Cần hơn một giải pháp
Thành phố Hồ Chí Minh hiện có gần 180 tuyến xe bus với hơn 2.400 phương tiện. Trong đó, bus điện gần 60% với khoảng 1.300 chiếc. Hiện tại, thành phố đã triển khai chính sách miễn vé xe bus đối với một số nhóm đối tượng như người có công với cách mạng, người khuyết tật, người từ 60 tuổi trở lên, trẻ em dưới 6 tuổi. Dù đã thí điểm một vài giải pháp nhưng trên thực tế, số người dân sử dụng xe bus tại thành phố vẫn còn rất thấp. Năm 2025, tỷ lệ này chỉ đạt khoảng 1,6%, trong khi mục tiêu đặt ra là 7,23%.
Với phương án miễn vé xe bus cho người dân trong thời gian tới, dự kiến, mỗi năm, Thành phố Hồ Chí Minh cần chi khoảng 7.000 tỷ đồng cho một giải pháp thúc đẩy hình thành thói quen. Theo dự báo, khi áp dụng chính sách miễn vé trên diện rộng, tỷ lệ hành khách sử dụng xe bus sẽ tăng. Đặc biệt, các chuyến đi ngắn và trung bình có thể tăng đến 30%.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, miễn vé mới là điều kiện cần, muốn nâng cao năng lực sử dụng hệ thống giao thông công cộng, cần nhiều giải pháp đồng bộ, quyết liệt hơn.
Hiện tại, mạng lưới xe bus tại Thành phố Hồ Chí Minh vẫn chưa thể bố trí rộng khắp các khu dân cư, tuyến đường phụ khiến người dân có nhu cầu sử dụng phải đi bộ khá xa hoặc phải lên xuống nhiều xe dù chỉ cần di chuyển một chặng đường ngắn. Ngoài ra, trạm chờ, các tiện ích giao thông đi kèm để người dân dễ dàng tiếp cận vẫn còn thiếu, gây bất tiện, khiến không ít hành khách ngại lựa chọn phương tiện này.
Do vậy, nâng cấp đồng bộ chất lượng xe bus, hướng đến mô hình “xanh” là giải pháp được nhiều người đưa ra bên cạnh chính sách miễn vé. Cùng với đó là việc phân tuyến sao cho hợp lý, tần suất cao, duy trì ổn định khung giờ di chuyển. Ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, miễn phí vé chỉ mới là giải pháp khuyến khích bước đầu. Quan trọng là xe phải đúng giờ, thân thiện, mát mẻ, chu đáo, tiện lợi thì mới thay đổi được thói quen ưu tiên sử dụng xe cá nhân của người dân.
Việc chuyển đổi sang sử dụng năng lượng sạch, đặc biệt là xe bus điện được xem là bước đi quan trọng, phù hợp với định hướng phát triển đô thị xanh. Theo kế hoạch hành động về kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí, Thành phố Hồ Chí Minh phấn đấu đến năm 2030, toàn bộ phương tiện giao thông công cộng sẽ sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường.
Tháo gỡ từng nút thắt
Là sinh viên, Nguyễn Ngọc Anh (Trường đại học Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh) ưu tiên di chuyển bằng xe bus, metro vì muốn tiết kiệm chi phí, bảo đảm an toàn. Thế nhưng, vấn đề bạn trẻ này gặp phải là chưa tìm ra giải pháp tối ưu cho việc giữ xe cá nhân để tiếp cận các tuyến xe bus theo lộ trình cụ thể. “Việc thiếu bãi giữ xe máy sát điểm đón xe gây ra không ít trở ngại, nhất là vào thời điểm mùa mưa hay nắng gắt. Gửi bên ngoài vừa tốn nhiều tiền, vừa phải di chuyển xa. Nếu thành phố có thêm nhiều bãi giữ xe hơn, tôi sẽ tính toán sử dụng tối đa phương tiện giao thông công cộng, góp phần bảo vệ môi trường”, Ngọc Anh chia sẻ.
Mới đây, Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục đầu tư, đưa vào sử dụng 7 bến, bãi đỗ xe bus mới và 3 bãi đỗ xe gắn máy phục vụ giao thông công cộng. Thời gian tới, thành phố sẽ xây dựng các bãi giữ xe lắp ghép tại các ga đầu mối như bến xe Miền Đông, bến xe Văn Thánh, bến xe bus Sài Gòn, bến xe Chợ Lớn, khu vực nhà ga metro và các cửa ngõ vào thành phố. Đây là giải pháp được đưa ra nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho người sử dụng xe cá nhân tiếp cận phương tiện giao thông công cộng. Bên cạnh đó, thành phố cũng nghiên cứu phát triển các bãi giữ xe thông minh trong công viên, quỹ đất công. Khi có các bãi giữ xe, chính sách miễn, giảm phí gửi xe cá nhân đối với người sử dụng giao thông công cộng sẽ được triển khai.
Giai đoạn tới, mạng lưới xe bus trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục được mở rộng với đa dạng loại hình như bus xanh, bus điện, bus cỡ nhỏ để có thể dễ dàng đi sâu vào khu dân cư, bảo đảm người dân có thể tiếp cận điểm dừng trong bán kính 300-500 m. Đồng thời thiết kế các tuyến mới, ưu tiên kết nối với khu vực tỉnh Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu cũ và sân bay Long Thành. Thành phố cũng tính đến giải pháp thí điểm mô hình vận tải theo nhu cầu để thu gom khách trong khu dân cư.
Công nghệ hiện đại cũng đồng hành trong quá trình đưa người dân đến gần với phương tiện giao thông công cộng. Thành phố hiện đã triển khai hệ thống vé điện tử cho phép thanh toán bằng nhiều hình thức linh hoạt. Ứng dụng MultiGO, hệ thống quản lý GoAFC hiện đại cũng được đưa vào để hỗ trợ hành khách cũng như công tác điều hành. Thành phố đã vận hành trung tâm giám sát giao thông công cộng bằng GPS, camera; thí điểm không sử dụng vé giấy trên 16 tuyến. Dự kiến trong quý II/2026, toàn bộ hệ thống xe bus tại thành phố sẽ lắp đặt thiết bị cung cấp vé điện tử nhằm gia tăng tiện ích cho người dùng.
