Danh xưng ấy có lẽ bắt nguồn từ đám trẻ chăn bò. Bãi bồi trải dài ven sông có những khoanh cỏ xanh rì, trâu bò của xóm toàn được dắt ra đây chăn thả. Mỗi lần đám trẻ tụ tập là “thầy Vấn” neo đò lại rồi lên bờ, câu đầu tiên thầy Vấn hỏi là: Mấy đứa đã thuộc bài chưa để thầy kiểm tra?! Khi ấy, cả bọn lại lao nhao đáp “Dạ rồi ạ”.
“Ừ tốt, ai không thuộc bài thì phải chịu trách nhiệm “giữ bò” cho mấy đứa đã học thuộc nghe chưa? Nào đọc to lên… “Bài vè về các loài chim” xem nào!
“Ve vẻ vè ve/Nghe vè tôi kể/Tôi xin kể lể/Về các loài chim/Xin cứ lặng im/Để nghe tôi đọc/Đen khu đỏ trôốc/Là con làng chài/Con kêu có oai/Là con tù tị/Con hay mần đị/ Là con bồ câu/Con kêu rầu rầu/Là con gõ kiến/Con hay biến liến/ Là con bồ chao/Con hay ngán ngao/Là con bìm bịp/Con hay đuổi kịp/Là con chòi choi…”.
“Tốt… tốt lắm, tất cả đều đã học thuộc, thế còn bài toán đã giải ra chưa? Đây là bài toán đố các bạn lớn hơn còn các bạn nhỏ thì không tính nhé. Đề toán “rất thơ” nên dễ nhớ đúng không? - “Yêu nhau cau sáu bổ ba/Ghét nhau cau sáu bổ ra làm mười/Cả thương cả ghét 72 người/Hỏi có mấy người ghét thương?”.
Cứ thế, những nét chữ đầu tiên, bài tập đọc đầu tiên, những bài toán đố đều được thầy Vấn miệt mài giảng giải lên tấm ván cũ đen bụi than. Thi thoảng thầy hơ chiếc bi-đông đựng nước chè xanh bên bếp lửa rồi khề khà nhấp từng ngụm, có những câu chuyện thầy Vấn kể ngày này qua ngày nọ nhưng lần nào nghe cũng hấp dẫn như lần đầu vậy. Dưới sông nghe có tiếng ai gọi đò thì thầy lại xuống bến chở. Có lần tôi nhìn chiếc bi-đông nhôm đám trắng, đám xanh loang lổ, vài chỗ đã bị móp méo. “Nó quá cũ rồi sao thầy không sắm cái mới?”. Thầy nhìn tôi cười, nét cười có chút phảng phất buồn: “Cái gì còn dùng được thì cứ dùng con ạ”. Dứt câu, thầy trầm ngâm hướng mắt về một nơi xa xăm lắm, tôi không biết ở đó có gì, là nơi nào, mãi sau này lớn lên tôi mới biết đó là “hướng chiến trường”, nơi lưu giữ tuổi trẻ của thầy.
Bao nhiêu năm rồi nhỉ? Tôi nhớ khi ấy, trên con đò nhỏ, một ngày mưa to gió lớn, thầy chở tôi qua sông. “Trong tất cả những đứa thầy thấy gương mặt con sáng nhất đó, vào đại học rồi ráng học cho tốt nhé!”. Tôi bùi ngùi nhìn dáng thầy trên con đò nhỏ, manh áo mưa ngắn củn chỉ che đủ tấm lưng, thầy giơ tay vẫy chào tôi. Nước mắt thầy hay nước mưa tôi cũng không biết nữa, khi tôi chạy xuống đưa chiếc mũ len xanh cho thầy. Con đi thầy nhé, bốn năm sẽ rất nhanh thôi!
“Thầy ơi, thầy có nhận ra con nữa không?”. Tôi nắm chặt bàn tay khô và nhăn nheo của thầy. Thầy vẫn đội chiếc mũ len xanh năm nào… nhưng thầy không còn nhớ tôi là ai nữa rồi. Thấy tôi khóc, thầy chạm tay lên đầu tôi “Đừng chối”! (Đó là một phương ngữ của dân quê tôi hay dùng để an ủi một ai đó). Tôi đưa cho thầy những cuốn sách của mình cùng một số thứ tôi mua từ thành phố và không hiểu sao trong túi quà ấy, tôi lại sắm thêm cả một chiếc áo mưa, một gói thuốc mà khi xưa thầy hay hút khi ngồi chờ khách dưới bến.
Rời nhà thầy, tôi không về tắt trên cây cầu mới bắc qua sông, mà tôi muốn đi qua dòng sông như khi xưa. Bờ sông lau trắng bời bời, con cò trắng đi tìm ăn lẻ bạn, con bói cá bay vụt qua nhanh, con gõ kiến lộc cộc trên thân gỗ mục…
“Ve vẻ vè ve/Nghe vè tôi kể…”, bài hát đồng dao năm nào văng vẳng bên tai…
