Mày mò thực hành ESG (bộ tiêu chí về quản trị - xã hội - môi trường đo lường mức độ phát triển bền vững trong doanh nghiệp) từ cách đây nhiều năm, Công ty cổ phần VINASAMEX đã gặp không ít thách thức khi phải bố trí cân đối nguồn lực tài chính. Bà Nguyễn Thị Huyền, Tổng Giám đốc VINASAMEX cho biết, khi chuyển đổi vùng sản xuất theo hướng hữu cơ, doanh nghiệp phải tổ chức lại vùng trồng, hướng dẫn và cung cấp vốn mồi cho nông dân.
Vẫn "nghẽn" tín dụng xanh
Các khâu trong hoạt động chế biến cũng phải thay đổi để đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe về môi trường. “Các quy định hiện nay rất khác nhau và rất khó để doanh nghiệp có thể tiếp cận với nguồn vốn xanh. Chúng tôi chưa thấy có một quy định chung nào dành riêng cho lĩnh vực này nên rất khó”, bà Huyền chia sẻ.
Cùng chung nhận định này, ông Nguyễn Hải Anh, Phó Tổng Giám đốc, Giám đốc tài chính Công ty CP Shinec, nêu thực tế Khu công nghiệp Nam Cầu Kiền chuyển đổi sang khu công nghiệp sinh thái để phấn đấu theo tiêu chí xanh, tốn kém nhiều chi phí như cây xanh, quỹ đất, thuê cả kiểm toán, tư vấn... "Nhưng khu công nghiệp sinh thái chưa hề nhận được ưu đãi gì, vay vốn tín dụng vẫn áp dụng lãi suất như các doanh nghiệp khác", ông Hải Anh nói.
Đến cuối năm 2023, đã có 47 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ tín dụng xanh với tổng dư nợ đạt gần 621.000 tỷ đồng, tăng 24% so cuối năm 2022, chiếm tỷ trọng khoảng 4,5% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Con số này được đánh giá là còn quá thấp so với nhu cầu của doanh nghiệp.
Với vai trò là nhà đầu tư, ông David Ambadar, đại diện Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức GIZ cho biết, Việt Nam là một trong những thị trường đầy tiềm năng và hấp dẫn đối với các lĩnh vực đầu tư “xanh”. Hiện các quỹ đầu tư rất muốn rót vốn vào các dự án xanh, nhưng do chưa có danh mục phân loại dự án xanh và cách hiểu khác nhau giữa doanh nghiệp, ngân hàng và các quỹ tài chính, nên doanh nghiệp rất khó tiếp cận nguồn vốn này. Ông cho rằng, nếu có tiêu chuẩn xanh rõ ràng thì tỷ lệ rót vốn vào các dự án xanh ở Việt Nam còn cao hơn nữa.
Bà Phạm Thị Ngọc Thủy, Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV - thuộc Hội đồng Tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ) cho biết, kết quả khảo sát mới đây cho thấy, nhiều doanh nghiệp rất muốn tiếp cận tài chính xanh nhưng do chưa có danh mục phân loại xanh cấp quốc gia nên các ngân hàng, các quỹ không thừa nhận đó là dự án xanh để rót vốn. Vì vậy, bà Thủy cho rằng cần sớm ban hành danh mục phân loại các dự án xanh. Đồng thời, nâng cao nhận thức cho cả doanh nghiệp và ngân hàng, tháo gỡ các điểm "nghẽn" để doanh nghiệp tiếp cận được dòng vốn.
 |
| Cần sớm ban hành danh mục phân loại các dự án xanh để giúp doanh nghiệp tiếp cận hiệu quả dòng vốn. Ảnh: NGUYỆT ANH |
Sớm ban hành bộ tiêu chí phân loại xanh
Danh mục phân loại xanh là một trong những công cụ được nhà đầu tư sử dụng để xác định các hoạt động kinh tế bền vững với môi trường. Theo đó, các khoản đầu tư vào hoạt động kinh tế này sẽ được coi là đầu tư “bền vững”. Ngoài ra, các danh mục phân loại xanh sẽ giúp các công ty xác định mức độ “xanh” trong hoạt động kinh doanh của họ. Từ những nội dung này, doanh nghiệp có thể đo lường những tác động của họ đối với môi trường.
Theo bà Nadia Humphreys, Trưởng bộ phận Giải pháp khí hậu của Bloomberg, trước khi có các danh mục phân loại xanh, định nghĩa về tính bền vững môi trường rất khác nhau. Trong đó, tính bền vững môi trường thường dựa trên so sánh hiệu suất với một tập hợp các chỉ số môi trường hoặc xã hội trong một lĩnh vực cụ thể. Sự so sánh này là cách thị trường xác định liệu một công ty có hoạt động tốt về mặt môi trường hay xã hội hay không.
Nhiều quốc gia đã bắt đầu xây dựng bộ quy định cho danh mục phân loại xanh hoặc đã hoàn thiện danh mục phân loại xanh của riêng mình. Trong đó, Indonesia, Sri Lanka và Kazakhstan, cùng một số quốc gia khác ở châu Á đã hoàn thiện danh mục phân loại xanh. Các quốc gia Mỹ latin đang nghiên cứu các nguyên tắc phân loại phù hợp với bối cảnh khu vực. Colombia là quốc gia đầu tiên ở châu Mỹ triển khai danh mục phân loại xanh. Mexico, Peru và Chile đang theo bước Colombia. Cộng hòa Dominica là quốc gia đầu tiên ở Caribe bắt đầu phát triển hệ thống phân loại xanh.
Tăng trưởng xanh hướng đến thịnh vượng về kinh tế, bền vững về môi trường, công bằng về xã hội là phương hướng phát triển để Việt Nam trở thành quốc gia tiên phong trong khu vực hướng tới thực hiện cam kết đưa phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Để thực hiện mục tiêu này, dự kiến Việt Nam sẽ cần đầu tư thêm khoảng 6,8% GDP, tương đương 368 tỷ USD, từ nay đến năm 2040. Việc sớm ban hành bộ tiêu chí phân loại xanh được kỳ vọng sẽ tạo cú huých khơi thông nguồn vốn từ các ngân hàng, tổ chức trong và ngoài nước cho tăng trưởng xanh. Trong đó, khu vực doanh nghiệp sẽ có nhiều lợi thế để tiếp cận.
Bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhấn mạnh về tính quan trọng của việc cần có quy định chung về Danh mục phân loại xanh quốc gia phù hợp với phân loại ngành kinh tế và thông lệ quốc tế. Từ đó, các tổ chức có cơ sở để đánh giá cụ thể đối với từng khách hàng, doanh nghiệp trong quá trình thẩm định cho vay.
Ở góc độ doanh nghiệp, bà Claudia Anselmi, Tổng Giám đốc Công ty May và nhuộm Hưng Yên, Phó Chủ tịch EuroCham cho biết, tiếp cận nguồn vốn xanh là yếu tố tiên quyết với các quyết định đầu tư - kinh doanh và phát triển của doanh nghiệp, bởi kinh doanh bền vững gắn với bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội đòi hỏi nhiều nguồn lực. “Song hành với cơ hội là thách thức, doanh nghiệp không thể tự mình thực hiện. Theo đó, cần sự vận hành của toàn bộ hệ thống, đặc biệt là quy định pháp lý. Đây là hành trình dài nhưng cần có sự thúc đẩy nhanh chóng hơn từ cơ quan quản lý nhà nước”, bà Anselmi nhận định.
Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết, hiện Bộ đang khẩn trương hoàn thiện để trình cấp có thẩm quyền xây dựng Bộ tiêu chí khoa học về phân loại xanh quốc gia, bảo đảm hài hòa với thông lệ quốc tế. Theo bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư: “Đây là khuôn khổ pháp lý rất quan trọng để triển khai mục tiêu tăng trưởng xanh. Đồng thời cũng là cơ sở để các bộ, ngành, địa phương lựa chọn các dự án đầu tư để phân bổ các nguồn lực trong nước và quốc tế, phân bổ nguồn tín dụng xanh và nhất là để các nhà đầu tư có thể đối chiếu các tiêu chí nhằm tiếp cận chính sách ưu đãi đầu tư, cũng như nguồn tài chính xanh từ các tổ chức”.
Việc ban hành bộ tiêu chí này được nhiều doanh nghiệp kỳ vọng có thể sớm khơi thông các điểm nghẽn về tiếp cận tín dụng xanh. Từ đó, các tổ chức quốc tế cùng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam triển khai những dự án chuyển đổi xanh quan trọng. Bởi nếu chậm chuyển đổi, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải đối mặt với hàng rào kỹ thuật xanh, giảm phát thải tạo ra những thách thức lớn trong thâm nhập thị trường, đặc biệt là trong điều kiện 97% số doanh nghiệp Việt Nam có quy mô nhỏ và vừa.
