An toàn thực phẩm và niềm tin thị trường

Những ngày cuối năm, khi chợ đầu mối nhộn nhịp hơn. Với nhiều người tiêu dùng, câu hỏi “ăn gì cho an toàn” dường như chưa bao giờ thôi ám ảnh, nhất là khi hàng loạt vụ việc thịt lợn nhiễm bệnh được tuồn ra thị trường bị phanh phui. Chị Nguyễn Thị H, công nhân tại quận Bắc Từ Liêm (Hà Nội) kể rằng nhiều ngày nay, chị gần như không dám mua thịt ngoài chợ. “Nhà có con nhỏ, mua thịt mà cứ thấp thỏm không yên. Giá có đắt hơn chút, tôi cũng cố vào siêu thị, nhưng đâu phải lúc nào cũng đủ tiền”, chị H nói.

Nỗi lo của chị H không phải cá biệt. Nó phản ánh tâm trạng chung của hàng triệu người tiêu dùng trước những thông tin dồn dập về sự cố an toàn thực phẩm.

Khi lợn bệnh đi đường vòng ra bàn ăn

Phòng Cảnh sát Điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (Công an TP Hải Phòng) đã phát hiện một đường dây thu mua thịt lợn nhiễm bệnh dịch tả lợn châu Phi, với số lượng lên tới hơn 120 tấn. Công ty CP Đồ hộp Hạ Long là "điểm đến" của số thực phẩm này. Một loạt “khe hở” đã bộc lộ trong giám sát thú y, kiểm soát nguồn nguyên liệu đầu vào của các cơ sở chế biến.

Theo Trung tá Nguyễn Ngọc Anh, Phó Đội trưởng Đội 3, Phòng Cảnh sát Kinh tế, Công an TP Hà Nội, các đối tượng thường giết mổ trái phép lợn chết, lợn bệnh ngay tại nhà riêng, trong điều kiện kín đáo. Việc vận chuyển được thực hiện vào khung giờ từ nửa đêm đến rạng sáng, đi qua các tuyến đường vắng, ngoằn ngoèo, nhằm tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng.

Những chi tiết này cho thấy sự tinh vi, liều lĩnh của các đối tượng vi phạm, đồng thời phản ánh một thực tế đáng lo ngại. Đó là khi lợi nhuận được đặt lên trên sức khỏe cộng đồng, thì mọi rào cản đạo đức và pháp luật đều có thể bị vượt qua.

Đằng sau những vụ việc bị phát hiện là một vấn đề sâu xa hơn, đó là tình trạng công bố dịch chưa được thực hiện nghiêm túc, đồng bộ ở một số địa phương. Việc giấu dịch, chậm công bố dịch khiến thông tin về vùng có dịch không được minh bạch, dẫn tới nguy cơ lợn bệnh bị thu gom, vận chuyển, tiêu thụ mà ngay cả người bán cũng có thể không nắm rõ tình trạng thật sự của đàn lợn.

TS Đinh Xuân Phát, Khoa Sinh học, Trường đại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh cho rằng, việc công bố dịch hiện nay có nơi làm chặt, có nơi chưa chặt, khiến các trang trại khó xác định liệu khu vực mình có nằm trong vùng dịch hay không.

Ở góc độ quản lý, ông Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, việc phát hiện lợn nhiễm dịch có thể gặp khó khăn, do yếu tố chủ quan hoặc khách quan, thậm chí người bán cũng không biết lợn đã nhiễm bệnh. Câu trả lời mang đến những cảm xúc trái ngược từ phía người tiêu dùng, khi họ đang phải ăn thứ thực phẩm khó kiểm soát!

Áp lực vào cao điểm cuối năm

Dịp cuối năm và Tết Nguyên đán luôn là giai đoạn “nóng” nhất của thị trường thực phẩm. Trong bối cảnh đó, chỉ cần một mắt xích lỏng lẻo trong chuỗi quản lý cũng có thể kéo theo những hệ lụy khó lường.

Nhận diện rõ áp lực này, TP Hà Nội đã triển khai nhiều giải pháp cụ thể. Đoàn kiểm tra liên ngành số 1 về an toàn thực phẩm của thành phố đã làm việc với 5 phường gồm Tây Tựu, Phú Diễn, Xuân Đỉnh, Đông Ngạc và Thượng Cát nhằm đánh giá toàn diện công tác chỉ đạo, triển khai bảo đảm an toàn thực phẩm tại cơ sở.

Thực tế kiểm tra cho thấy, dù đã đạt được một số kết quả, nhưng công tác quản lý an toàn thực phẩm ở cấp phường vẫn đối mặt nhiều khó khăn: Số lượng cơ sở nhỏ lẻ lớn, thức ăn đường phố phổ biến, sản xuất mang tính thời vụ, trong khi lực lượng làm công tác an toàn thực phẩm còn mỏng...

Ông Đặng Thanh Phong, Chi Cục trưởng An toàn vệ sinh thực phẩm Hà Nội nhấn mạnh yêu cầu kiểm tra phải có trọng tâm, trọng điểm, đặc biệt trong dịp Tết và lễ hội. Bên cạnh đó là việc tăng cường quản lý thức ăn đường phố, bếp ăn tập thể, kho lạnh, nguồn gốc nguyên liệu. Việc kiểm tra bếp ăn trường học phải thực hiện đúng thời điểm bữa ăn, tránh hình thức, nhằm bảo đảm chất lượng thực chất của suất ăn.

Một thí dụ cụ thể là đợt kiểm tra đột xuất tại Công ty CP Việt Chef (Hoài Đức), nơi dù có đầy đủ hồ sơ pháp lý, nhưng vẫn tồn tại nhiều vi phạm về điều kiện nhà xưởng, trang thiết bị, vệ sinh và bảo quản thực phẩm. Việc yêu cầu tạm dừng hoạt động để khắc phục cho thấy thông điệp rõ ràng là không có “vùng an toàn” cho vi phạm an toàn vệ sinh thực phẩm.

Không chỉ Hà Nội, trên phạm vi cả nước, Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm đã ban hành kế hoạch bảo đảm an toàn thực phẩm Tết Nguyên đán Bính Ngọ và mùa Lễ hội Xuân năm 2026, với việc thành lập bốn đoàn kiểm tra liên ngành, kiểm tra tại tám tỉnh, thành phố trọng điểm.

Các đoàn kiểm tra tập trung vào những mặt hàng tiêu thụ lớn, những khâu có nguy cơ cao như sản xuất, nhập khẩu, giết mổ, vận chuyển, chợ đầu mối, siêu thị, chợ truyền thống, đồng thời kiểm soát chặt buôn lậu, gian lận thương mại, thực phẩm không rõ nguồn gốc, hết hạn sử dụng.

Dù vai trò của cơ quan quản lý nhà nước là then chốt, nhưng bài toán an toàn thực phẩm không thể giải quyết nếu thiếu trách nhiệm từ người chăn nuôi, người thu gom, cơ sở giết mổ, doanh nghiệp và cả người tiêu dùng.

Ông Phạm Kim Đăng cho rằng: “Về phía người tiêu dùng, việc lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, nói không với hàng rẻ bất thường, kịp thời phản ánh vi phạm cũng là cách tự bảo vệ mình và góp phần tạo áp lực lành mạnh lên thị trường”.

Chỉ còn ít ngày nữa là đến Tết Nguyên đán. Trong mỗi mâm cỗ sum vầy, ngoài hương vị truyền thống, người dân còn mong mỏi sự an tâm. An toàn thực phẩm chính là thước đo năng lực quản lý, là phép thử của trách nhiệm nhà nước đối với quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.

Những vụ việc lợn bệnh bị tuồn ra thị trường là lời cảnh báo nghiêm trọng đối với an toàn thực phẩm và sức khỏe của người dân. Nếu không siết chặt quản lý, không hành động quyết liệt và đồng bộ, thì cái giá phải trả không chỉ là những con số vi phạm, mà là niềm tin xã hội và sức khỏe cộng đồng. Và đó là điều mà không một mùa xuân nào có thể bù đắp được.