Từ những quyết định mang tính cá nhân, một xu hướng rộng hơn đang dần hình thành, phản ánh sự thay đổi trong cách người trẻ nhìn nhận về công việc, giá trị và sự ổn định.
Cuộc tìm kiếm có tính toán
Theo báo cáo “Thị trường lao động 2026 - Cơ hội tái định hình việc làm cùng trí tuệ nhân tạo” do Cốc Cốc Research khảo sát, khoảng 48,7% người lao động đang cân nhắc cơ hội việc làm mới, trong khi 28,1% sẵn sàng chuyển việc ngay khi có cơ hội phù hợp. Đáng chú ý, nhóm Gen Z là lực lượng chủ động nhất với 32,8% đang tích cực tìm kiếm việc làm, cho thấy việc dịch chuyển không còn mang tính phản ứng, mà đã trở thành một phần trong hành vi nghề nghiệp.
Ở phía doanh nghiệp, báo cáo “Thị trường lao động Việt Nam năm 2026 - Các điểm nóng tuyển dụng và dịch chuyển nhân lực” do Vietnam Briefing công bố tháng 3/2026 cho thấy khoảng 45% doanh nghiệp dự kiến mở rộng tuyển dụng trong năm 2026, nhưng có tới 80% gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nhân sự phù hợp. Báo cáo này nhận định thị trường lao động đang xuất hiện sự lệch pha ngày càng rõ giữa nhu cầu tuyển dụng và chất lượng nguồn cung.
Không chỉ dừng ở cung - cầu, các nghiên cứu về hành vi nhân sự cũng ghi nhận sự thay đổi trong hệ giá trị của người lao động trẻ. Người lao động ngày càng ưu tiên môi trường làm việc tích cực, cơ hội phát triển và sự cân bằng cuộc sống hơn là chỉ tập trung vào thu nhập. Điều này cho thấy công việc không còn chỉ là phương tiện tạo ra thu nhập, mà trở thành không gian để phát triển và khẳng định giá trị cá nhân.
Ở góc độ năng lực, báo cáo của HR1 Vietnam chỉ ra rằng khoảng 61% lao động thiếu kỹ năng thực hành và 42% thiếu kỹ năng mềm. Trong đó, khoảng cách kỹ năng đang là rào cản lớn nhất đối với sự phù hợp giữa người lao động và nhu cầu doanh nghiệp. Khi năng lực chưa theo kịp yêu cầu, việc dịch chuyển trở thành một lựa chọn để tìm kiếm môi trường phù hợp hơn.
Nhìn tổng thể, “nhảy việc” không còn đơn thuần là hành vi cá nhân, mà biểu hiện sự dịch chuyển giá trị. Người trẻ không còn đặt sự ổn định lên hàng đầu, mà tìm kiếm những công việc mang lại ý nghĩa, cơ hội phát triển và sự cân bằng. Trong bối cảnh đó, việc rời đi không còn là bất thường, mà dần trở thành một lựa chọn có tính toán.
Ở phía doanh nghiệp, tình trạng thiếu hụt nhân sự phù hợp, ngay cả khi nhu cầu tuyển dụng gia tăng. Điều này phản ánh thực tế rằng việc tìm kiếm giá trị mới không chỉ phụ thuộc vào lựa chọn của người lao động, mà còn bị giới hạn bởi cấu trúc thị trường và chất lượng nguồn nhân lực.
Rủi ro trong vòng xoáy dịch chuyển
Tuy nhiên, sự dịch chuyển liên tục cũng đặt ra những thách thức không nhỏ. Không phải mọi quyết định rời bỏ đều dẫn đến cơ hội tốt hơn, và không phải ai cũng tìm được giá trị mới như kỳ vọng. Trong nhiều trường hợp, việc thay đổi công việc liên tục lại khiến quá trình phát triển nghề nghiệp trở nên thiếu bền vững.
Theo thông cáo báo chí về tình hình lao động, việc làm quý I năm 2026 của Cục Thống kê, Việt Nam hiện vẫn có khoảng 1,5-1,6 triệu thanh niên thuộc nhóm không có việc làm, không học tập và không tham gia đào tạo. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên duy trì ở mức cao hơn so mặt bằng chung, cho thấy một bộ phận lao động trẻ vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận và duy trì việc làm ổn định.
Nghịch lý của thị trường lao động vì thế ngày càng rõ ràng. Người trẻ rời bỏ sự ổn định để tìm kiếm giá trị mới, nhưng chính quá trình đó lại có thể làm suy giảm khả năng tích lũy dài hạn. Cơ hội nhiều hơn, nhưng con đường trở nên phân hóa hơn: Một bộ phận nhanh chóng thích nghi và tiến lên, trong khi một bộ phận khác rơi vào trạng thái dịch chuyển liên tục mà không tạo ra bước tiến thật sự.
Trong bối cảnh đó, vấn đề không còn nằm ở việc có nên thay đổi công việc hay không, mà là cách thức dịch chuyển. Khi thị trường tiếp tục biến động, khả năng thích nghi là điều kiện cần, nhưng khả năng tích lũy mới là yếu tố quyết định. Rời bỏ sự ổn định có thể là bước khởi đầu cho một hành trình tìm kiếm giá trị, nhưng nếu mỗi lần dịch chuyển, người lao động tiến gần hơn tới năng lực cốt lõi của mình thì hành trình đó mới thật sự bền vững.
