Vườn có gần 100 tháp mộ, bao gồm cả tháp Tổ - nơi lưu trữ xá lợi và bảo tượng Phật Hoàng Trần Nhân Tông. Các ngôi tháp mộ được dựng từ thời nhà Trần tới các thế kỷ sau này.
Một buổi chiều, về thăm nơi này, tôi đứng lặng, thật lâu, giữa vườn tháp. Ấn tượng đầu tiên là cảm giác thân thuộc. Như thể nơi này đã ở đó từ rất lâu, trong ký ức của cá nhân tôi, dù đây là lần đầu, tôi tới. Vườn tháp không phô trương, áp đặt hay tạo cảm giác choáng ngợp. Từng ngôi tháp nhỏ nhắn và khiêm nhường. Cả khu vườn cũng gợi cảm nhận như vậy.
Nhưng cảm giác về vị vua lẫy lừng cùng bao bậc thiền sư danh giá “ở lại” trong những ngôi tháp nhỏ bé, nhã nhặn lại khiến tôi như diện kiến được bao la. Có tháp mang dáng khoan thai. Có tháp mang nét cứng cáp của thời Trần. Có tháp lại được tạo tác mềm mại, thanh thoát hơn, ở các thế kỷ sau. Đó là kết tinh của những tinh hoa từ bàn tay, khối óc người Việt suốt nhiều thế kỷ, với cách thể hiện tôn nghiêm, sâu thẳm mà khiêm nhường, như hữu hình hóa tư tưởng của Phật Hoàng cùng các vị thiền sư. Lịch sử hiện diện, qua từng phiến đá, mầu gạch, qua tỷ lệ và nhịp điệu, qua những pho tượng lặng lẽ chứng kiến bao biến thiên thăng trầm.
Điều thú vị là cảm xúc ấy không dừng lại ở quá khứ. Trước đó vài năm, kiến trúc sư nổi tiếng thế giới Bill Bensley đã từng lấy cảm hứng từ chính vườn tháp này để vẽ lại tinh thần Yên Tử trong một khu nghỉ dưỡng ở dưới chân núi. Đó là một cuộc đối thoại xuyên thời gian, từ tháp cổ đến kiến trúc đương đại, từ tâm linh đến trải nghiệm sống. Và tôi nhận ra, vườn tháp Huệ Quang không khép kín. Nó mở. Mở cho quá khứ đi tiếp. Mở cho hiện tại học cách cúi đầu. Mở cho tương lai biết mình đến từ đâu.
Vườn tháp nhỏ nơi lưng chừng núi thiêng mang nhiều những thông điệp thật khó nói thành lời. Nó chạm sâu vào tâm thức. Thăm di tích mà như trở về với căn cốt Việt trong mình ■
