Doanh thu mỗi năm của ngành xổ số hiện nay vào khoảng 30.000 tỷ đồng, ước tính gần bằng sản lượng dầu thô Việt Nam xuất khẩu ra nước ngoài. Với quy mô như vậy, ngành kinh doanh xổ số là miếng bánh hấp dẫn các dịch vụ ăn theo, nhất là dịch vụ mua hộ trên các ứng dụng số. Điều này cho thấy sự nhanh nhạy của các tổ chức, đơn vị, trong thời điểm đất nước ta đang được đánh giá là có tiềm năng tiếp cận công nghệ khá nhanh so các nước Đông - Nam Á và trên thế giới. Nhưng mua hộ cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro và rất khó quản lý. Một trong những vấn đề đó là tổ chức “đánh lô đề” online thông qua ứng dụng.
Chính vì vậy, vào ngày 30/9/2021, Bộ Tài chính đã ra thông báo: “Việc doanh nghiệp cung cấp dịch vụ “Đặt 1 ăn 70”, kết quả tính theo hai số cuối giải đặc biệt xổ số miền bắc và một số trang mạng, nhà cung cấp dịch vụ mua hộ vé xổ số điện toán của Công ty xổ số điện toán Việt Nam là hành vi vi phạm các quy định về hoạt động kinh doanh xổ số, gây ảnh hưởng đến trật tự xã hội”.
Theo Bộ Tài chính, theo quy định tại Điều 6 Nghị định số 30/2007/NĐ-CP các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm sử dụng kết quả xổ số do doanh nghiệp kinh doanh xổ số phát hành để tổ chức các chương trình dự thưởng (khoản 2 Điều 6). Kinh doanh xổ số là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, chỉ có doanh nghiệp được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xổ số mới được phép tổ chức hoạt động kinh doanh xổ số. Phương thức kinh doanh xổ số tự chọn điện toán, vé xổ số điện toán thông qua internet chỉ được thực hiện sau khi được Bộ Tài chính chấp thuận.
Sau khi nhận thông báo từ Bộ Tài chính, nhiều đơn vị đã dừng dịch vụ, dừng thanh toán để các bên cung cấp dịch vụ giải trình với cơ quan quản lý. Tuy nhiên, nếu xét theo luật, dịch vụ mua hộ khi không tự mở thưởng thì không phạm luật. Các dịch vụ này không sai phạm nếu không tổ chức các chương trình dự thưởng. Và cần phải hiểu dịch vụ mua hộ là dịch vụ ăn theo việc kinh doanh xổ số của các doanh nghiệp có thẩm quyền, được cấp giấy chứng nhận đủ quyền kinh doanh xổ số. Hiện tại, cũng đã có nhiều đơn vị kinh doanh ví điện tử, các ngân hàng mở lại dịch vụ mua hộ trên ứng dụng của mình, cũng xuất hiện nhiều ứng dụng mua hộ vẫn chạy chui kể từ khi có thông báo của bộ.
Liên quan thông báo của Bộ Tài chính, nhiều người cho rằng Bộ sẽ rất khó quản lý các ứng dụng mua hộ xổ số. Nhưng khi dịch vụ mua hộ xuất hiện đã là xu thế tất yếu thì thay vì cấm nó do khó quản lý chúng ta cần phải tìm cách xử lý tận gốc vấn đề. Trong đó, những vấn đề liên quan đến dịch vụ mua hộ là: quan hệ của bên cung cấp dịch vụ với bên sử dụng dịch vụ; quan hệ giữa bên cung cấp dịch vụ với doanh nghiệp có thẩm quyền kinh doanh xổ số; rủi ro về mặt thanh toán (về tiền) giữa bên cung cấp dịch vụ mua hộ với người sử dụng dịch vụ.
Đầu tiên là quan hệ giữa bên cung cấp dịch vụ mua hộ với người sử dụng dịch vụ. Người sử dụng dịch vụ phải xác định danh tính trên ứng dụng (eKYC), qua đó có pháp nhân rõ ràng khi sử dụng ứng dụng. Với mỗi giao dịch được thực hiện đều phải lập một hợp đồng giữa bên cung cấp dịch vụ với người sử dụng. Hợp đồng sẽ bao gồm thông tin danh tính của cả hai bên, chi tiết về vé mua, khi thao tác mua vé và việc thanh toán cho vé (bao gồm cả phí cho bên mua hộ) đã hoàn thành.
Tiếp theo là quan hệ giữa bên mua hộ với doanh nghiệp có thẩm quyền kinh doanh xổ số. Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mua hộ bắt buộc phải ký kết hợp đồng với doanh nghiệp kinh doanh xổ số, theo một số nguyên tắc bảo vệ người tiêu dùng. Làm được điểm này cơ quan quản lý sẽ dễ rà soát và xóa bỏ được các bên cung cấp dịch vụ mua hộ chui. Đồng thời, cũng giúp người sử dụng dịch vụ mua hộ có lòng tin vào bên mua hộ, doanh nghiệp kinh doanh xổ số cũng có trách nhiệm hơn với những tấm vé mà mình phát hành. Các doanh nghiệp xổ số khi thấy có những hiện tượng bất lợi với người mua xổ số, có quyền xem xét, rà soát lại các bên cung cấp dịch vụ có thực hiện đúng những nguyên tắc trên hợp đồng hay không, bảo vệ quyền lợi và chính bản thân doanh nghiệp cũng như của người mua.
Một vấn đề khó khăn hơn phải giải quyết để quản lý dịch vụ mua hộ là rủi ro về mặt thanh toán giữa bên cung cấp dịch vụ mua hộ và người sử dụng dịch vụ. Khi đã lập được hợp đồng giữa hai bên như đề cập ở trên, người dùng có thông tin cá nhân và chi tiết về vé số đã mua trên hợp đồng thì rủi ro mất vé của người mua đã giảm bớt. Một trong những lợi ích mà người mua vé số quyết định sử dụng mua hộ là khi trúng thưởng họ có thể được thanh toán ngay. Vì thế, bên cung cấp dịch vụ cũng cần cam kết hay có một tài khoản ký quỹ, bảo hiểm rõ ràng, đủ năng lực thực hiện trả thưởng theo một mức quy định khi ký hợp đồng với doanh nghiệp phát hành xổ số.
Giải quyết được những vấn đề trên, dịch vụ mua hộ sẽ minh bạch, dễ quản lý hơn. Các doanh nghiệp sẽ có thêm những kênh khác để tung sản phẩm ra thị trường, người tiêu dùng cũng dễ tiếp cận hơn với các sản phẩm của doanh nghiệp. Nhưng quan trọng nhất vẫn là thái độ “chơi có trách nhiệm” để xổ số đúng là một sản phẩm “ích nước, lợi nhà”.
