Sao lại mơ? Khi mọi thứ đang rõ mồn một như ban ngày. Sẽ ra sao nếu giờ vẫn còn ở với gia đình chị gái? Không thể hình dung được.
Hơn bốn mươi cái xuân, tôi đã từ chối hàng chục cuộc mai mối lương duyên của những người trong xã, ngoài huyện. Có người từ biên giới sang dạm hỏi, có cả những người giàu có. Nhưng chẳng hiểu sao tôi lại ưng anh, người đã qua một đời vợ, con cái đều đã lớn. Có lẽ nào là do duyên phận định sẵn từ kiếp trước? Có thể lắm. Mà có thể thì chưa hẳn hoàn toàn đúng. Tôi một người gái già, mặt cũng không xinh. Tôi đã xác định sẽ ở nhà với chị gái, tuổi già trông cậy vào cháu. Tôi đã chăm ba đứa con chị gái như con đẻ của mình. Lông măng của ba đứa con chị gái rụng trong lòng dì. Từ nhỏ chúng quấn quýt bên dì còn hơn mẹ chúng. Tôi chưa bao giờ quát tháo hay đánh một roi vào cháu, thương cháu còn chưa hết, ngày tôi không đi được, chẳng lẽ chúng nó lại không chăm sóc dì? Dì thương cháu nhưng nào chúng có thương dì? Chúng nào biết suy nghĩ của dì?
Hai đứa cháu gái lớn gả chồng, còn Phương - đứa cháu trai học xong phổ thông không chịu làm công nhân trong nước mà theo người quen đi lao động xuất khẩu. Cứ vài ba năm nó lại gửi về cho bố mẹ mấy trăm triệu đồng. Vợ chồng chị gái giục nó về nhà kiếm đứa nào đó cưới rồi sinh con. Chứ ở mãi bên đó sao lấy được vợ. Về nước muộn quá thì không còn kiếm được người cùng lứa để cưới nữa. Nhưng nó bảo “chừng nào dì Loan chưa đi lấy chồng thì con cũng sẽ không về nhà đâu”. Tôi vô tình nghe được cuộc điện thoại giữa anh rể với cháu. Hóa ra cháu chưa chịu về nhà là vì tôi chưa đi lấy chồng. Người làm dì này ở nhà vướng chân, vướng tay chúng nó.
Bố mất từ khi tôi lên năm. Sau ngày mẹ mất mọi thứ với tôi thật tệ. Tôi không còn ăn chung mâm với vợ chồng chị gái khi mẹ không còn. Ngày còn mẹ, vợ chồng chị gái không bao giờ nặng lời với tôi, bây giờ thì...
Bấy lâu nay tôi đã sống dưới cái bóng quá lớn của mẹ. Mẹ giống như con gà mái che chở cho đàn con. Nay gà mái không còn, đứa con út không còn ai che chở. Đồ gỗ chắc bởi đinh đóng, người phụ nữ quý khi có con cái. Tôi không có con, khác gì cây đủ đực trong vườn người ta toan chặt mà không chút đắn đo. Ngày già tìm ngày trẻ mong hoài chẳng thấy câu sli của ai làm xé lòng người cô quạnh. Phận người phụ nữ ba mươi kéo hồng nhan chẳng được, vết chân chim hằn lên sau đuôi mắt. Ngoảnh đi ngoảnh lại cái già đã sầm sập đến. Người con gái như bông hoa tươi hãy bán cho người khi còn rực rỡ, đến khi héo rồi có mấy ai quan tâm? Tôi bây giờ đã là một bông hoa héo tàn, chẳng ai còn muốn ngắm, cũng như đất dưới gầm giày có mấy người coi trọng nữa đâu. Tôi nguyện cả đời trông cậy vào cháu, nhưng cháu lại muốn dì biến ra khỏi nhà để đỡ vướng chân tay.
Lúc này giá mà có một đứa con thì hay biết mấy. Tôi cũng đã từng mang thai, cái hài thai tội lỗi. Con chim trên đồi kêu tít tà tít tà, anh rể ăn nằm với em vợ có thai, miệng lưỡi của người trong bản xoáy vào gan vào thịt tôi. Không thể giữ lại đứa con không mong muốn này, anh rể đèo tôi ra thành phố giải quyết ở một cơ sở tư nhân nằm sâu trong ngõ ngách ở khu phố. Anh rể biết không thể giữ đứa con trai đang hình thành trong bụng dì. Nó chào đời, sẽ là em trai của thằng Phương cùng chung một người bố. Rồi khi nó đi học sẽ phải làm giấy khai sinh, hộ khẩu. Nó không phải là con ngoài giá thú khi bố nó đang sống sờ sờ được. Phải phá. Đau nhưng biết làm thế nào hơn được. Ai bảo tôi bao nhiêu mối tốt không ưng để nhận về mình cái nhục nhã ê hề. Phải đi thôi, dù tôi biết ở tuổi tôi ở cái bản này đã là quá muộn cho việc xây dựng hạnh phúc gia đình. Người phụ nữ khôn thì năng làm việc bên chồng, kẻ khờ dại chăm làm việc bên nhà mẹ đẻ. Bao nhiêu năm qua tôi là kẻ khờ dại nhất của làng của bản. Bao gánh thóc gánh ngô đè nặng trên vai mà bán chẳng được bán. Tiền sắm quần áo trông chờ vào những gánh củi khô nhặt hái trong rừng xa. Bao nhiêu gánh rau lợn qua tay đến khi lợn to bán cho thương lái, tiền vợ chồng chị gái giữ tất.
Biết cháu bị đối xử bất công, sống như một người thừa trong gia đình, bà cô Đương đã khuyên tôi: “Có người hỏi là cháu không được từ chối nữa. Đi làm vợ sau người ta cũng được, mình quý con cái họ thì con cái họ cũng sẽ quý mình cháu ạ. Nếu cháu còn có con nữa thì không hạnh phúc nào bằng đâu!”. Lời của bà cô tôi nghe đôi tai mình thuận lắm. Cái hôm người đàn ông góa vợ cùng với đứa con trai của anh ta đem bình rượu hồng và cân thịt lợn ngon đến ra mắt, bà cô là người vui nhất. Cứ như tôi là con gái của bà, có người đến dạm hỏi về làm vợ vậy. Đứa con trai lên mười cứ mở mồm là xưng con gọi mẹ. “Mẹ ơi mẹ hãy đồng ý về với bố con con đi ạ. Mẹ đẻ con chẳng may mất sớm, nhà không có bàn tay phụ nữ, chỗ nào cũng luộm thà luộm thuộm. Mẹ về với con để vun vén gia đình hạnh phúc. Sau này con lấy vợ mẹ sẽ là người đứng ra lo liệu cho con”. Cái lời của đứa mới lên mười như dòng nước mát làm mát lòng mát dạ người lớn. Đó có phải là những lời nói ra tự đáy lòng của một đứa trẻ tâm hồn còn non nớt hay nó đã được bố nó mớm lời giống như bài phải học thuộc lòng để nói với người mẹ kế? Sau này khi về làm mẹ kế Hoan - đứa bé ấy, tôi mới biết bố nó không hề dạy con nói dù chỉ nửa câu trong ngày lễ ăn hỏi.
Người ta nói tôi là một người đàn bà hạnh phúc. Tôi là một người ít chữ nên chẳng thể cắt nghĩa được hạnh phúc có nghĩa ra sao. Với tôi có con là hạnh phúc, đi đâu cũng được người làng người bản chào hỏi, không một người nào nói xấu trước mặt, nói xấu sau lưng, đó là hạnh phúc. Mấy đời bánh đúc có xương, mấy đời dì ghẻ mà thương con chồng. Người ta cứ nói về những người phụ nữ làm vợ người đàn ông góa vợ như thế: Ở đâu không biết nhưng cô Hoan (gọi theo tên con) từ khi về làm mẹ kế thằng Hoan có bao giờ ngược đãi hay đánh đập con riêng của chồng. Ngay khi có con trai với bố Hoan, cô ấy cũng không phân biệt con đẻ với con riêng.
Nghe người trong bản nói về mình mà lòng tôi cảm động. Tôi cố gắng làm một người mẹ công bằng, một người mẹ tốt. Có tiền đưa con, tôi đưa đều cho mỗi đứa. Ra chợ, con đẻ được bộ quần áo, con chồng không thể không có được. Tôi xem hai đứa con như hai bát nước đầy, không thể vì con đẻ thì bát nước đầy mà con chồng lại bát nước vơi được.
Ngày thằng Hoan lấy vợ, tôi là người lo lắng nhất. Thiếu tiền thiếu gạo còn có thể vay người này người kia để đến vụ cấy hái đem trả người làng chưa muộn. Tôi sợ lo không đến nơi đến chốn để người trong bản nói dì ghẻ không lo cho đám cưới cho con chồng được chu toàn. Từ ngày con báo có người yêu và sẽ tiến tới đám cưới, tôi đã hỏi người này người kia để chuẩn bị mọi thứ cho đám cưới của con. Đến mức ông chồng của tôi phải thốt lên: “Nếu mẹ thằng Hoan còn sống chắc cũng chỉ lo đến thế thôi”. Nhìn thấy mẹ hao gầy sau việc cưới, thằng Hoan cầm tay mẹ rưng rưng: “Con thật sự cảm ơn mẹ, vì con mà mẹ đã lo lắng thật nhiều”. Tôi chỉ nói: “Các con sống tốt thì mẹ mới cảm thấy hạnh phúc, an lòng”. Hai mẹ con nhìn nhau, hai khóe mắt giọt nước mắt rơi thầm lặng.
Tình yêu thương cho đi, hạnh phúc tự nhiên sẽ đến. Các cụ dạy thật có lý. Tình yêu thương tôi đã cho nhưng không bao giờ mong nhận lại lòng báo đáp. Thằng Hoan đã có con. Giờ đến lượt thằng em cưới vợ. Một đứa con gái xinh nhất vùng. Nhìn hai con mỉm cười hạnh phúc, tự nhiên tôi thấy trong lòng như có hàng trăm hàng nghìn đóa hoa đua sắc.
