Thành tích “vẽ”
Bắc Cạn có hai loại cây trồng là gừng đá và khoai môn có chất lượng tốt. Nhưng việc trồng chưa hiệu quả do gừng đá chủ yếu khai thác trong tự nhiên, khoai môn trồng manh mún. Trước tình hình đó, năm 2012, tỉnh này được đầu tư hơn 3,2 tỷ đồng để thực hiện hai dự án, đề tài nghiên cứu khoa học hai loại cây này nhằm khai thác thế mạnh.
Cụ thể, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) thực hiện đề tài cấp Nhà nước “Nghiên cứu đánh giá, nhân giống và kỹ thuật trồng gừng đá Bắc Cạn” với tổng kinh phí hơn 1,3 tỷ đồng, thời gian thực hiện từ tháng 12-2012 đến tháng 12-2014. Tỉnh triển khai dự án “Mở rộng mô hình trồng khoai môn Bắc Cạn bằng công nghệ nuôi cấy Invitro” với tổng kinh phí hơn 1,8 tỷ đồng, thời gian thực hiện từ tháng 1-2012 đến tháng 12-2014. Cả hai đề tài, dự án đều do Viện Di truyền nông nghiệp Việt Nam chủ trì thực hiện.
Viện này đã ký hợp đồng với sáu hộ dân ở thôn Nà Bó, xã Liêm Thủy, huyện Na Rì triển khai trồng cây gừng đá bằng giống nuôi cấy mô Invitro và giống củ thường tại xã Liêm Thủy. Theo đơn vị báo cáo với Hội đồng KH&CN chuyên ngành nghiệm thu dự án tỉnh Bắc Cạn thì đề tài đã trồng được hai ha gừng đá. Các mô hình trồng gừng đá sinh trưởng, phát triển tốt, tỷ lệ sống cao. Năng suất của mô hình với giống nuôi cấy mô đạt trung bình 56,25 tạ/ha. Nếu tính giá gừng 200.000 đồng/kg, gừng đá trồng từ củ giống thông thường cho thu lãi 744,9 triệu đồng/ha/hai năm; gừng trồng từ giống nuôi cấy mô cho lãi 817,2 triệu đồng/ha/hai năm.
Với dự án “Mở rộng mô hình trồng khoai môn Bắc Cạn bằng công nghệ nuôi cấy Invitro”, Viện triển khai trồng tại hai huyện Bạch Thông và Chợ Đồn. Theo báo cáo chuyên ngành nghiệm thu dự án tỉnh Bắc Cạn vào tháng 5-2015, trong ba năm triển khai, dự án đã tập huấn kỹ thuật nhân giống, bảo quản củ khoai môn cho 200 lượt hộ nông dân… Nhân được 192.000 cây con giống khoai môn bằng phương pháp Invitro; xây dựng vườn nhân giống gốc (Go) với quy mô 7 ha; thu được sản lượng củ giống khoảng 150 tấn phục vụ phát triển sản xuất cho những năm tiếp theo…
Triển khai kém
Với thành tích “đẹp” như vậy, cả hai đề tài, dự án đã được chấm đạt yêu cầu đề ra, chỉ đạo áp dụng, nhân rộng trong thời gian tới. Tuy nhiên, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bắc Cạn nhận định, hiệu quả thực tế của hai đề tài, dự án này cần được làm rõ. Do đó, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bắc Cạn giao Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy kiểm tra, qua đó, phát hiện nhiều nội dung đơn vị chủ trì làm một đằng, nhưng báo cáo một nẻo.
Đối với đề tài nghiên cứu trồng gừng đá, theo báo cáo, Viện Di truyền đã trồng được hai ha gồm một ha giống nuôi cấy mô và 1 ha giống củ thường, cây sinh trưởng phát triển tốt, năng suất 56,25 tạ/ha, lãi thuần 817.220.000đ/ha/hai năm. Tuy nhiên, trong sáu hộ dân tham gia, chỉ có một hộ đánh giá trồng gừng hiệu quả, năm hộ còn lại khẳng định không có hiệu quả vì cây sinh trưởng kém, chết nhiều, và vì cây chết nên số diện tích không thể là 2 ha như báo cáo. Các hộ dân cũng thắc mắc việc cấp phát vật tư, phân bón, thuốc trừ sâu thực hiện thiếu chặt chẽ. Có những hộ như ông Hứa Đình Nhân, đơn vị chủ trì cho người nhà ông Nhân ký nhận thay nhưng lại không ghi là ký thay mà vẫn ghi tên ông Nhân, dẫn đến ông Nhân cho rằng mình chưa được nhận.
Đối với dự án mở rộng trồng cây khoai môn Bắc Cạn, dự án thực hiện 22 ha tại huyện Bạch Thông và Chợ Đồn. Tuy nhiên, theo biên bản kiểm tra tiến độ ngày 15-8-2012 của Sở KH&CN Bắc Cạn thì diện tích tại xã Dương Phong (Bạch Thông) tăng 0,3 ha. Biên bản kiểm tra tiến độ ngày 27-7-2013 cho thấy tại xã Ngọc Phái (Chợ Đồn) giảm 1 ha, xã Dương Phong (Bạch Thông) tăng 1 ha. Đặc biệt, đơn vị chủ trì đã quyết toán khống tiền công thanh toán với một hộ dân tham gia dự án. Cụ thể, ông Đặng Văn Đức, xã Dương Phong (Bạch Thông) được dự án ký hợp đồng triển khai mô hình, nhận tiền công. Thực tế, ông Đức về sau không tham gia mô hình, cũng không nhận đồng tiền công nào. Tuy nhiên, dự án đã quyết toán khống 30.400.000 đồng tiền công đối với ông Đức.
Nhận thấy dấu hiệu vi phạm, đoàn kiểm tra của Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Bắc Cạn xác định, đề tài trồng gừng đá sai sót khi xác định không đúng diện tích thực hiện trên thực tế; cấp phát vật tư nông nghiệp, chi trả tiền công thiếu chặt chẽ; đánh giá hiệu quả không đúng thực tế. Đối với dự án trồng khoai môn Bắc Cạn, đã không minh bạch cách tính toán năng suất bình quân, dẫn đến các hộ dân thắc mắc. Đặc biệt, dự án đã quyết toán khống tiền công đối với một hộ dân. Cả hai đề tài, dự án đến nay không nhân rộng được.
Đến nay, đơn vị chủ trì dự án trồng khoai môn đã nộp lại số tiền quyết toán khống cho Sở KH&CN Bắc Cạn. Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy cũng đã thi hành kỷ luật Đảng đối với Giám đốc Sở KH&CN Bắc Cạn và một cán bộ liên quan tại sở này. Tuy nhiên, việc làm một đằng, báo cáo một nẻo của đơn vị chủ trì thực hiện hai dự án, đề tài trên là khó chấp nhận, tiếp tục cần đưa ra ánh sáng.
