Nhiều lo ngại
Theo thống kê của Sở Xây dựng Hà Nội, số rác thải sinh hoạt của người dân TP Hà Nội trung bình khoảng hơn 5.000 tấn/ngày. Trong đó, bãi rác Nam Sơn (Sóc Sơn) tiếp nhận trung bình hơn 4.000 tấn rác/ngày theo hình thức chôn lấp, phát sinh lượng nước rỉ rác khoảng 2.800 - 3.000 m3/ngày (chưa bao gồm lượng nước rác phát sinh do mưa). Còn lại bãi rác Xuân Sơn (Sơn Tây) tiếp nhận xử lý khoảng hơn 1.000 tấn rác theo hình thức đốt kết hợp chôn lấp. Với lượng rác thải ra mỗi ngày như vậy, cả hai bãi rác trên đều đang gặp nhiều khó khăn trong việc xử lý và thường xuyên quá tải. Làm thế nào để giải quyết vấn đề rác thải đô thị khi các khu xử lý rác thải của thành phố không còn chỗ chứa?
Nhiều chuyên gia môi trường cho rằng, tình trạng quá tải ở hai bãi rác trên đã tồn tại nhiều năm, thành phố sẽ đối mặt cảnh ngập rác nếu không có biện pháp xử lý kịp thời. Trong một tháng qua, nội thành Hà Nội thường xuyên ùn ứ rác thải vì một trong hai khu xử lý rác thải lớn nhất thành phố dừng tiếp nhận rác do gặp sự cố. Rác thải sinh hoạt không được mang đi xử lý kịp thời, ảnh hưởng đời sống người dân, gây nhếch nhác bộ mặt đô thị.
Thực tế, những vấn đề trên không phải bây giờ mới xuất hiện, nhưng cách xử lý của thành phố qua nhiều năm vẫn không có tiến triển. Ngay từ năm 2011, TP Hà Nội đã quyết định mở rộng bãi rác Nam Sơn giai đoạn 2 với diện tích hơn 73 ha thuộc ba xã Hồng Kỳ, Nam Sơn và Bắc Sơn, cùng với đó là dự án di dời dân vùng ảnh hưởng của bãi rác bán kính 500 m với diện tích khoảng 396 ha. Chỉ có điều, đến tận bây giờ thì hai dự án này cũng chưa thể triển khai đúng kế hoạch do đang vướng mắc ở khâu giải phóng mặt bằng.
Cần đẩy nhanh tiến độ các dự án
Để rác thải không bị ùn ứ trong nội đô, Hà Nội đã xây dựng lộ trình vận chuyển rác theo kiểu “ăn đong” từng ngày, tổ chức phân luồng theo quãng đường di chuyển ngắn nhất, hạn chế phát sinh ô nhiễm trong quá trình đưa đến nơi xử lý. Dẫu vậy, chỉ cần một bãi rác gặp sự cố, cả thành phố lại chìm trong rác ngay lập tức.
Thành phố thiếu nhà máy xử lý rác, nhưng nhiều dự án xử lý rác thải hiện vẫn triển khai ì ạch, chưa đi vào hoạt động, thậm chí “đóng băng” với nhiều lý do khác nhau. Thí dụ như Dự án Đầu tư Khu xử lý rác thải huyện Đông Anh do Công ty cổ phần Xây dựng Công nghiệp và Thương mại Thành Quang (nay là Công ty cổ phần Đầu tư Thành Quang) được UBND TP Hà Nội cấp Giấy chứng nhận đầu tư lần đầu từ tháng 11/2011 nhưng đến nay chưa hoạt động. Cùng với đó, hai dự án xử lý rác công nghệ cao được kỳ vọng là Nhà máy xử lý rác công suất 1.000 tấn/ngày của Liên danh Tập đoàn T&T và Hitachi Zosen, Nhà máy xử lý rác công suất 500 tấn/ngày của Công ty TNHH Indovin Power đến nay cũng chưa được triển khai.
Ông Phạm Văn Đức, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội cho biết, hiện tại công tác thu gom đang gặp khó khăn về cơ sở hạ tầng như thiếu cơ sở hạ tầng dành cho công tác duy trì VSMT (trạm trung chuyển, điểm cẩu…). Ngân sách chi cho lĩnh vực duy trì vệ sinh còn hạn chế, cơ cấu tính giá các hạng mục dịch vụ lĩnh vực môi trường như nguyên giá xe vận chuyển thấp hơn thời điểm hiện tại. Bên cạnh đó, việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn chưa được thực hiện đồng đều, gây gánh nặng cho thu gom, vận chuyển và xử lý…
Trước thực tế trên, các chuyên gia môi trường cho rằng, Hà Nội cần có những phương án khác nhằm giảm tải hoặc thay thế bãi rác Nam Sơn, nơi đang phải “gồng mình” tiếp nhận gần 70% lượng rác thải sinh hoạt của thành phố, tránh tình trạng hễ khu này “hắt hơi” là nội đô sẽ ùn ứ rác. Vì vậy, làm thế nào để tháo gỡ nút thắt về chỗ xử lý rác vẫn đang là bài toán khó đặt ra với Hà Nội hiện nay.
Theo Quy hoạch xử lý chất thải rắn của Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 609/QĐ-TTg ngày 25/4/2014, Hà Nội sẽ có 17 khu xử lý chất thải rắn, trong đó có xử lý chất thải sinh hoạt. Thế nhưng, đến nay cả thành phố mới chỉ có ba khu xử lý chất thải sinh hoạt có thể hoạt động là Khu liên hợp xử lý chất thải Nam Sơn (bãi rác Nam Sơn); Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn (bãi rác Xuân Sơn) và Khu xử lý chất thải Cầu Diễn, quận Nam Từ Liêm.
