Theo Công ty Chứng khoán MB (MBS), các doanh nghiệp có vốn nhà nước hiện đóng góp khoảng 29% GDP, giữ vai trò chủ lực về quy mô tài sản, doanh thu và thị phần, thậm chí nắm lợi thế độc quyền ở một số lĩnh vực như hàng không, dầu khí. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động vẫn chưa tương xứng với tiềm lực.
Loạt doanh nghiệp lớn vào tầm ngắm
Thực tế cho thấy, ngay trong những tháng cuối năm 2025, hoạt động thoái vốn nhà nước đã sôi động trở lại, rõ nét hơn so với giai đoạn trước. Nhiều thương vụ ghi nhận sức cầu lớn từ nhà đầu tư, giá trúng đấu giá cao hơn đáng kể so với giá khởi điểm, kể cả ở các lô cổ phần có quy mô lớn.
Tiêu biểu là phiên đấu giá hơn 6,38 triệu cổ phần của Công ty CP Giày Thượng Đình (mã: GTD) do UBND thành phố Hà Nội tổ chức vào giữa tháng 12/2025 có giá trúng bình quân gần 215.999 đồng/cổ phần, cao gấp hơn 10 lần giá khởi điểm. Toàn bộ số cổ phần được bán hết, mang về cho ngân sách thành phố hơn 1.379 tỷ đồng.
Cùng trong tháng 12/2025, Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam (Vinataba) cũng hoàn tất việc bán trọn lô 70% vốn điều lệ tại Công ty TNHH Hải Hà - Kotobuki, đồng thời thoái 20% vốn tại Công ty CP Lương thực thực phẩm Colusa - Miliket. Trong khi đó, SCIC bán thành công 98% cổ phần Viwaseen cho Vinaconex và 88% cổ phần Viettronics cho Geleximco, với tổng giá trị hàng nghìn tỷ đồng.
Những thương vụ này được xem là tín hiệu cho sự trở lại đáng chú ý của làn sóng thoái vốn doanh nghiệp nhà nước, mở đà cho năm 2026. Danh sách theo dõi của Thời Nay cho thấy, SCIC vẫn đang là cổ đông lớn tại nhiều doanh nghiệp niêm yết như Công ty CP Xuất nhập khẩu Y tế Domesco (DMC) với tỷ lệ nắm giữ 34,7%; Công ty CP Nhựa Thiếu niên Tiền phong (NTP) 37,1%; Tổng công ty Thủy sản Việt Nam - Seaprodex (SEA) 63,4%.
Đáng chú ý, tại Công ty CP Nhiệt điện Hải Phòng (HND) và Công ty CP Nhiệt điện Quảng Ninh (QTP), SCIC dự kiến thoái toàn bộ vốn nhà nước, lần lượt tương ứng 9% và 11,4% trong giai đoạn 2026 - 2027.
Ở nhóm doanh nghiệp do các bộ, ngành và tập đoàn nhà nước quản lý, Tổng công ty Viglacera (mã:VGC) với vốn hóa hơn 18.400 tỷ đồng được Bộ Xây dựng lên kế hoạch thoái toàn bộ 38% vốn. Tại Công ty CP PVI (mã: PVI), PetroVietnam cũng dự kiến thoái toàn bộ 35% vốn nhà nước đang nắm giữ. Trong khi đó, với Công ty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn (mã: BSR), PetroVietnam có kế hoạch giảm tỷ lệ sở hữu xuống dưới 90%, thay vì thoái toàn bộ.
Một số thương vụ đã được triển khai nhưng chưa thành công trong năm 2025 tiếp tục được đưa vào diện theo dõi. Đơn cử, Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) từng tổ chức đấu giá toàn bộ 6,1% vốn tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam (MSB) vào cuối tháng 12/2025 nhưng không thành công. VietinBank cũng đã đấu giá toàn bộ 9,1% vốn tại Công ty CP Cảng Sài Gòn (mã: SGP) vào tháng 1/2026.
Ngoài ra, Becamex IDC (mã; BCM), doanh nghiệp hạ tầng khu công nghiệp có vốn hóa hơn 62.000 tỷ đồng đang được định hướng giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước từ 95% xuống khoảng 74%, dù kế hoạch đấu giá hiện đang tạm hoãn từ năm 2025.
Nhìn tổng thể, danh sách các thương vụ trên cho thấy, quy mô và phạm vi thoái vốn nhà nước trong giai đoạn 2026-2027 không chỉ dừng ở các doanh nghiệp nhỏ, mà đang mở rộng sang nhiều doanh nghiệp đầu ngành, tạo dư địa lớn cho thị trường vốn và thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư.
Tài sản tiềm ẩn phía sau doanh nghiệp
Nêu quan điểm về giai đoạn tới, hầu hết các chuyên gia đều cho rằng, hoạt động thoái vốn năm 2026, đặc biệt là thoái vốn nhà nước, được dự báo sẽ sôi động hơn khi nhiều động lực cùng hội tụ. Cụ thể, áp lực tăng thu ngân sách để đáp ứng nhu cầu đầu tư hạ tầng giai đoạn 2026-2030 ở mức cao đang thúc đẩy tiến trình này.
Bên cạnh đó, định hướng hoàn thiện thể chế, làm rõ khung pháp lý giúp việc định giá và triển khai các thương vụ minh bạch, thuận lợi hơn. Ngoài ra, nhu cầu thu hút dòng vốn ngoại quay trở lại, trong bối cảnh FII (vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài) rút ròng mạnh hai năm qua, càng làm gia tăng sức hút của các doanh nghiệp nhà nước, vốn được xem là nhóm tài sản chất lượng.
Đặc biệt, sức ép từ Đề án cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước giai đoạn 2021-2025 cũng buộc các cơ quan đại diện vốn và doanh nghiệp phải đẩy nhanh tiến độ thoái vốn.
Các chuyên gia cho rằng, sự sôi động này không chỉ dừng lại ở việc chuyển giao quyền sở hữu, mà còn mở ra một quá trình tái cấu trúc toàn diện về chất. Khi Nhà nước rút khỏi những lĩnh vực không còn thiết yếu, không gian tăng trưởng mới được mở ra, đồng thời đặt ra các yêu cầu khắt khe hơn về hiệu quả và quản trị.
Trong bối cảnh đó, các nhà đầu tư, đặc biệt là các định chế tài chính lớn và các tập đoàn tư nhân, đang xem xét doanh nghiệp với mức độ thận trọng rất cao. Những doanh nghiệp sở hữu lợi thế độc quyền, quỹ đất sạch hoặc nắm giữ hạ tầng thiết yếu luôn nằm trong tầm ngắm, ngay cả khi mức giá khởi điểm không hề thấp.
Thực tế cho thấy, tại các phiên đấu giá thành công vào cuối năm 2025, quỹ đất được thị trường nhìn nhận là một trong những tài sản then chốt mà nhà đầu tư hướng tới. Với thương vụ Giày Thượng Đình, sức hút chủ yếu đến từ khu đất hơn 36.000 m2 tại số 277 Nguyễn Trãi, nằm trên trục giao thông lớn của Hà Nội và thuộc diện các cơ sở công nghiệp phải di dời khỏi nội đô theo chủ trương của thành phố.
Trong khi đó, sức hấp dẫn của Miliket lại nằm ở chất lượng tài sản. Tính đến ngày 30/6/2025, tổng tài sản doanh nghiệp đạt 286 tỷ đồng, trong đó tiền mặt và tiền gửi ngân hàng chiếm tới 160 tỷ đồng, tương đương 56%. Cùng với đó, doanh nghiệp này đang quản lý khu đất 2 ha trên đường Kha Vạn Cân với thời hạn thuê đến năm 2065, cùng khu đất hơn 8.590 m2 tại đường Tô Vĩnh Diện, đều ở Thành phố Hồ Chí Minh. Dù phần lớn là đất thuê trả tiền hằng năm hoặc còn trong quá trình hoàn thiện pháp lý, đây vẫn là những lợi thế thương mại quan trọng khi đánh giá triển vọng dài hạn.
Hay như trường hợp của Tổng công ty CP Thủy sản Việt Nam (Seaprodex, mã: SEA) vừa được Công ty CP Địa ốc Ngân Hiệp - công ty con thuộc Tập đoàn Novaland chi 1.200 tỷ đồng để sở hữu 24,03% vốn; từ đó nâng sở hữu của Tập đoàn này tại Seaprodex lên 32,5%, chỉ đứng sau cổ đông nhà nước, dù kết quả kinh doanh của Seaprodex từ năm 2021 đến nay chủ yếu đi ngang.
Tuy nhiên, theo báo cáo tài chính hợp nhất quý III/2025, Seaprodex ghi nhận hơn 692 tỷ đồng chi phí xây dựng cơ bản dở dang là tiền mua quyền sử dụng đất tại khu đất 2-4-6 Đồng Khởi; quyền sử dụng đất tại khách sạn Blue Sapphire Vũng Tàu và dự án số 2 Ngô Gia Tự (Hà Nội) lần lượt là 229 tỷ đồng, 110 tỷ đồng.
Điều đáng nói, SCIC cũng đang để mở kế hoạch thoái vốn tại Seaprodex. Trong bối cảnh đó, giới phân tích cho rằng Novaland có thể tiếp tục gia tăng tỷ lệ sở hữu nếu quá trình thoái vốn được triển khai, bất chấp doanh nghiệp này vẫn đối mặt với áp lực dòng tiền, pháp lý dự án và nợ vay, với kỳ vọng khai thác các bất động sản có vị trí đắc địa, đặc biệt là khu “đất vàng” 2-4-6 Đồng Khởi.
Theo ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Nghiên cứu và phát triển khách hàng cá nhân, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, giá trị tài sản có xu hướng đi cùng đà tăng trưởng của nền kinh tế. Khi kinh tế đi lên, tài sản khó giảm giá và nhà đầu tư sẽ có cách định giá riêng dựa trên kỳ vọng dài hạn của mình.
Trong khi đó, TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế cho rằng, thoái vốn không nên được nhìn nhận như điểm khép lại một giao dịch, mà cần được coi là bước khởi đầu cho một chu kỳ phát triển mới của doanh nghiệp. Nếu quá trình này chỉ nhằm mục tiêu thu ngân sách, thiếu các ràng buộc về năng lực quản trị và cam kết giữ vững ngành nghề kinh doanh cốt lõi, Nhà nước có thể đánh mất những công cụ điều tiết kinh tế quan trọng.
