Đồng hành vì sự nghiệp bảo tồn và phát triển làng nghề trong kỷ nguyên mới

Năm 2025 đã khép lại, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực, gắn bó với sự nghiệp bảo tồn và phát triển làng nghề Việt, nhất là trong thời kỳ cả dân tộc ta đang bước vào kỷ nguyên mới. Nhân dịp này, phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với Nhà giáo Ưu tú Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam.

Phóng viên: Xin ông cho biết các kết quả nổi bật trong hoạt động của hiệp hội năm 2025?

Nhà giáo Ưu tú Trịnh Quốc Đạt: Năm 2025 đánh dấu mốc kỷ niệm 20 năm xây dựng và phát triển của Hiệp hội Làng nghề Việt Nam (2005-2025), ghi nhận chặng đường đồng hành cùng làng nghề cả nước hoạt động mạnh mẽ vì sự nghiệp bảo tồn và phát triển làng nghề trong kỷ nguyên mới của dân tộc ta.

Trong năm qua, chúng tôi đã chứng kiến sự khởi sắc của làng nghề Việt Nam với những bước phát triển mới, không ngừng khuyến khích người lao động trong sản xuất, tạo nên sức mạnh thúc đẩy sản xuất ngành nghề nông thôn, nhất là có tiếng nói thiết thực trong đóng góp ý kiến với Đảng và Nhà nước trong các chính sách bảo tồn phát triển làng nghề và ngành nghề nông thôn.

Tính đến nay, hiệp hội đã có trên 13 nghìn hội viên tập thể và cá nhân, có 5 Văn phòng đại diện ở vùng bắc, trung, nam; trên 10 viện và các trung tâm trực thuộc với nhiều hoạt động phong phú hướng tới mục tiêu đem lại lợi ích cho hội viên, phát triển sản xuất, bảo tồn và phát triển làng nghề.

Cũng năm qua, hiệp hội đã phối hợp với các đơn vị thuộc bộ, ban, ngành ở Trung ương: Văn phòng Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công thương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các địa phương: Hà Nội, Thái Nguyên, Quảng Ninh, Hải Dương, Bắc Ninh... tổ chức nhiều sự kiện như: hội chợ, triển lãm, trưng bày sản phẩm, liên hoan văn hóa du lịch, hội thảo chuyên đề, hội nghị khách hàng, kết nối cung-cầu giữa các làng nghề, cơ sở sản xuất thủ công mỹ nghệ.

Các sự kiện đều được tổ chức thành công, đạt hiệu quả, qua đó tạo được sự tin tưởng của các hội viên và đối tác của hiệp hội.

Phóng viên: Thưa ông, tháng 12/2025 này cũng đánh dấu 1 năm Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 22/12/2024 về phát triển kinh tế tư nhân, liên quan tới làng nghề, yếu tố tư nhân khá phổ biến và có khả năng phát triển mạnh. Với tư cách là Chủ tịch hiệp hội, ông đánh giá như thế nào về tác động của Nghị quyết đối với hoạt động kinh tế tư nhân của làng nghề nước ta?

Nhà giáo Ưu tú Trịnh Quốc Đạt: Phải nói rằng, đây là một chính sách rất lớn của Đảng và Nhà nước để đẩy mạnh phát triển kinh tế của đất nước. Với hệ thống làng nghề, chúng ta đều biết rằng, đặc điểm của làng nghề nước ta phần lớn là các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, tức là hầu hết lực lượng sản xuất của làng nghề đa phần đều là thuộc tư nhân.

Vì thế, có thể nói, Nghị quyết 68-NQ/TW trực tiếp tác động đến sự phát triển của kinh tế tư nhân trong các làng nghề của cả nước, không chỉ có góp phần khuyến khích mà kèm theo đó là các chính sách của Nhà nước để tạo thuận lợi cho việc phát triển của các doanh nghiệp, làng nghề, các hội sản xuất trong làng nghề.

Chúng tôi rất phấn khởi khi đón nhận Nghị quyết 68-NQ/TW, với Nghị quyết này, điều quan trọng là sự thay đổi cơ bản trong quan điểm khiến cộng đồng làng nghề Việt rất phấn khởi khi được Đảng và Nhà nước quan tâm tới sự phát triển kinh tế tư nhân, nhìn nhận, đánh giá lại vai trò kinh tế tư nhân trong phát triển chung. Điểm chính yếu là Nghị quyết này sẽ thúc đẩy sự sáng tạo, một trong những hoạt động đang sôi động nhất hiện nay trong các cái doanh nghiệp làng nghề.

Bản thân các nghệ nhân, thợ giỏi trong các làng nghề cũng chính là các chủ cơ sở sản xuất hoặc là doanh nghiệp nhỏ hoặc là các hộ sản xuất gia đình. Cũng chính họ là nhân tố chính đóng góp cho việc thực hiện hiệu quả phát triển kinh tế tư nhân của làng nghề.

Xác định tầm quan trọng của Nghị quyết, Hiệp hội làng nghề Việt Nam ngoài việc tổ chức tuyên truyền, còn triển khai phổ biến cả trực tiếp và lồng ghép trong các đợt sinh hoạt chung, trong các hội thảo, hội nghị. Song song, khi làm việc cụ thể với các làng nghề, chúng tôi cũng không ngừng tuyên truyền và nhấn mạnh tới các nội dung cụ thể của Nghị quyết, giúp hội viên nắm bắt được tinh thần Đảng và Nhà nước ta tạo thuận lợi hết mức cho kinh tế tư nhân phát triển.

Vấn đề đặt ra là chủ trương, chính sách là tốt nhưng khi triển khai thì theo từng cơ sở, do đó, tâm niệm của hiệp hội nói chung và các hội viên hiệp hội nói riêng là Đảng và chính quyền cơ sở phải chủ động để thực hiện Nghị quyết, bảo đảm các nghệ nhân thực sự là người được hưởng lợi từ những chính sách đó.

Kinh tế tư nhân bây giờ đã được nhìn nhận như là một thành phần cốt yếu, thành phần trọng yếu của nền kinh tế, đây cũng là động lực để các làng nghề tự tin hơn trong hoạt động, phát triển. Tuy nhiên, cũng sẽ có một số khó khăn, hạn chế về nhất là với cộng đồng làng nghề đa phần là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Khó khăn đó đến từ nguồn vốn, hỗ trợ đầu ra cho sản phẩm…

Chúng ta đều biết rằng, đặc điểm của các doanh nghiệp làng nghề là các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, việc áp dụng thương mại điện tử còn hạn chế và phụ thuộc vào quyết tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương.

Quay trở lại câu chuyện về chuyển đổi số, đây là một xu hướng mình không thể tránh khỏi Gần đây, hiệp hội chúng tôi cũng phối hợp để tổ chức tập huấn về thương mại điện tử cũng như hướng dẫn xây dựng thương hiệu đặc thù của làng nghề Việt đáp ứng quy chuẩn quốc tế cũng như gia tăng liên kết tăng giá trị. Khi mình có thương hiệu hợp quy chuẩn quốc tế mình hoàn toàn tự tin lên sàn thương mại điện tử quốc tế (Amazon, Taobao…)

Phóng viên: Vậy theo ông, liên quan tới việc mở rộng thị phần thương mại điện tử, nhất là với các sản phẩm làng nghề Việt Nam, ông có những nhìn nhận gì về chuyển đổi số của doanh nghiệp làng nghề thời điểm hiện nay? Ông đánh giá như thế nào về việc làng nghề Việt Nam sẽ phải có những chuyển mình trong bối cảnh mới?

Nhà giáo Ưu tú Trịnh Quốc Đạt: Bản thân các doanh nghiệp làng nghề không trực tiếp làm xuất khẩu, hơn nữa, phát triển thị trường thường vẫn tập trung vào các phương thức bán hàng truyền thống. Tuy nhiên, xu hướng của thế giới là thương mại điện tử đã trở nên phổ biến rồi và hiện cũng đang rất phát triển tại nước ta.

Thực tế, bán hàng trên nền tảng số ở các ngành nghề khác phát triển rất mạnh mẽ, để bắt nhịp xu hướng đó, hiệp hội đã phát động phong trào chuyển đổi số trong các doanh nghiệp làng nghề. Về phía hiệp hội, chúng tôi có hai đơn vị thành viên chuyên hỗ trợ chuyển đổi số, nhất là hỗ trợ làng nghề bán hàng trên nền tảng số, tuy nhiên, việc thực hiện, áp dụng và lan tỏa chưa nhiều.

Điều này cũng xuất phát từ chính tư duy của nghệ nhân làm nghề, bản thân họ chỉ tập trung làm nghề, làm sản phẩm mà thiếu tư duy về thị trường. Để khắc phục tình trạng này, hiệp hội chúng tôi vẫn tiếp tục tổ chức tập huấn, giới thiệu và tăng cường giao lưu các làng nghề để không ngừng thông tin về lợi ích thật sự của chuyển đổi số với làng nghề.

Chúng tôi cũng cam kết luôn đóng vai trò là trung tâm kết nối các làng nghề, tập hợp, đoàn kết Hội viên hỗ trợ nhau hoạt động hiệu quả và tích cực cùng với các cơ quan nhà nước thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước về khôi phục, bảo tồn và phát triển làng nghề.

Nhà giáo Ưu tú Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam

Phóng viên: Còn câu chuyện vấn đề bảo vệ môi trường và phát triển làng nghề bền vững trong bối cảnh hiện nay, thưa ông?

Nhà giáo Ưu tú Trịnh Quốc Đạt: Liên quan đến hoạt động sản xuất của làng nghề, không tránh khỏi có những nhóm dễ gây tác động đến môi trường, có thể kể đến nghề đúc đồng, nghề luyện kim, nghề dệt, nghề nhuộm. Tuy nhiên, phải thẳng thắn thừa nhận rằng, những tác động về môi trường này chủ yếu liên quan đến nước xả thải.

Bản thân các làng nghề cũng nhận thức và triển khai các hoạt động sản xuất gắn với bảo vệ môi trường, đáp ứng các quy hoạch về môi trường của quốc gia và địa phương nơi làng nghề hoạt động. Đơn cử như liên quan tới hệ thống chất đốt, các làng nghề cũng đã chuyển sang dùng công nghệ lò cao, không dùng than làm chất đốt để tránh tối đa việc sản xuất gây ra ô nhiễm môi trường.

Khoảng một thập kỷ trở lại đây, vấn đề bảo vệ môi trường ngay trong các làng nghề không ngừng được chú trọng, chính làng nghề cũng rất chủ động cũng như ý thức cao về vấn đề bảo vệ môi trường. Bản thân các khu công nghiệp làng nghề đã được quy hoạch chi tiết, phải đáp ứng được các tiêu chí môi trường mới được hoạt động.

Tuy nhiên, tôi cho rằng, riêng làng nghề thôi chưa đủ, phải cần có sự phối hợp tổng thể để có thể giải quyết, xử lý dứt điểm các vấn đề đến môi trường, hướng tới thực hiện hiệu quả cam kết giảm thải ròng bằng 0 vào năm 2025 mà Việt Nam ta đã cam kết.

Phóng viên: Bước sang năm 2026, xin ông cho biết phương hướng hoạt động của hiệp hội?

Nhà giáo Ưu tú Trịnh Quốc Đạt: Thời gian tới cùng với sự chuyển mình phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới, làng nghề Việt Nam đang có nhiều thời cơ thuận lợi để phát triển bền vững với việc thực hiện Quyết định 801/QĐ-TTg ngày 7/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ “Phê duyệt Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề Việt Nam giai đoạn 2021-2030” và thực hiện Chỉ thị số 30/CT-TTg ngày 29/8/2024 của Thủ tướng Chính phủ về “Phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam” trong đó ngành thủ công mỹ nghệ là ngành mũi nhọn.

Chúng tôi luôn đồng hành cùng làng nghề trong mọi hoạt động đặc biệt đẩy mạnh chuyển đổi số trong các làng nghề song song với các hoạt động cải tiến công nghệ, thiết bị, cải tiến mẫu mã sản phẩm, xúc tiến thương mại nâng cao thu nhập người lao động làng nghề, thu hút thế hệ trẻ gắn bó, kế tục bảo tồn, phát huy và sáng tạo tinh hoa nghề nghiệp của cha ông.

Chúng tôi cũng cam kết luôn đóng vai trò là trung tâm kết nối các làng nghề, tập hợp, đoàn kết Hội viên hỗ trợ nhau hoạt động hiệu quả và tích cực cùng với các cơ quan nhà nước thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước về khôi phục, bảo tồn và phát triển làng nghề.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!