Xung đột đang làm sâu sắc thêm những rạn nứt chính trị và xã hội tại Lebanon.
Làn sóng giao tranh giữa quân đội Israel và lực lượng Hezbollah ở Lebanon hiện nay được xem như hệ quả trực tiếp từ cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran nổ ra cuối tháng 2 vừa qua. Tuy nhiên trên thực tế, đây là đợt căng thẳng leo thang nghiêm trọng mới nhất kể từ cuối năm 2024, không chỉ gây ra khủng hoảng nhân đạo, mà còn làm trầm trọng thêm những rạn nứt vốn có trong lòng xã hội Lebanon.
Trong phát biểu được báo chí dẫn lời cuối tuần trước, nghị sĩ người Druze (cộng đồng tôn giáo và dân tộc thiểu số nói tiếng Arab) Wael Abu Faour cho biết, căng thẳng nội bộ Lebanon gia tăng do chia rẽ về mặt chính trị liên quan cuộc xung đột giữa lực lượng Hezbollah và Israel và vấn đề di dời dân cư hiện nay. Reuters dẫn nhận định của giới quan sát Lebanon cũng cho rằng, cuộc chiến giữa Israel và lực lượng Hezbollah có nguy cơ đẩy nhà nước và xã hội vốn mong manh của Lebanon đến bờ vực sụp đổ, làm căng thẳng thêm rạn nứt chính trị và sắc tộc, trong bối cảnh người Hồi giáo dòng Shi’ite bị di dời và tình trạng thù địch ngày càng sâu sắc giữa giữa các lực lượng.
Rạn nứt lớn nhất nằm ở câu hỏi “Ai đã đẩy Lebanon vào cuộc xung đột?”. Nhiều phái chính trị, nhất là các nhóm Cơ đốc giáo và Hồi giáo dòng Sunni, cho rằng Hezbollah phải chịu trách nhiệm vì đã kéo đất nước vào vòng xoáy bạo lực để phục vụ lợi ích đồng minh bên ngoài, mà không có sự đồng ý của Nhà nước Lebanon. Còn Hezbollah luôn khẳng định quan điểm “kháng chiến là cần thiết để bảo vệ chủ quyền Lebanon và hỗ trợ các đồng minh khu vực”. Quan điểm thiếu đồng nhất khiến Chính phủ Lebanon gần như tê liệt, không thể đưa ra một lập trường quốc gia thống nhất trước cộng đồng quốc tế.
Lebanon vốn chìm trong khủng hoảng kinh tế từ năm 2019. Đợt xung đột mới này đã phá hủy cơ sở hạ tầng, gây thiệt hại hàng tỷ USD, đặt ra bài toán khó cho Nhà nước Lebanon trong nỗ lực tái thiết. Trong khi đó, các đợt không kích và tấn công của quân đội Israel, cùng các lệnh sơ tán người dân đang khiến cộng đồng người Hồi giáo dòng Shi’ite phải di dời hàng loạt. Đáng nói là họ bị đẩy tới các khu vực của người Cơ đốc giáo, người Druze và các nhóm sắc tộc khác, nơi mà họ bị đổ lỗi là “đã khơi mào cuộc chiến mới với Israel” chỉ 15 tháng sau cuộc chiến tranh tàn khốc trước đó.
Hơn 1.000 người đã thiệt mạng ở Lebanon và hơn một triệu người (khoảng 20% dân số) phải di dời, hầu hết là người Hồi giáo dòng Shi’ite, kể từ khi Hezbollah nã pháo vào Israel hồi đầu tháng 3 vừa qua, dẫn tới việc Israel đáp trả bằng các đợt không kích và tấn công trên bộ. Quân đội Israel đã khuyến cáo người dân sơ tán khỏi phần lớn khu vực miền nam và các vùng ngoại ô phía nam Thủ đô Beirut, nơi Hezbollah kiểm soát. Tình trạng di dời càng khiến chia rẽ và căng thẳng giữa các cộng đồng sắc tộc ở Lebanon thêm nghiêm trọng.
Bình luận về cáo buộc Israel đã kích động căng thẳng sắc tộc ở Lebanon, một quan chức Israel nói với Reuters rằng, cuộc xung đột duy nhất ở Lebanon là do Hezbollah khởi xướng, đồng thời kêu gọi Nhà nước Lebanon trục xuất lực lượng này. Quân đội Israel tuyên bố họ chỉ chống lại Hezbollah và mọi cáo buộc cho rằng Israel chống lại một nhóm dân cư cụ thể nào đó đều là sai sự thật và gây hiểu nhầm.
Trong khi đó, tiến trình giải giáp phong trào Hezbollah theo nghị quyết của LHQ, một trong những yếu tố được cho là giúp chấm dứt xung đột với Israel, thì hầu như không tiến triển, thậm chí hiện ở trong tình thế cực kỳ bấp bênh và đối mặt nguy cơ đổ vỡ hoàn toàn do diễn biến xung đột mới với Israel. Thay vì giải giáp theo lộ trình của chính phủ, thực tế hiện nay là một cuộc đối đầu quân sự trực tiếp giữa Israel và Hezbollah trên thực địa, đẩy vai trò của quân đội chính phủ Lebanon vào thế yếu.
Theo kết quả khảo sát mới nhất, gần 80% số ý kiến người dân mong muốn Quân đội Lebanon (LAF) là lực lượng duy nhất được phép sở hữu vũ khí. Tuy nhiên, trên thực tế, nguồn lực của LAF hiện nay kém hơn nhiều so với kho vũ khí của Hezbollah. Trong khi đó, Hezbollah tiếp tục coi việc giải giáp là đầu hàng và khẳng định LAF không đủ khả năng bảo vệ đất nước trước các cuộc tấn công của Israel.
Hezbollah từng nắm quyền lực nhất định tại Lebanon cho đến khi bị đánh bại trước Israel vào năm 2024. Sau cuộc xung đột đó, Chính phủ Lebanon tìm cách giải giáp lực lượng này. Tuy nhiên, trong đợt giao tranh mới nhất, việc Hezbollah tiếp tục bắn rocket vào Israel và nhanh chóng điều động các chiến binh trở lại miền nam Lebanon khiến triển vọng triển vọng giải giáp phong trào này trở nên mong manh.
