cá. Mình sống với biển, phải học cách chịu!”.
Nghe thì giản dị, nhưng cái “chịu” ấy không giống như mọi người vẫn nghĩ. Đó là thói quen đối diện với khó khăn. Chính từ những đời ngư dân như chú Tư, làng hình thành một nếp sống ít phô trương: Làm nhiều hơn nói, vấp ngã thì tự đứng dậy, không than thở. Thoạt nghe, “chịu” dễ bị hiểu là nhẫn nhịn cho xong chuyện. Nhưng nhìn cách chú Tư sống, tôi mới hiểu đó là một lựa chọn: Biết khó mà vẫn bước tới, biết mệt mà không buông tay.
Tôi hỏi chú, đi biển mấy chục năm, điều gì là khó nhất. Chú không nhắc đến bão lớn hay những chuyến đi trắng tay. Chú kể về một buổi sớm, khi ghe gặp sóng ngược, lưới rách gần hết. “Lúc đó quay đầu cũng được”, chú nói chậm rãi, “nhưng quay rồi, ngày mai vẫn phải ra lại”. Vậy là chú và bạn ghe ngồi vá lưới ngay trên thuyền. Vá xong, họ thả lại. Hôm ấy cá không nhiều, nhưng đủ để chuyến đi không trở nên vô nghĩa.
Chú kể xong chỉ cười nhẹ: “Biển vậy đó, không phải lúc nào cũng cho. Nhưng mình không theo thì biết làm gì khác”. Nhìn cách chú làm, tôi dần hiểu cái “chịu” ấy không phải là đứng yên. Mất lưới thì vá, thiếu cá thì chia, gặp gió thì lùi lại một nhịp, chờ nước thuận rồi đi tiếp. Không chống đối, cũng chẳng than vãn gì. Mọi thứ diễn ra tự nhiên, nhưng chính sự tự nhiên ấy lại được hun đúc từ hàng chục năm va chạm với biển.
Buổi chiều, tôi thấy chú Tư ngồi vá lưới cùng bà Năm ở đầu làng. Hai người gần như không nói gì, chỉ có tiếng kim lưới đều đặn đi qua từng mắt dây. Công việc ấy lặp lại ngày này qua ngày khác, chậm rãi mà bền bỉ. Tôi hỏi chú có thấy chán không. Chú lắc đầu, cười hiền: “Không làm thì thấy thiếu, làm riết thành quen!”.
Cái quen ấy, hóa ra lại là một cách giữ mình. Ở Phú Hài, người ta không vội. Biển có con nước, đời có mùa. Vội quá thì hỏng lưới, hỏng cả mẻ cá. Nơi đây đo thời gian bằng thủy triều, không phải bằng đồng hồ. Và rồi tôi hiểu, cái “chịu” còn là khả năng ở yên với những điều lặp lại, không cần thay đổi liên tục để thấy mình đang sống. Với chú Tư, mỗi mũi vá không chỉ là sửa lại tấm lưới, mà còn là giữ cho nhịp sống không bị xô lệch trước những biến động ngoài kia.
Ở Phú Hài, tôi không thấy những điều lớn lao. Chỉ là những việc nhỏ lặp lại mỗi ngày. Nó hiện diện trong những điều rất nhỏ: Chia nhau mẻ cá khi ghe trúng; góp tay sửa chiếc thuyền gặp nạn; để cửa mở khi có người đi biển chưa về. Những điều nhỏ bé ấy dệt nên một tấm lưới vô hình đủ chặt để giữ làng, đủ mềm để mỗi người vẫn có không gian riêng.
Rời Phú Hài, tôi ấn tượng với hình ảnh một người đàn ông ngồi vá lưới trong ánh chiều, chậm rãi và bền bỉ. Nhưng chính hình ảnh ấy lại ở lại rất lâu. Bởi cái “chịu” của chú Tư và của cả Phú Hài không làm con người nhỏ đi. Ngược lại, nó khiến họ vững hơn, sâu hơn. Chẳng cần nói nhiều,nhưng ai đã từng ghé qua, từng gặp, từng nhìn thấy, đều sẽ nhớ.
