Thời gian qua Việt Nam đã thực hiện chuyển đổi CTQLT theo hướng hiện đại, hiệu lực, dựa trên phương pháp quản lý rủi ro, mở rộng thực hiện thuế điện tử, đơn giản hóa thủ tục hành chính (TTHC); công tác TTKT được đổi mới toàn diện, hoạt động theo hướng thống nhất, hiện đại, chuyên nghiệp. Đặc biệt, quản lý nợ thuế và cưỡng chế nợ, ngành thuế đã thực hiện rà soát, xác định, phân loại, theo dõi số nợ thuế của từng người nộp thuế (NNT), áp dụng các biện pháp thu hồi nợ hiệu quả, phù hợp. Tuy nhiên, việc thực thi pháp luật về thuế vẫn còn nhiều bất cập, số tiền thuế thất thu còn lớn, do vẫn xảy ra tình trạng trốn thuế, gian lận thuế ngày càng diễn biến phức tạp, phạm vi mở rộng, quy mô lớn, thủ đoạn ngày càng tinh vi.
Theo Vụ Tổng hợp (Tổng Kiểm toán Nhà nước - KTNN), kết quả kiểm toán cho thấy mức độ vi phạm pháp luật thuế còn cao, diễn ra ở hầu hết các địa phương và các loại hình DN và các sắc thuế. Cụ thể, năm 2016 qua đối chiếu 1.563 NNT, Tổng KTNN kiến nghị các khoản phải nộp tăng thêm là 2.060,6 tỷ đồng; năm 2017, đối chiếu 2.497 NNT, phát hiện 2.344 trường hợp có sai phạm, kiến nghị 1.351 tỷ đồng; năm 2018, đối chiếu 2.605 NNT và kiến nghị 1.769,4 tỷ đồng; chuyên đề về công tác quản lý hoàn thuế giá trị gia tăng năm 2017 tại Tổng cục Thuế và 19 cục thuế tỉnh, thành phố, kiến nghị xử lý 1.396,2 tỷ đồng…
Phó Tổng KTNN GS, TS Đoàn Xuân Tiên cho hay, để bảo đảm an ninh tài chính quốc gia, góp phần quan trọng trong phát hiện, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật về thuế, vừa chống thất thu thuế vừa giúp NNT nâng cao tính tuân thủ nghĩa vụ thuế trong thực thi pháp luật thuế kiểm toán CTQLT được xác định là một trong những nội dung quan trọng trong các cuộc kiểm toán của KTNN. Kết quả kiểm toán nói chung và kiểm toán CTQLT nói riêng của KTNN đã tác động tích cực đến hoạt động quản lý thu ngân sách Nhà nước (NSNN) của các bộ, ngành, địa phương và ý thức chấp hành pháp luật thuế của NNT. Đặc biệt, qua kiểm toán đã phát hiện một số bất cập, sai phạm về tuân thủ pháp luật thuế mang tính phổ biến, như: Một số đối tượng nộp thuế chưa tuân thủ đúng pháp luật trong kê khai, nộp thuế, dẫn đến nguồn thu NSNN không được nộp đầy đủ và kịp thời; nhiều đơn vị chưa kê khai hoặc kê khai không đầy đủ các khoản thuế từ hoạt động kinh doanh; công tác hoàn thuế, xóa nợ và miễn giảm thuế sai quy định; xác định số nợ đọng thuế chưa đầy đủ…
Số liệu từ Hội Tư vấn Thuế, giai đoạn 2011 - 2015 tổng thu từ thuế và phí đạt tỷ trọng 22 - 23% GDP; giai đoạn 2016 - 2020 hướng đến mục tiêu đạt tỷ trọng 21 - 22% GDP. Tuy mức điều tiết về thuế, phí so GDP giảm so thời kỳ trước nhưng số thu thuế, phí vào NSNN lại có mức độ tăng trưởng năm sau so năm trước từ 16% đến 19%. Đặc biệt, năm 2017 số thu nội địa đã cán mốc lịch sử với một triệu tỷ đồng; năm 2018 là 1.147.000 tỷ và năm 2019 sẽ còn tăng trưởng cao hơn.
Dẫn đánh giá về chỉ số nộp thuế trong Báo cáo môi trường kinh doanh (MTKD) của Ngân hàng Thế giới (WB), Hội Tư vấn Thuế cho hay, chỉ số nộp thuế của Việt Nam đã tăng 5 bậc trong năm 2016 và tăng 11 bậc trong năm 2017 và là chỉ số có mức độ cải thiện thứ hạng tốt nhất trong các chỉ số được WB đánh giá, qua đó góp phần cải thiện thứ hạng chung về chỉ số MTKD của Việt Nam. Kết quả khảo sát của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), tỷ lệ DN hài lòng với cải cách TTHC thuế, với cán bộ thuế cũng được tăng trưởng hằng năm.
Đánh giá cao về CTQLT, tuy nhiên Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Nguyễn Thị Cúc vẫn cho rằng, hiện công tác này còn tồn tại nhiều hạn chế, bất cập và sớm phải có giải pháp giải quyết phù hợp. Trong đó, dù công tác TTKT theo phương pháp quản lý rủi ro được thực hiện liên tục, thường xuyên, nhưng hiện chỉ mới có gần 20% số DN đang hoạt động được thanh tra thuế hằng năm, mỗi năm kết quả TTKT đều tăng thu, giảm lỗ hàng nghỉn tỷ đồng còn lại hơn 80% chưa được thực hiện TTKT. Việc hằng năm cơ quan thuế thực hiện công tác TTKT đối với NNT, KTNN thực hiện kiểm toán tại các DN hay thông qua kiểm toán tại cơ quan thuế đã truy thu hàng chục nghìn tỷ đồng tiền thuế cũng đã phần nào minh chứng cho CTQLT chưa chặt chẽ.
Nhằm phát huy những thành tựu đạt được, khắc phục những tồn tại, bất cập trong CTQLT hiện hành, bà Nguyễn Thị Cúc đề xuất: Cần hoàn thiện thể chế về hệ thống chính sách pháp luật thuế hướng đến mở rộng cơ sở thuế, bảo đảm tính nhất quán, đồng bộ, minh bạch, bình đẳng; tiếp tục đẩy mạnh cải cách TTHC thuế, cắt giảm thủ tục không cần thiết; xây dựng, tích hợp hệ thống thông tin liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của NNT đầy đủ, chính xác, tập trung; chú trọng dữ liệu để có thể kiểm soát luồng tiền - hàng của các tổ chức cá nhân kinh doanh. Đặc biệt, để giảm thiểu tình trạng trốn thuế, tránh thuế, thất thu thuế, cần hoàn thiện quy định để bảo đảm cơ sở pháp lý cho việc áp dụng quản lý rủi ro trong quản lý thuế; xây dựng, hoàn thiện các quy định quản lý thuế đối với các giao dịch xuyên biên giới, giao dịch của các DN có quan hệ liên kết…; có sự phối kết hợp kế hoạch, nội dung TTKT với các cơ quan chức năng mà đặc biệt là KTNN và Thanh tra Chính phủ để không trùng lắp và nâng cao hiệu quả.
