Những ứng dụng của phương pháp "chính niệm"

Phương pháp thiền "chính niệm" nhằm luyện khả năng tập trung đang trở nên phổ biến trên khắp thế giới trong những năm gần đây vì những tác dụng tích cực với sức khỏe. Tại Nhật Bản, chính niệm không chỉ là một phần đời sống văn hóa, tinh thần trong nhiều thế kỷ trước mà còn tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong xã hội hiện đại.

Một lái tàu của Nhật Bản thực hành shisa kanko sau khi tàu vào ga. Ảnh: BBC
Một lái tàu của Nhật Bản thực hành shisa kanko sau khi tàu vào ga. Ảnh: BBC

Trong phần trình bày tại Hội nghị quốc tế lần thứ hai về đánh giá và phát triển tài năng, ông Deiric McCann, Phó Chủ tịch Hội nghị đã chia sẻ một số định nghĩa về "chính niệm": là một hệ thống nhận thức tại thời điểm hiện tại, bao gồm cả sự tự nhận thức bản thân một cách chú tâm, khách quan. Phương pháp này đòi hỏi tập trung toàn bộ sự nhận thức của một người vào một sự vật, sự việc, con người tại nơi họ đang hiện diện và không để mọi thứ chung quanh tác động làm phân tâm, hoặc các vấn đề khác về cảm xúc ảnh hưởng.

Theo ông Jon Kabat-Zinn, Giáo sư Y khoa thuộc Trường đại học Y khoa Massachusetts (Mỹ), "chính niệm" có thể hiểu một cách đơn giản là sự nhận thức hiện tại. Nhận thức này đã ăn sâu vào văn hóa người dân Nhật Bản trong nhiều thế kỷ và thể hiện theo nhiều hình thức khác nhau như trà đạo, thơ haiku, ngắm hoa anh đào… Thí dụ như trong tiệc trà, trước khi uống, người tham dự cần dành thời gian quan sát kỹ thiết kế của cốc và ngắm cách bày trí phòng trà. Ý nghĩa của tiệc trà Nhật Bản nằm ở việc trân trọng mỗi thời khắc ngắn ngủi để thưởng thức trà. Giống như việc người Nhật Bản yêu thích lễ hội ngắm hoa anh đào không chỉ vì vẻ đẹp của hoa mà còn bởi thời gian hoa nở rất ngắn.

Ngoài vai trò quan trọng về văn hóa, còn vô số ứng dụng thực tiễn dựa trên phương pháp "chính niệm" trong nhiều khía cạnh cuộc sống của người Nhật. Ở trường học, mỗi ngày đều bắt đầu và kết thúc với một buổi lễ ngắn để tất cả học sinh và giáo viên chào hỏi và trao đổi về các sự việc trong ngày. Trước và sau mỗi giờ lên lớp, học sinh và giáo viên đều đứng, cúi chào và cảm ơn lẫn nhau. Khi bắt đầu bài học, học sinh sẽ phải nhắm mắt để nâng cao khả năng tập trung.

Một thí dụ khác là mỗi khi tàu cao tốc shinkansen về ga, người lái tàu bắt đầu thực hiện một số động tác dựa trên phương pháp "chính niệm" mà người Nhật gọi là "shisa kanko". Thông thường, người lái tàu sẽ tự đối thoại với bản thân về những việc cần kiểm tra nhằm bảo đảm không có khâu nào bị bỏ sót. Các nhân viên đường sắt sử dụng phương pháp "chính niệm" để tự kiểm tra lỗi từ hơn 100 năm trước và việc này thật sự hiệu quả. The Japan Times trích một nghiên cứu năm 1994 của Viện Nghiên cứu kỹ thuật đường sắt Nhật Bản cho biết, khi được yêu cầu thực hiện một công việc đơn giản, công nhân thường mắc lỗi khoảng 2,38 lần trong 100 động tác. Nhưng nếu sử dụng "shisa kanko", con số này giảm xuống chỉ còn 0,38, tương đương độ sai sót giảm 85%.

Ngoài ra, phương pháp thiền "chính niệm" cũng được coi là "chìa khóa" chữa trị vấn đề tâm lý của người lao động Nhật Bản hiện nay. Áp lực căng thẳng của người lao động đang trở thành mối lo đối với các công ty Nhật Bản. Theo Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, năm 2014 đã xảy ra 497 trường hợp mắc bệnh tâm thần do áp lực công việc. Sự căng thẳng trong công việc còn là nguyên nhân gây ra 10% số vụ tự tử ở Nhật Bản trong năm 2014. Chính phủ Nhật Bản đã yêu cầu các công ty có từ 50 nhân viên trở lên phải kiểm tra tâm lý mỗi năm một lần và có biện pháp làm giảm tác hại do áp lực công việc.

Ông Ellen Langer, GS môn Tâm lý học tại Trường đại học Harvard (Mỹ) cho rằng, "chính niệm" làm giảm nguy cơ trầm cảm và giúp các học viên tự tin hơn, cải thiện tâm lý và tăng cường sức khỏe thể chất. Nhiều công ty Nhật Bản hiện nay như Itsumo, chuyên tư vấn về thương mại điện tử tại Tokyo đã lựa chọn phương pháp "chính niệm" và tổ chức lớp thiền cho nhân viên mỗi tháng.

"Cả ngày làm việc trở nên thoải mái và hiệu quả hơn sau khi tôi tham gia lớp chính niệm", chị Haruka Yonesaka, một nữ nhân viên Itsumo cho biết. Trong khi đó, Tổng Giám đốc điều hành Itsumo, ông Mamoru Sakamoto khẳng định: "Ðây là một phần của phúc lợi cho người lao động. Nó giúp mỗi nhân viên giữ động lực làm việc và xây dựng sức mạnh tinh thần lẫn thể chất".