Chưa “an” để “cư”

Đổ nợ vì xây nhà

Từ khu vực Thượng thành, Eo Bầu chạy dọc đường Xuân 68 khoảng 6km sẽ đến khu vực Cửa Hậu, một trong 13 cửa ra vào Kinh thành Huế. Từ đường lộ qua Cửa Hậu đi thêm khoảng 2km nữa là một khu đô thị với những căn nhà mới hiện lên giữa làn khói bụi xây dựng. Đây là khu tái định cư Hương Sơ, nơi ở mới của những hộ dân được di dời từ khu vực 1 di tích Kinh thành Huế.

Khu vực này trước đây là đồng ruộng, được nâng nền và chuyển mục đích xây dựng làm nơi ở phục vụ cho dự án “đại di dân” của tỉnh Thừa Thiên Huế. Xen giữa những ngôi nhà hai tầng khang trang, không khó để bắt gặp những lô đất đầy cỏ dại và cả những căn nhà trơ trọi, chưa hoàn thiện nội thất.

“Có những căn nhà chủ cũ đang làm thì hết tiền nên để đó. Cũng có mấy lô chủ nhận đất xong rồi bán đi vì không đủ tiền xây”, vừa nói ông Phan Công Kỳ (57 tuổi) vừa tháo rổ rau củ trên chiếc xe máy cà tàng đặt xuống căn nhà nhỏ.

Ông Kỳ cùng vợ hành nghề bán rau củ quả dạo. Hai vợ chồng trước kia có nhà nằm ở khu Hộ Thành hào, ngay dưới chân di tích Quan Tượng đài ngày nay. Hay tin chính quyền di dời người dân sống trong di tích, ông Kỳ là một trong những hộ dân đầu tiên xung phong dỡ bỏ nhà cửa, trả đất vào năm 2021.

Nhận đất, ông Kỳ vay mượn của người thân và Ngân hàng Chính sách xã hội để cất ngôi nhà hơn 700 triệu đồng. Hằng tháng, vợ chồng ông phải đóng trả hơn 3 triệu đồng lãi suất cho ngân hàng. Từ một người có “của ăn, của để”, ông Kỳ chấp nhận đổ nợ để xây nhà mới.

“Từ ngày chuyển đến đây sinh sống, quãng đường bán rau hằng ngày của vợ chồng tôi dài thêm hơn 12km cả đi lẫn về. Do chỗ ở mới không buôn bán được nên chúng tôi phải quay trở lại khu gần nhà cũ cách đây hơn 6km để mưu sinh”, ông Kỳ nói.

Chung cảnh ngộ với ông Kỳ là chị Đặng Lê Diệu Hỷ làm nghề bán bánh mì dạo. Căn nhà cũ ở đường Xuân 68 của chị Hỷ là một cái lán lợp tôn tạm bợ. Ngày trước, chị Hỷ chỉ cần ôm thùng bánh mì nóng thong dong đi bộ từ Thượng thành xuống ngay dưới đường Xuân 68 là có khách. Từ khi dời đến nơi ở mới, hằng ngày chị Hỷ phải tất tả dậy sớm, ôm thùng bánh vượt hơn 6km từ khu Hương Sơ quay về chỗ cũ để bán. Có những ngày mưa lớn, cả khu Hương Sơ bị nước lũ bủa vây nhưng chị vẫn không dám nghỉ bán vì số tiền nợ hơn 4 triệu đồng để xây nhà vẫn còn vắt nặng trên vai. “Được dời ra nơi ở mới đúng là có nhiều tiện nghi hơn so với trên khu Thượng thành. Nhưng khổ nỗi phần lớn ở đây đều là lao động nghèo, đường sá qua lại chưa đông đúc như ở trong phố nên việc bán buôn rất khó khăn”, chị Hỷ kể.

Phần lớn những hộ dân nghèo ở khu vực Hương Sơ đều rơi vào tình cảnh nợ tiền để xây nhà như chị Hỷ và ông Kỳ. Lao động nghèo, cảnh chạy ăn từng bữa đã khó, nay gánh thêm khoản nợ xây nhà nữa khiến không ít người rơi vào túng quẫn. Thậm chí một số người vì để có tiền xây nhà mới đành chấp nhận việc đi vay với lãi cao.

Chính quyền... gặp khó

Theo ông Nguyễn Việt Bằng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Huế, trong quá trình thực hiện di dời dân cư ở khu vực 1 di tích Kinh thành Huế, chính quyền cũng đã tiếp nhận nhiều kiến nghị của người dân về các vướng mắc nêu trên. “Một số hộ dân mong muốn được vay tiền từ Ngân hàng Chính sách xã hội để xây nhà nhưng do họ không phải hộ nghèo, hộ cận nghèo nên chúng tôi cũng không thể giải quyết vì phải theo quy định pháp luật. Chúng tôi chỉ có thể hỗ trợ cho họ một số loại phí khi làm thủ tục hành chính”, ông Bằng cho biết.

Theo thống kê của UBND thành phố Huế, trong số gần 5.000 hộ dân được di dời đến khu tái định cư, hiện chính quyền mới bàn giao hơn 2.000 lô đất, cấp 1.967 giấy phép xây dựng. Thống kê này cũng chỉ ra con số mới có hơn 750 hộ dân xây nhà tại khu tái định cư Hương Sơ.

Về việc người dân nhận đất tái định cư rồi bán đi, đại diện UBND thành phố Huế cho rằng “không thể cấm người dân”. Theo ông Bằng, thực tế cho thấy phần lớn các trường hợp được di dời là một gia đình có nhiều hộ dân sống chung với nhau. Theo khung chính sách, dù là hộ chính hay là hộ phụ đều được nhận đất tái định cư. “Do phần lớn những người di dời đều thuộc dạng khó khăn nên có thể họ bán những lô đất phụ và dồn tiền xây nhà trên một lô đất chính rồi ở chung với nhau. Nếu khung chính sách tái định cư có yêu cầu người dân không được bán đất sau 10 năm kể từ khi nhận đất thì có thể kiểm soát được việc mua bán. Trong trường hợp này do không có quy định nên đó là quyền của người sở hữu”, ông Bằng nói.