1/ “Thế là em có thể tâm sự với mẹ”, Nguyễn Thùy Trang, nhân viên công ty làm đồ thủ công Chula (Hà Nội) diễn đạt bằng ký hiệu như vậy, khi được giới thiệu về dịch vụ phiên dịch NNKH qua video. Tâm sự với mẹ, một điều nghe rất bình thường, lại là mơ ước của những người không có khả năng nghe, cũng không thể nói, như Trang. Khả năng đọc, viết hạn chế, nên đi bất cứ đâu, từ siêu thị đến công sở, cô cũng phải có người nhà đi cùng. Mỗi lần phải ra ngoài, mỗi lần phải “khua khoắng chân tay”, như cách người ta nhìn cô, giữa chốn đông người mà chẳng ai hiểu gì, là thêm cảm giác lạc lõng. Trang hạn chế ra ngoài, hạn chế đến nơi đông người, từ chỗ làm là về thẳng nhà, cũng không giao tiếp với ai.
Được hỗ trợ trong việc giao tiếp cũng là mong mỏi của nhiều gia đình có trẻ bị điếc bẩm sinh. Vì con không thể nghe, cũng không thể nói, từ nhỏ mẹ của Thái Anh phải dẫn anh ra chợ, chỉ từng con cá, con gà, bó rau để biết con mình muốn ăn gì. Lên 5 tuổi, những người trong gia đình anh mới quen dần với những ký hiệu do anh “tự sáng tác”, đủ để hiểu những nhu cầu đơn giản của anh… Năm 16 tuổi, lần đầu tiên được đi giao lưu với bạn bè, thấy ký hiệu của mình quá khác với các bạn, lúc đấy mới bắt đầu học NNKH. Thái Anh nói mình may mắn, vì nhờ ký hiệu quy ước trong gia đình, anh có thể phát triển khả năng tư duy, nhận thức, dù biết chậm hơn các bạn cùng trang lứa. Có nhiều trường hợp anh gặp, 30 tuổi mà nhận thức chỉ như trẻ lên 10, do hạn chế ngôn ngữ.
NNKH ra đời đã khiến việc giao tiếp của những người điếc, câm bớt khó khăn. Nhưng NNKH mỗi địa phương, mỗi vùng miền, mỗi quốc gia rất khác nhau. Vì vậy, ngay cả trong cộng đồng người khiếm thính, cũng khó mà giao tiếp, trao đổi được. Một khóa học NNKH khoảng ba tháng không đủ giao tiếp cơ bản. Dùng những động tác ký hiệu của bàn tay để truyền đạt ý của mình đến người khác không phải điều dễ, chưa kể những quy ước, ký hiệu phức tạp, ngữ pháp hoàn toàn khác… so ngôn ngữ thông thường. Phiên dịch viên ngôn ngữ ký hiệu cần qua quá trình đào tạo, ít nhất phải vài năm. Hiện số lượng phiên dịch viên NNKH ở Việt Nam còn rất ít, chưa đến 20 người.
2/ Ý tưởng cung cấp dịch vụ điện thoại hình và phiên dịch từ xa hỗ trợ người điếc giao tiếp đến với Thái Anh sau chuyến đi Hàn Quốc năm 2013. Tại đó, anh đã tham gia hội trại thanh niên điếc thế giới, được trải nghiệm những dịch vụ xã hội dành cho người điếc ở quốc gia này. Người điếc và khiếm thính ở Hàn Quốc được hỗ trợ tiếp cận giáo dục, tiếp cận công trình công cộng, tiếp cận đội ngũ thông dịch viên... Người điếc ngồi trên giảng đường đại học, được đào tạo trở thành kỹ sư, bác sĩ, thậm chí được đào tạo trở thành phi công không phải chuyện quá hiếm ở Hàn Quốc. Trong khi ở Việt Nam, hầu hết người điếc chỉ học hết cấp hai, làm những công việc thủ công với mức thu nhập không cao.
Chỉ cần một điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng gắn camera, việc giao tiếp của người điếc trở nên dễ dàng hơn nhờ một phiên dịch viên trực tuyến. Qua video, phiên dịch viên sẽ dịch NNKH ra tiếng nói, và ngược lại, giúp người khiếm thính giao tiếp thuận lợi hơn trong cuộc sống hằng ngày. Người dùng chỉ phải trả khoản tiền rất nhỏ, khoảng 200 - 300 nghìn đồng để sử dụng dịch vụ hằng tháng. Ứng dụng này cũng hỗ trợ người điếc và khiếm thính trò chuyện với bạn bè, người thân, đối tác qua điện thoại. Ban đầu, công ty có hai phiên dịch viên người khuyết tật, con số này sẽ tăng thêm khi công ty đi vào hoạt động chính thức. Công ty sẽ hoạt động ở Hà Nội, sau này sẽ nhân rộng lên các thành phố khác, ở tỉnh thành nào thì sử dụng phiên dịch viên ở đó.
Sau ba năm ấp ủ ý tưởng, cơ hội đến với Thái Anh khi đầu năm 2017, một đối tác phía Hàn Quốc đề nghị hỗ trợ về công nghệ. Ý tưởng của anh cũng nhận được giải thưởng trong cuộc thi Ý tưởng sáng tạo do Chương trình Phát triển LHQ tại Việt Nam (UNDP Việt Nam) tổ chức. Khoản tiền tài trợ đủ để vận hành công ty trong giai đoạn đầu. Thái Anh tin rằng mình hiểu những người đồng cảnh ngộ với mình cần gì. Công ty Phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu chính thức đi vào hoạt động từ tháng 1-2018.
Giấc mơ bước vào giảng đường đại học, trở thành giáo sư, nhà sáng chế... không còn xa vời đối với những người điếc và khiếm thính ở Việt Nam. Đóng góp cho cộng đồng của một người khuyết tật như Thái Anh đang thắp lên niềm hy vọng ấy!
