Tạo ra thế trận “vừa đánh, vừa đàm”
Trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã sớm xác định cần kết hợp chặt chẽ các mặt trận quân sự, chính trị, ngoại giao. Ngoại giao đã trở thành một mặt trận quan trọng, có ý nghĩa chiến lược, là công cụ góp phần phân hóa kẻ địch, tranh thủ sự ủng hộ của bạn bè quốc tế và lan tỏa tính chính nghĩa về cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam tới thế giới.
Tại Hội thảo khoa học quốc tế: “50 năm thống nhất đất nước: Vai trò kiến tạo hòa bình của ngoại giao trong lịch sử và hiện tại” do Bộ Ngoại giao tổ chức sáng 23/4 vừa qua tại Hà Nội, các đại biểu trong nước và quốc tế đã nhất trí rằng ngoại giao đã góp phần quan trọng vào việc tạo ra thế trận “vừa đánh, vừa đàm”. Những phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc, phong trào công nhân quốc tế, cùng sự ủng hộ của nhân dân tiến bộ trên toàn thế giới là những điều kiện căn bản giúp ngoại giao Việt Nam kết hợp với sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng miền nam, thống nhất đất nước. GS, TS Lê Văn Lợi, Phó Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Sự kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao, sự lãnh đạo của Đảng, vận dụng thành thạo nghệ thuật kết hợp các mặt trận này, tạo nên sức mạnh tổng hợp để đánh bại kẻ thù mạnh hơn nhiều lần”.
Vai trò kiến tạo hòa bình của ngoại giao Việt Nam được thể hiện xuyên suốt các giai đoạn lịch sử, từ đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước đến xây dựng và phát triển đất nước trong thời bình. Trong thời chiến, công tác đối ngoại góp phần vào cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước. Trong thời bình, đối ngoại tham gia đi đầu trong kiến tạo hòa bình, bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa”, mở rộng không gian phát triển của đất nước và gắn kết quan hệ hữu nghị bền chặt, hợp tác bình đẳng, cùng có lợi giữa Việt Nam với các quốc gia, đối tác quốc tế.
Nhà văn Mỹ Lady Borton là một trong những chứng nhân lịch sử, người bạn đặc biệt của Việt Nam. Trong những năm tháng chiến tranh, bà từng làm tình nguyện viên y tế tại Quảng Ngãi. Sau ngày thống nhất, bà tiếp tục gắn bó với Việt Nam, là tác giả, dịch giả chuyển ngữ nhiều cuốn sách về Việt Nam như Hồi ký của Bộ trưởng Nguyễn Thị Bình, Hồi ký Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Lady Borton chỉ ra sự thành công của Việt Nam trong huy động sức mạnh quốc tế cho chiến thắng 30/4/1975. “Chưa bao giờ Việt Nam lại tạo nên không khí ủng hộ và lan tỏa hòa bình như lúc này”, bà nhấn mạnh. Với những đóng góp là “sứ giả” đưa văn hóa Việt Nam đến với người dân Mỹ và thế giới, năm 1988, bà đã được Nhà nước Việt Nam trao tặng Huân chương Hữu nghị. Cùng tình yêu Việt Nam như quê hương thứ hai, bà đã quyết định lấy tên tiếng Việt là Út Lý.
Vai trò của ngoại giao trong kết thúc chiến tranh, lập lại hòa bình
Nhờ có sự đóng góp của ngoại giao, trong lịch sử thế kỷ 20, hiếm có cuộc đấu tranh của dân tộc nào lại quy tụ sự ủng hộ rộng rãi như dân tộc Việt Nam. Những cuộc đấu trí cam go trên bàn đàm phán Hội nghị Paris (từ năm 1968-1973) của các nhà chính trị, ngoại giao Việt Nam, trong đó có nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình đã đi vào sử sách, khẳng định bản lĩnh, trí tuệ Việt Nam, khiến đối phương phải nể phục.
Nổi tiếng với câu nói đã đi vào lịch sử ngoại giao: “Chúng tôi không đàm phán để van xin hòa bình. Chúng tôi đàm phán để khẳng định quyền làm chủ đất nước mình”, câu nói đanh thép của bà Nguyễn Thị Bình như một lời nhắc nhở với thế hệ trẻ ngày nay. Trong thông điệp ghi hình gửi tới hội thảo, nguyên Phó Chủ tịch nước, nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Thị Bình nhận định, Hiệp định Paris đã góp phần vào thắng lợi của Chiến dịch mùa Xuân 1975. Hiệp định này được coi là chìa khóa hóa giải để góp phần tiến tới giải phóng miền nam, thống nhất đất nước.
“Hiệp định đã buộc Mỹ phải công nhận độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, rút quân khỏi miền nam và chấm dứt sự can thiệp công việc nội bộ của Việt Nam. Đây là thành quả quan trọng của ngoại giao Việt Nam”, bà nói.
Ở tuổi 91, nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên, một “cây đa, cây đề” gắn bó với ngành Ngoại giao Việt Nam đã hơn 50 năm vẫn đầy năng lượng, nhiệt huyết. Ông nói: “Hiệp định Paris năm 1973 đã trở thành đỉnh cao thắng lợi của ngoại giao Việt Nam ở thời đại Hồ Chí Minh, hoàn thành một giai đoạn của cuộc kháng chiến, góp phần chấm dứt chiến tranh”.
Nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên đã tham mưu trên mặt trận ngoại giao, có nhiều đóng góp to lớn cho tư duy đối ngoại, góp phần định hướng đường lối đối ngoại rộng mở hiện nay. Ông nhấn mạnh: “Sau khi Hiệp định Paris được ký kết, ngành ngoại giao tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy các bên thực hiện Hiệp định, nhất là buộc Mỹ rút quân khỏi Việt Nam”.
Còn theo bà Nguyễn Thị Bình, 3 mặt trận quân sự, chính trị, ngoại giao đã góp phần “giúp chúng ta đánh thắng Mỹ”. “Quân sự quyết định vị thế của bàn đàm phán. Ngoại giao có vai trò quan trọng là phát huy những thắng lợi của chiến trường, đồng thời căn cứ tình hình chính trị của ta và đối phương để tìm ra giải pháp có lợi nhất cho nhân dân ta”, bà nói.
Nửa thế kỷ qua, Việt Nam đã trở thành một hình mẫu tái thiết, hàn gắn vết thương chiến tranh, phát triển đất nước, trong đó hội nhập quốc tế trở thành một nhiệm vụ quan trọng. “Mối quan hệ của chúng ta với nhiều nước trên thế giới càng ngày càng phát triển. Ngoại giao trong tình hình mới có vai trò quan trọng hơn, đó là tiếp tục truyền thống coi trọng quan hệ quốc tế, mở rộng đoàn kết quốc tế”, bà Nguyễn Thị Bình nhấn mạnh.
