Dẫn chúng tôi đi thăm xưởng sản xuất phân bón hữu cơ, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Hòa Long (xã Hòa Long, tỉnh Đồng Tháp) Lê Long Hồ chia sẻ, từ năm 2023, nhận thấy nguồn phụ phẩm nông nghiệp dồi dào, hợp tác xã đã bắt tay vào nghiên cứu, tận dụng rơm rạ, nhất là nguồn rơm thải từ các vườn trồng nấm để sản xuất phân bón hữu cơ.
Trung bình mỗi tháng, hợp tác xã sử dụng khoảng 1.000 tấn rơm nguyên liệu. Trong đó, chúng tôi ưu tiên sử dụng nguồn rơm thải từ các vườn trồng nấm để tối ưu về mặt thời gian và chi phí. Nếu ủ rơm tươi trực tiếp từ đồng ruộng, quy trình tạo ra thành phẩm phải mất tới sáu tháng.
Trong khi đó, rơm từ các giá thể trồng nấm đã qua giai đoạn ủ mục tự nhiên, giúp rút ngắn chu kỳ sản xuất xuống chỉ còn bốn tháng. Theo ông Hồ, quy trình sản xuất được thực hiện bài bản. Rơm sau khi thu mua về được phối trộn cùng phân trùn quế, tiếp tục ủ kỹ trong khoảng 20 ngày. Sau khi đạt độ hoai mục cần thiết, hỗn hợp sẽ được phơi sấy để đạt độ ẩm tiêu chuẩn, tiếp đến đưa vào hệ thống nghiền và đóng bao thành phẩm.
Hiện nay, nhu cầu của thị trường rất lớn. Mỗi tháng hợp tác xã cung ứng ra thị trường khoảng 300 tấn phân bón hữu cơ. Ngoài Đồng Tháp, sản phẩm phân hữu cơ của hợp tác xã còn được phân phối tại nhiều tỉnh, thành phố khác ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam Phùng Hà cho biết, việc tận dụng nguồn phụ phẩm này sản xuất phân bón là mắt xích cốt lõi của nông nghiệp tuần hoàn. Giải pháp này không chỉ tối ưu hiệu quả kinh tế, giảm ô nhiễm và phát thải khí nhà kính mà còn giúp phục hồi sức khỏe đất, giảm lệ thuộc vào phân bón nhập khẩu, góp phần nâng cao giá trị thương mại cho nông sản Việt.
Việc sản xuất phân bón hữu cơ ở nước ta trong những năm gần đây có sự chuyển biến tích cực. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, tính đến hết năm 2025, cả nước có hơn 29 nghìn sản phẩm phân bón. Trong đó, sản phẩm phân bón hữu cơ (bao gồm phân sinh học) chiếm hơn 30%, tăng mạnh so với 13,1% của năm 2019. Trong khoảng 800 nhà máy sản xuất phân bón thì có tới 136 nhà máy chuyên sản xuất phân hữu cơ. Tổng công suất sản xuất phân bón hữu cơ hiện đạt 5 triệu tấn/năm, chiếm 23,8% tổng công suất toàn ngành.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt ra mục tiêu đến năm 2030, nâng tỷ lệ sản phẩm phân bón hữu cơ được phép lưu hành lên hơn 30% so với tổng số sản phẩm phân bón. Lượng phân bón hữu cơ công nghiệp sử dụng chiếm tối thiểu 30% so với tổng lượng phân bón sử dụng trong sản xuất nông nghiệp. Lượng phân bón hữu cơ sản xuất quy mô nông hộ sử dụng trong sản xuất nông nghiệp đạt tối thiểu 20 triệu tấn/năm…
Theo Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam Phùng Hà, thời gian tới cơ quan chức năng cần tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi về việc đăng ký, công nhận lưu hành sản phẩm phân bón hữu cơ. Đồng thời, phát triển và đa dạng hóa các sản phẩm, nhất là các sản phẩm phân bón chất lượng cao. Khuyến khích phát triển, sản xuất và sử dụng phân bón hữu cơ quy mô nông hộ trên cơ sở tận dụng các nguồn phụ phẩm trong trồng trọt, chăn nuôi, chế biến nông sản, rác thải sinh hoạt.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Bộ sẽ ưu tiên, hỗ trợ hoạt động đăng ký mới, đăng ký cấp lại đối với các nhà máy, cơ sở sản xuất phân bón hữu cơ, nhất là các cơ sở có áp dụng quy trình, công nghệ sản xuất tiên tiến. Đồng thời, hỗ trợ, khuyến khích đầu tư nghiên cứu và phát triển các sản phẩm phân bón hữu cơ có chất lượng cao, phân bón hữu cơ chứa các loại vi sinh vật có ích mới, tác động nhanh, gọn nhẹ, ổn định độ phì đất, dễ sử dụng, tận dụng nguyên liệu sẵn có trong nước. Cùng với đó, thúc đẩy chuyển giao các công nghệ sản xuất phân bón hữu cơ hiện đại trên thế giới cho các doanh nghiệp sản xuất phân bón hữu cơ của Việt Nam.
