"Nghị quyết đỏ" ở Long An

Cuộc tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám ở tỉnh lỵ Tân An (Long An ngày nay) thành công, tròn 77 năm trước, đã tạo tiền đề để Xứ ủy tiến hành tổng khởi nghĩa toàn Nam Kỳ, ghi một dấu son sáng chói trong lịch sử đấu tranh cách mạng. Ký ức về những tháng ngày hào hùng đó vẫn đang được nhắc nhớ và lan tỏa.
0:00 / 0:00
0:00
Tác phẩm "Tân An những ngày Tháng Tám năm 1945" của họa sĩ Hữu Phương, vẽ theo lời kể của họa sĩ Huỳnh Văn Gấm.
Tác phẩm "Tân An những ngày Tháng Tám năm 1945" của họa sĩ Hữu Phương, vẽ theo lời kể của họa sĩ Huỳnh Văn Gấm.

1 Bức tranh "Tân An những ngày Tháng Tám năm 1945" đang được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Long An. Đây có thể được xem là một trong những tác phẩm hiếm hoi tái hiện không khí sôi động của cuộc tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám tại Long An cách nay 77 năm. Nhắc đến tác phẩm này, họa sĩ Hữu Phương vẫn còn nhớ như in quá trình sáng tạo. Họa sĩ nhớ lại, anh về công tác tại Hội Văn học nghệ thuật Long An năm 1983. Đến năm 1985, nhà văn Khương Minh Ngọc khi ấy là Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật đã yêu cầu anh vẽ bức tranh về Cách mạng Tháng Tám ở Tân An để triển lãm chào mừng kỷ niệm 10 năm Ngày giải phóng miền nam, thống nhất đất nước, cũng là dịp thành lập bảo tàng Long An. "Tôi được nhà văn Khương Minh Ngọc dẫn đến gặp họa sĩ Huỳnh Văn Gấm, người trực tiếp tham gia cuộc khởi nghĩa cướp chính quyền tháng Tám năm 1945 tại Tân An. Qua lời kể của họa sĩ Huỳnh Văn Gấm, tôi bắt đầu phác thảo chì ngay tại nhà ông. Sau khi được ông đồng ý tôi về vẽ lại bằng bộ mầu và hoàn thành tác phẩm trên chất liệu giấy"- họa sĩ Hữu Phương nhớ lại. Anh chia sẻ thêm, đây có thể xem như là tác phẩm về đề tài lịch sử đầu tiên của mình. "Tôi cố gắng lắng nghe những lời kể, những lời hướng dẫn của họa sĩ Huỳnh Văn Gấm để thể hiện được không khí khởi nghĩa ở Tân An năm 1945. Khi ông đồng ý, tôi thấy nhẹ cả người và vô cùng hạnh phúc"- họa sĩ Hữu Phương chia sẻ.

Tác phẩm "Tân An những ngày Tháng Tám năm 1945" đã ghi lại không khí khởi nghĩa sôi nổi của quân và dân Long An trong những ngày hết sức khó khăn. Hình ảnh người người lớp lớp hăng hái đi giành chính quyền đã khơi gợi biết bao cảm xúc cho người xem, nhất là đối với những người dành cả đời nghiên cứu về lịch sử Đảng tỉnh nhà như ông Đỗ Thanh Bình, Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Long An. Theo ông Đỗ Thanh Bình, để chuẩn bị cuộc tổng khởi nghĩa tại Nam Kỳ, từ chiều 16 đến ngày 21/8/1945, Xứ ủy Nam Kỳ liên tục mở ba Hội nghị ở Chợ Đệm (thuộc tỉnh Chợ Lớn trước đây-PV) để bàn về ngày giờ khởi nghĩa. Đến hội nghị thứ ba, sau nhiều tranh luận khá căng thẳng thì Xứ ủy quyết cho Tân An khởi nghĩa thí điểm. Tuy nhiên, lịch sử đã có những cách đi riêng, quyết đoán và sáng tạo. Đúng vào ngày Xứ ủy ra quyết định (21/8), và quyết định đó mới đang trên đường truyền đạt tới Tân An thì Đảng bộ Tân An đã chớp thời cơ, lãnh đạo nhân dân tiến hành cuộc khởi nghĩa tại tỉnh lỵ giành toàn thắng, trưa 21/8. Dưới sự chỉ huy của các đồng chí Nguyễn Văn Trọng và Lê Minh Xuân (Bí thư và Thường vụ Tỉnh ủy), quân khởi nghĩa-với hậu thuẫn là lực lượng Thanh niên Tiền phong và nội tuyến trong cơ lính-đã xông thẳng vào trại lính bảo an, bắt toàn bộ ác ôn công chức tay sai, chiếm kho bạc, kho vũ khí (thu 140 khẩu súng) không tốn một giọt máu. Đêm 21/8, người dân ở tỉnh lỵ Tân An dường như không ngủ. Tiếng trống mõ, tiếng chân người lẫn tiếng hò reo sôi động khắp nơi. Tỉnh ủy họp phân công hai đồng chí Mười Trầu và Hà Tây Giang chỉ huy một nhóm anh em với 40 tay súng sửa soạn đi giành chính quyền ở Mộc Hóa, đồng thời chỉ đạo các quận ủy Châu Thành, Thủ Thừa huy động lực lượng về biểu tình thị uy mừng chiến thắng lớn tại tỉnh lỵ vào sáng hôm sau. Các toán thanh niên xung kích tất bật chuẩn bị dựng lễ đài, luân phiên đi tuần tra, chuẩn bị băng-rôn, cờ và phát loa ban hành lệnh giới nghiêm để bảo đảm an ninh… Ông Đỗ Thanh Bình kể thêm, vào thời điểm ấy, tại dinh tỉnh trưởng, có vài nơi điện về hỏi thăm tin tức. Đồng chí Bí thư Tỉnh ủy trực điện thoại nhấc ống nghe, chợt nhận ra có tiếng lạ hỏi từ Sài Gòn: "Lực lượng nào vừa…", đồng chí Bí thư bèn trả lời: "Việt Minh đã giành chính quyền!". Lập tức đầu bên kia cúp máy. Sau này Tỉnh ủy biết đó là điện của Khâm sai đại thần Nguyễn Văn Sâm, ông ta tưởng người phía họ vừa hành động!

Tin tỉnh lỵ Tân An khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi đã nhanh chóng được truyền báo về Chợ Đệm. Hội nghị Xứ ủy không còn tranh luận nữa, Xứ ủy quyết định "bấm nút" cho toàn Nam Kỳ khởi nghĩa, thống nhất vào ngày 25/8. Khởi nghĩa diễn ra ở tất cả các quận của tỉnh ở Chợ Lớn mở đầu ở Trung Quận vào ngày 23, và phần lớn địa phương đều giành thắng lợi ngay trong ngày và đêm 24/8. Riêng dinh quận Đức Hòa, quân cách mạng chiếm được vào sáng sớm 25/8, kịp hòa cùng cuộc mít-tinh thị uy mừng thắng lợi của thành phố Sài Gòn.

Ông Đỗ Thanh Bình nhận định, thắng lợi của cuộc tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 ở địa phương Tân An và kế đó ở tỉnh Chợ Lớn là kết quả của tinh thần cách mạng năng động, sáng tạo, tự cường, đoàn kết thống nhất của Đảng bộ, của tinh thần đấu tranh quật khởi, bền bỉ, lòng yêu nước nồng nàn và chí quyết giành độc lập tự do của các tầng lớp đồng bào dưới sự lãnh đạo của Đảng. Về sau này, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Tân An được đồng chí Trần Văn Giàu, Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ năm 1945 ghi lại trong tập Hồi ký cách mạng "Theo con đường sáng" (NXB Long An): "Tân An đi đầu cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám ở Nam Bộ". Đó chính là dấu ấn lịch sử, niềm tự hào sâu sắc của Đảng bộ và nhân dân Tân An-Chợ Lớn, và của Long An hôm nay.

2 Gần 80 năm trôi qua, tại thành phố Tân An, tỉnh Long An ngày nay, hai địa chỉ quan trọng nhắc nhớ những ngày Cách mạng Tháng Tám hào hùng năm xưa chính là "Nhà 17" và Dinh Tổng Thận. Theo ông Đỗ Thanh Bình, Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Long An, "Nhà 17", đường Nguyễn Duy trước Cách mạng Tháng Tám chính là "Nhà thuốc Minh Xuân Đường" do lương y Lê Minh Xuân làm chủ. Đây là điểm hoạt động bí mật của Đảng trong khoảng 10 năm (1936-1945), và hơn thế, là nơi Đảng bộ Tân An từng mở một số hội nghị quan trọng, ra quyết định cho cuộc giành chính quyền ở tỉnh lỵ vào tháng 8/1945. Vào cuối tháng 6/1945, Tỉnh ủy lâm thời tiến hành hội nghị mở rộng đầu tiên tại nhà thuốc Minh Xuân Đường, có 16 đồng chí tham dự. Hội nghị đã xúc tiến những nội dung quan trọng là vạch kế hoạch sửa soạn khởi nghĩa ở tỉnh lỵ và phân công lãnh đạo giành chính quyền ở các quận. "Trong cuộc họp này, hội nghị đã dự kiến lập ủy ban khởi nghĩa do Bí thư Tỉnh ủy đứng đầu, hình thành bộ máy chính quyền sau khởi nghĩa; xác định các điểm then chốt phải "dứt điểm" khi nổ ra khởi nghĩa tại tỉnh lỵ; chuẩn bị các đội võ trang xung kích vào tỉnh lỵ; tạo nguồn tài chính và mở rộng tuyên truyền chuẩn bị khởi nghĩa. Có thể xem đây là hội nghị quan trọng có tính quyết định trong chuẩn bị lực lượng để giành chính quyền ở tỉnh lỵ Tân An và cả tỉnh sau đó. Và cũng tại nhà thuốc Minh Xuân Đường, Tỉnh ủy Tân An đã tổ chức hội nghị nhất trí sẵn sàng một Nghị quyết hành động-gọi là "Nghị quyết đỏ", dự kiến ngày khởi nghĩa chậm nhất vào 25/8 trong tinh thần chờ đợi cùng với Xứ ủy"- ông Đỗ Thanh Bình cho biết.

Sau khi cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền thành công, chiều tối 22/8/1945, Tỉnh ủy Tân An họp công khai lần đầu tại khu lầu nhà Tổng Thận, từ đó nhà thuốc Minh Xuân Đường cũng hoàn thành nhiệm vụ lịch sử, chấm dứt vai trò hoạt động bí mật sau nhiều năm.

Đối với Dinh Tổng Thận, đây là địa điểm nằm ở vị trí trung tâm tỉnh lỵ Tân An năm 1945. Nơi đây trước kia được trưng dụng làm cơ sở của trường Huỳnh Ngọc, sau ngày đảo chính Pháp, bị Nhật chiếm đóng làm trụ sở của Ban Chỉ huy của quân Nhật. Khoảng 15 giờ 30 phút ngày 21/8/1945 trong lúc cuộc khởi nghĩa của Việt Minh còn tiếp diễn thì lực lượng sĩ quan Nhật ở đây đã lặng lẽ rút khỏi khu lầu di chuyển xuống tàu ở mé sông Vàm Cỏ Tây. Đến 16 giờ, cuộc khởi nghĩa ở tỉnh lỵ Tân An giành thắng lợi, quân khởi nghĩa chiếm được tất cả các cơ quan trụ sở địch ở tỉnh lỵ. Tỉnh ủy đã trưng dụng khu lầu của Dinh làm trụ sở của Đảng. Đây là trụ sở công khai đầu tiên của Tỉnh ủy Tân An kể từ khi giành được chính quyền về tay nhân dân.

Hiện tỉnh Long An đã có kế hoạch tôn tạo địa chỉ "Nhà 17". Riêng địa chỉ Dinh Tổng Thận đã được trùng tu vào năm 2013. Ngoài giá trị lịch sử, Dinh Tổng Thận còn có giá trị về kiến trúc nghệ thuật; là một trong những công trình theo kiểu biệt thự Pháp còn sót lại, minh chứng về một thời kỳ lịch sử của đất và người Tân An xưa.