Thời tiết nông vụ Nigeria được chia thành hai mùa rõ rệt: Mùa mưa, từ giữa tháng 4 đến tháng 10 hằng năm; mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau. Bởi vậy, BĐKH vẫn là một trong những thách thức nghiêm trọng nhất đối với ngành nông nghiệp nước này. Cả chăn nuôi và trồng trọt chủ yếu dựa vào nước mưa vì không có sẵn hệ thống tưới tiêu. Điều này khiến nông nghiệp càng dễ tổn thương trước những thay đổi về khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán kéo dài, lượng mưa thất thường, lũ lụt và nhiệt độ tăng cao.
Nhà nghiên cứu Mojirayo Ayooluwa Ayodele thuộc Viện Nông nghiệp Nigeria cho biết: “Những cú sốc do BĐKH gây ra làm giảm năng suất nông nghiệp, đe dọa an ninh lương thực do mất mùa, gây thiệt hại đến sinh kế nông thôn và tạo ra sự bất ổn kinh tế. Sự khó lường ngày càng tăng của các hình thái thời tiết làm gián đoạn lịch gieo trồng và thu hoạch, rút ngắn mùa vụ và làm gia tăng sự bùng phát dịch hại”. Tuy nhiên, vẫn chưa có nhiều nghiên cứu về những vấn đề mà sự nóng lên toàn cầu gây ra đối với các loại cây trồng cụ thể.
Bà Ayodele chia sẻ: “Chúng tôi đã tiến hành nhiều bản phân tích dữ liệu về nông nghiệp, BĐKH và an ninh lương thực, từ đó tìm ra hướng tiếp cận và cách thức thích nghi của cây trồng với hiện tượng nóng lên toàn cầu. Năm 2025, chúng tôi đã phỏng vấn 480 nông dân nhỏ lẻ trên khắp Nigeria để tìm hiểu xem các loại cây lương thực chính của họ như ngô, sắn, lúa miến, gạo, kê, đậu nành, khoai lang… chịu ảnh hưởng như thế nào do thời tiết khắc nghiệt”.
Những loại cây trồng này đóng vai trò quan trọng đối với an ninh lương thực và sinh kế nông thôn của Nigeria, là nguồn dinh dưỡng và thu nhập chính cho hàng triệu hộ nông dân nhỏ lẻ. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu nhận thấy hạn hán là mối đe dọa lớn nhất đối với cây trồng lương thực, chẳng hạn như ngô và sắn dễ bị chết nhất trong thời kỳ hạn hán. “Điều này rất quan trọng vì nếu các loại cây trồng chủ lực của Nigeria bị tàn phá do thời tiết cực đoan, đất nước sẽ thiếu lương thực và giá các loại cây trồng này sẽ tăng cao, khiến hàng triệu người không đủ khả năng mua lương thực”, nhóm nghiên cứu của Viện Nông nghiệp Nigeria cho hay.
Từ thực tế trên, các nhà khoa học và chính quyền địa phương đã xây dựng một thang đo mức độ dễ bị tổn thương của cây trồng để đánh giá độ nhạy cảm của các loại cây trồng chủ đạo đối với các hiện tượng khí hậu cực đoan như hạn hán, lũ lụt, nắng nóng gay gắt, cháy rừng và thời kỳ khô hạn. Những kết quả này cho thấy mỗi loại cây trồng phản ứng khác nhau với các tác động BĐKH, do đó các chiến lược thích ứng cần được điều chỉnh phù hợp nhu cầu cụ thể của từng loại cây trồng chủ lực.
Anh Saidat Daud, một nông dân ở Lekki, Nigeria chia sẻ: “Chúng tôi đang đứng trước lựa chọn khó khăn khi giá thực phẩm tiếp tục tăng cao. Một số cây lương thực đã được trồng thay thế lúa, ngô như kê và khoai mỡ có thể chịu được một số trận lũ lụt nhưng lại vẫn không qua được hạn hán”. Trong mùa vụ năm 2024, các gia đình ở quanh khu vực Lekki lại tiếp tục tìm kiếm giống cây mới để trồng, nhưng không có nhiều thay đổi về năng suất khi thu hoạch vì thời tiết vẫn tiếp tục xấu đi.
Nhiều nông dân cũng liên kết với nhau thành hợp tác xã. Tỷ lệ thành viên của các hợp tác xã rất cao, với 77,2% nông dân tham gia, điều này cho thấy sự hỗ trợ lẫn nhau giữa các nông dân rất quan trọng. Hơn 80% nông dân cũng có liên hệ các cán bộ chính phủ thuộc sở nông nghiệp, những người có nhiệm vụ hỗ trợ và tư vấn cho nông dân như chuyên viên khuyến nông. Tiến sĩ Mojirayo Ayooluwa Ayodele nhấn mạnh sự cần thiết của các chính sách nông nghiệp thích ứng khí hậu và các biện pháp xây dựng khả năng chống chịu để bảo vệ sản xuất lương thực và sinh kế nông thôn ở Nigeria trong bối cảnh mối đe dọa BĐKH ngày càng gia tăng.
“Chúng tôi cho rằng các biện pháp thích ứng chủ động như giống cây trồng chịu hạn, quản lý nước hiệu quả, cải thiện hệ thống cấp, thoát nước và hệ thống cảnh báo sớm là rất cần thiết để giảm thiểu rủi ro khí hậu”. Trong bối cảnh đó, Viện Nông nghiệp Nigeria cũng đã đề xuất tăng cường hỗ trợ thể chế và thúc đẩy các chương trình giáo dục nông dân để bảo đảm năng suất nông nghiệp bền vững và an ninh lương thực trước mối đe dọa ngày càng tăng ở quốc gia đông dân nhất châu Phi.
