Cạn kiệt ý tưởng
Khán giả và đặc biệt là những người trong ngành sân khấu cải lương đã vô cùng bức xúc khi clip hài Tô Ánh Nguyệt remix đã mang một tác phẩm được Nhà nước trao Giải thưởng Hồ Chí Minh như Tô Ánh Nguyệt của soạn giả Trần Hữu Trang ra làm trò cười, tục tĩu. NSND Mạnh Tưởng chia sẻ: “Trong khi nghệ thuật đờn ca tài tử được vinh danh là văn hóa phi vật thể của nhân loại thì nhóm nghệ sĩ xây dựng clip Tô Ánh Nguyệt đã làm một hành động thiếu trân trọng với quá khứ khi làm biến dạng, bôi bác một tác phẩm đã được liệt vào dạng kinh điển của sân khấu cải lương. Cảnh diễn mà nhóm nghệ sĩ này lựa chọn để xuyên tạc lại là cảnh diễn hay nhất, đậm tính nhân bản nhất về tình con người. Sẽ chẳng có gì đáng nói nếu trích đoạn hài rẻ tiền, vô bổ này không lấy cái tên từ tác phẩm cũng như các nhân vật trong Tô Ánh Nguyệt để mang ra cười cợt, làm biến dạng méo mó nguyên bản của tác phẩm. Điều này thể hiện sự thiếu trân trọng nghề nghiệp cũng như sự thiếu tâm huyết với quá khứ. Không thể nói như NSND Ngọc Giàu là cô Nguyệt trong clip là “Nguyệt tân thời”, đây là sự vi phạm bản quyền, không được phép lấy tên tác phẩm cũng như nhân vật của một tác phẩm nghệ thuật để chế giễu, bôi nhọ như vậy”.
Trước Tô Ánh Nguyệt remix, trong chương trình Cặp đôi hoàn hảo của VTV, hai thí sinh Nam Cường - Quế Vân đã sử dụng trích đoạn Lan và Điệp làm phần thi của mình. Cái đáng lên án ở đây là họ không làm nổi bật ý nghĩa tác phẩm mà đưa vào những lời đọc ráp như: “Yêu em anh không đòi quà mà em cần gì anh sẽ chi... Audi, túi LV hay là ta xách va li, cùng tới Bali, mình đi du hí... em không cần gì chỉ cần tình si, miễn là anh đừng có bồ nhí...”. Trong chương trình Ơn giời, cậu đây rồi!, người xem ngỡ ngàng bởi cô Tấm ngoan hiền, chịu thương chịu khó trong truyện cổ tích Tấm Cám lại biến thành một cô gái hư. Đoạn đối thoại giữa anh thợ bạc và cô Bảy cán vá trong Đời cô Lựu cũng bị đem ra đùa giỡn với những lời thoại phản cảm trong Hội ngộ danh hài: “Anh đi ngao du khắp chốn chưa thấy người phụ nữ nào có nét đẹp hội tụ như em. Thịt, cá, trứng, sữa nằm trong em hết đó. Em là tháp dinh dưỡng béo phì đó em”...
Việc đi vào khai thác những tác phẩm nổi tiếng một cách bịa đặt, xuyên tạc cả câu chuyện lẫn tính cách nhân vật đã chứng tỏ sự cạn kiệt trong sáng tạo của sân khấu hài hiện nay. Có lẽ một trong những nguyên nhân dễ nhận thấy đó là do tần suất hoạt động quá nhiều khiến các nghệ sĩ không còn thời gian để đầu tư ý tưởng, trở nên quá dễ dãi, nhiều khi hơi huyễn hoặc tài năng của mình dẫn tới việc sáng tạo những tác phẩm mới không có chiều sâu.
NSND Hoàng Quỳnh Mai cho rằng: “Thực tiễn cuộc sống còn có biết bao những vấn đề đáng để các nghệ sĩ khai thác... Làm hài không chỉ mua vui, giải trí mà còn phải làm sao để tác phẩm chứa được những triết lý sâu sắc về cuộc sống, tình người, phê phán những mặt trái của đời sống xã hội”.
Hồi chuông cảnh tỉnh
Không cấp phép biểu diễn tiết mục hài phản cảm là yêu cầu của Bộ VHTTDL trong văn bản chỉ đạo gửi cho các Sở VHTTDL các địa phương trên cả nước, kiên quyết loại bỏ những tiết mục hài gây cười bằng những hành động, lời nói thô tục, phản cảm, thiếu tính giáo dục, thẩm mỹ khi tiến hành thẩm định các chương trình, tiết mục hài kịch trước khi cấp giấy phép biểu diễn. Văn bản này cũng yêu cầu kiên quyết xử lý các trường hợp nhân bản trái phép, lưu hành, kinh doanh bản ghi âm, ghi hình chưa có giấy phép và dán nhãn kiểm soát, đặc biệt là các chương trình do trung tâm băng đĩa tại nước ngoài sản xuất được “nhập lậu” vào Việt Nam. Sở Văn hóa, Thể thao TP Hồ Chí Minh vừa ra văn bản xử phạt đối với diễn viên - MC Trấn Thành với số tiền phạt hơn 32 triệu đồng. Được biết, quyết định xử phạt ghi rõ những vi phạm của nghệ sĩ Trấn Thành đó là ra nước ngoài biểu diễn nghệ thuật mà không có giấy phép, làm lại tác phẩm khi không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả, xuyên tạc tác phẩm gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả. Hai nghệ sĩ diễn cùng Trấn Thành trong vở hài kịch “chế” lại vở cải lương Tô Ánh Nguyệt là nghệ sĩ Ngọc Giàu và Anh Đức cũng bị xử phạt mỗi người 15 triệu đồng vì hành vi vi phạm ra nước ngoài biểu diễn nghệ thuật mà không có giấy phép. Ngoài việc xử phạt hành chính, Sở Văn hóa, Thể thao TP Hồ Chí Minh cũng buộc nghệ sĩ phải dỡ bỏ vở hài kịch Tô Ánh Nguyệt remix trên tất cả các trang thông tin điện tử.
Sự phản ứng của dư luận, sự ra tay xử phạt thích đáng của cơ quan quản lý nhà nước đối với các đơn vị và cá nhân sản xuất các chương trình hài mượn tên nhân vật, mượn cốt truyện từ những tác phẩm nổi tiếng để bóp méo, tạo nên những dị bản xuyên tạc, phản cảm... rõ ràng đã thể hiện thái độ của công chúng và xã hội đối với sản phẩm kém chất lượng, vi phạm tác quyền nghiêm trọng. Đây là hồi chuông cảnh tỉnh những người đang hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, đừng nhầm lẫn giữa những giá trị nghệ thuật và lối diễn hài rẻ tiền... Mỗi nghệ sĩ cũng cần tạo cho mình thái độ làm nghề nghiêm túc, cẩn trọng, không thể vì quá ham những lời mời chào mà bán rẻ danh tiếng, chạy theo số lượng để rồi hạ thấp những sáng tạo của chính mình. Đã đến lúc, cần tìm lại sự chuẩn mực cho thể loại hài kịch, bắt đầu từ trong chính ý thức của mỗi nghệ sĩ.
