1/ Với người dân Thủ đô, chắc chẳng mấy ai xa lạ xóm đường tàu, những nơi có tuyến đường sắt chạy từ ga Long Biên về ga Hà Nội qua ba quận Đống Đa, Ba Đình và Hoàn Kiếm. Từ những năm 80 của thế kỷ trước, những người công nhân ở nhà ga đã được cấp đất tại khu vực này để thuận tiện cho công việc. Thời điểm đó, người dân sống ở đây hầu hết đều là công nhân lái tàu, thợ sửa chữa cho đến những người soát vé… Ga Hà Nội tồn tại bao nhiêu năm thì bấy nhiêu năm những tuyến đường ray chạy quanh co khắp thành phố lặng lẽ hòa mình với nhịp sống nơi này, với đủ chuyện buồn vui, cũ mới khó lẫn vào đâu được.
Xóm đường tàu chỉ dài khoảng vài trăm mét, nhưng khá đông hộ gia đình sinh sống, người ở lâu năm có, người mới chuyển đến cũng có. Ở đó có những ngôi nhà cũ, mới lẫn lộn khiến mọi ngóc ngách của xóm đường tàu đẹp như một bức tranh, pha trộn giữa thành thị và nông thôn, giữa hiện đại và cổ điển. Nhất là đoạn cuối phố Khâm Thiên giao với phố Lê Duẩn.
Theo những công nhân làm ở trạm chắn tàu trên đường Lê Duẩn thì hằng ngày trên tuyến đường sắt này có chục chuyến tàu qua lại. Với tần suất tàu chạy như vậy, nhất là vào ban đêm thì cuộc sống bị ảnh hưởng là điều khó tránh khỏi. Khói bụi và tiếng ồn là những yếu tố ảnh hưởng lớn nhất tới cuộc sống của người dân, nhất là người già và trẻ nhỏ. Nhiều đoạn tàu chạy lắt léo, len lỏi qua khu dân sinh, nhưng hoàn toàn không có hàng rào hay hệ thống báo động an toàn bảo vệ.
Theo Luật Đường sắt, hành lang an toàn giao thông đường sắt tính từ mép ray ngoài cùng trở ra mỗi bên là 15 m, nhưng hầu hết đường sắt đi trong nội đô Hà Nội đều không có được điều này. Đoạn đường sắt qua phố Trần Phú, cửa nhà chỉ cách đường chưa tới 2 m. Chính vì thế, việc đi lại của người dân ở đây hết sức khó khăn khi phải di chuyển trên đường tàu, thậm chí nhiều người dân sống chung quanh còn coi đây như phố đi bộ ở khu vực này. Vì thế có không ít đoạn nhà sát với đường tàu, đoạn nào rộng thì chỉ đủ xe máy chạy qua, còn riêng ô-tô thì đương nhiên không thể vào được. Ấy vậy, đây lại là nơi diễn ra mọi sinh hoạt đời thường của người dân ở xóm đường tàu từ nấu nướng, tắm giặt… đến vui chơi, giải trí, thậm chí cả kinh doanh ngay trước hiên nhà hoặc trong những khoảng không gian cực kỳ chật hẹp.
2/ Cuộc sống có phần khó khăn và nguy hiểm có thể đến bất ngờ, nhưng nhiều người vẫn bám trụ ở đây. Một phần vì họ đã gắn bó cả đời với cái xóm này, đã quen với tiếng động mỗi lần tàu chạy qua, một phần vì xóm đường tàu có những điều đặc biệt mà ở nơi khác khó có được.
Bà Lan, một trong những người định cư lâu năm ở đây cho biết, cứ chiều chiều sau chuyến tàu chạy lúc 15 giờ 30 phút là người dân lại mang ghế ra ngồi hóng mát. Bà cho biết, ngay từ khi còn nhỏ, trẻ em ở đây đã ý thức với việc an toàn đường sắt và thuộc giờ tàu chạy như bảng cửu chương, hoặc chỉ cần ghi nhớ câu vè “ngày ba tối bảy, lẻ đi chẵn về” là có thể nắm rõ lịch tàu chạy qua. Chính vì thế, người bình thường có thể cho rằng trẻ em sống ở cạnh đường sắt rất nguy hiểm nhưng đối với người dân nơi đây thì chẳng vấn đề gì. “Sống ở đâu, quen ở đấy. Chúng tôi ở đây quen rồi, ngày vài ba chuyến tàu ồn tí thôi, còn lại lúc nào cũng yên tĩnh chứ không ồn ào như những nơi khác. Vì thế nhiều người ở đây không muốn chuyển đi nơi khác là vậy”, bà Lan nói.
Ở xóm đường tàu có một thói quen rất đặc biệt đó là “cả xóm cùng hô”. Đó là khi nghe tiếng còi tàu hú từ xa, mọi người nhìn quanh xem có trẻ con hay ai đó lang thang lơ đễnh gần đường ray thì kêu vang lên để nhắc. Chính vì thế, dù nguy hiểm là vậy nhưng tai nạn đường sắt ở xóm rất hiếm khi xảy ra.
Những năm gần đây, một số hình ảnh sinh hoạt đời thường ở xóm đường tàu được nhiều trang báo nước ngoài như Amusing Planet, News, Oddee, Culture Trip… đăng tải, chia sẻ nên nơi đây trở thành điểm đến thu hút khách du lịch cả trong và ngoài nước. Cô Hương (khu tập thể Nhà Dầu, phố Khâm Thiên, Đống Đa) cho biết, chỉ riêng ngày bình thường cũng có đến hàng chục lượt khách nước ngoài đến chụp ảnh. Còn trên đoạn đường Phùng Hưng gần ga Hà Nội, con số khách du lịch đến tham quan đường tàu lên đến hàng trăm lượt. Nhiều du khách, sinh viên tới quay phim, chụp ảnh, lấy tư liệu… đều công nhận một điều: xóm đường tàu có điều gì đó rất ấn tượng, từ sự lộn xộn đan xen của kiến trúc bề ngoài đến cuộc sống thường nhật của người dân những tưởng như sẽ bị xáo trộn nhưng hods ra lại chân tình và gần gũi.
