Lỗ hay lãi?

Tình trạng "lỗ giả lãi thật" là một chiêu thức kinh doanh không đàng hoàng đã có từ rất lâu; ở nước ta cũng có từ khi chưa đi vào nền kinh tế thị trường. Cho nên nghe chuyện một số công ty có vốn đầu tư nước ngoài hoặc liên doanh kêu om sòm lỗ mà lỗ lớn trong khi vẫn đăng ký mở rộng kinh doanh, cũng không lấy gì làm lạ. Tuy nhiên, hiện tượng đó cũng làm nhớ lại một chuyện xảy ra đã lâu rồi ở nước ngoài.

Ðọc sách thấy nói, trong khi Na-pô-lê-ông đang chuẩn bị cho một chuyến hành quân xa thì vị phụ trách quan thuế kinh thành vội đến tâu rằng, dân buôn bán ở Pa-ri đang kêu la om sòm chuyện thi hành sắc thuế mới, có thể gây tình hình bất ổn. Nhà vua quay lại hỏi: "Họ đã đóng cửa hiệu chưa?". Viên quan đó thưa: "Họ kêu la thế nhưng vẫn mở cửa buôn bán bình thường". Nhà vua nói: "Thế thì cứ thực hiện tăng thuế như đã ban bố; đến khi nào họ đóng cửa hiệu thì hãy dừng lại và bàn chuyện giảm thuế".

Chuyện có như vậy thôi nhưng nhiều chuyên gia kinh tế thế giới thời hiện đại cho đó là quyết định rất chính xác. Vì nói chung thì không mấy ai kinh doanh nói công khai sự thật hiệu quả, có tâm lý thường là kêu lỗ, có lãi lớn thì cũng chỉ nói "đủ ăn" để được giảm thuế hoặc có những ưu đãi này khác. Còn nếu lỗ thật thì không thể kinh doanh cho nên phải đóng cửa, thật ra thời đó chắc cũng còn đơn giản không lắm mưu nhiều mẹo như ngày nay và chắc cũng chưa có các cơ quan kiểm toán khoa học như ngày nay để bóc mẽ nhiều chuyện gian dối. Kể lại chuyện xưa cũng vì chuyện nay để thấy cần hiểu tâm lý con người khi đánh giá các hiện tượng.