Hiện nay, trên toàn quốc có 4 gói tín dụng ưu đãi hỗ trợ chương trình NOXH. Đầu tiên là gói tín dụng của Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH), với lãi suất 6,6%/năm từ ngày 1/8/2024, tăng 1,8% so với mức trước đó. Tính đến giữa năm 2024, dư nợ vay qua kênh này đạt khoảng 17.000 tỷ đồng, phục vụ cho hơn 44.000 khách hàng.
Dòng vốn đang dần “chảy” vào nhà ở xã hội
Gói tín dụng ưu đãi thứ hai là gói 120.000 tỷ đồng (nay đã tăng lên 145.000 tỷ đồng do sự tham gia của thêm 5 ngân hàng) với mức lãi suất 7%/năm dành cho chủ đầu tư và 6,5% cho người dân, thấp hơn từ 1,5% đến 2% so với lãi suất cho vay trung, dài hạn bình quân của 4 ngân hàng thương mại nhà nước.
Hiện, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đang tham vấn ý kiến các bộ, ban, ngành để trình Chính phủ điều chỉnh chương trình này, giảm lãi suất cho vay từ 3% đến 5% so với lãi suất vay thương mại. Hiện tại, 9 ngân hàng tham gia gói tín dụng này, gồm Agribank, Vietcombank, VietinBank, BIDV, TPBank, Techcombank, VPBank, MB và HDBank, với tổng số tiền đã giải ngân đến giữa năm 2024 là 1.344 tỷ đồng.
Tiếp theo là gói tín dụng 30.000 tỷ đồng, đã giải ngân hơn 34.000 tỷ đồng cho hơn 56.000 trường hợp vay tính đến cuối năm 2024. Mới đây, Thống đốc NHNN đã ban hành Quyết định số 2690 quy định lãi suất của các ngân hàng thương mại áp dụng trong năm 2025 đối với dư nợ của các khoản cho vay hỗ trợ nhà ở là 4,7%/năm. Lãi suất này đã giảm từ mức 6%/năm vào năm 2013, xuống 5% từ năm 2014 đến hết 2023 và năm 2024 còn 4,8%.
Điều đáng chú ý là chương trình không chỉ hỗ trợ người dân có nhu cầu mua, thuê hoặc cải tạo nhà ở, mà còn mở rộng đối tượng vay vốn đến các doanh nghiệp phát triển NOXH. Cụ thể, các ngân hàng sẽ cho vay tối đa 30% vốn từ nguồn tái cấp của NHNN để hỗ trợ các chủ đầu tư thực hiện dự án NOXH, hoặc chuyển đổi công năng các dự án nhà ở thương mại sang NOXH.
Cuối cùng, gói tín dụng ưu đãi dành cho các đối tượng chính sách đã có dư nợ 4.823 tỷ đồng tính đến hết tháng 4/2024, hỗ trợ 219.000 khách hàng vay. Tại TP Hồ Chí Minh, Quỹ Phát triển nhà ở thành phố cung cấp gói vay ưu đãi cho cán bộ, công chức, viên chức của thành phố, với các điều kiện vay gồm thời gian làm việc từ 3 năm trở lên và không sở hữu nhà ở hay đất ở.
Lãi suất hiện nay là 3,2%/năm, giảm so với mức 4,7%/năm trước đó. Mức cho vay cao nhất là 900 triệu đồng mỗi hồ sơ, không vượt quá 70% giá trị căn nhà hoặc căn hộ, với thời hạn cho vay lâu nhất là 20 năm và lãi vay được tính theo dư nợ giảm dần.
Bàn về nguồn vốn dành cho phát triển NOXH, TS Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, khẳng định ngành ngân hàng đã sẵn sàng huy động nguồn lực lớn và giải ngân ngay khi các dự án được phê duyệt.
Minh chứng cho điều này, ông Phạm Toàn Vượng, Tổng Giám đốc Agribank cho biết, ngân hàng đã phê duyệt 13 dự án NOXH với tổng vốn lên đến 3.350 tỷ đồng và đang tiếp cận thêm 5 dự án khác với khoản tín dụng dự kiến 2.500 tỷ đồng. Đáng chú ý, Thủ tướng Chính phủ đã giao NHNN nghiên cứu các chính sách tín dụng ưu đãi dành riêng cho người trẻ dưới 35 tuổi, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho họ trong việc tiếp cận nhà ở.
 |
| Người dân tìm hiểu về một dự án nhà ở xã hội. Ảnh: NAM NGUYỄN |
Chỉ ưu đãi lãi suất là chưa đủ
Nhìn vào các con số hiện tại, có thể thấy rằng, nguồn vốn cho các dự án NOXH luôn sẵn sàng, nhưng tăng trưởng tín dụng trong lĩnh vực này lại chưa thể bứt phá mạnh mẽ. Một thí dụ điển hình là gói tín dụng 120.000 tỷ đồng, mặc dù đề cao tính “ưu đãi”, nhưng sau gần hai năm triển khai, cả doanh nghiệp và người dân đều không mấy mặn mà. Nguyên nhân chủ yếu là do lãi suất và thời gian ưu đãi chưa thật sự hấp dẫn.
Bà Đặng Thị Kim Oanh, Tổng Giám đốc Tập đoàn Kim Oanh, đã dẫn chứng việc Vietcombank đang cho vay mua nhà ở thương mại với lãi suất chỉ 6%/năm và cố định trong 2 năm đầu. Vì vậy, bà Oanh cho rằng, lãi suất của gói 120.000 tỷ đồng và NHCSXH ở mức 6,5%-6,6%/năm là quá cao và nếu có thể giảm xuống 4,8%/năm, giống như gói 30.000 tỷ đồng và ổn định trong vòng 25 năm thì sẽ tốt nhất. Nếu không, ít nhất cũng cần kéo dài thời gian cho vay lên 10-20 năm.
Tương tự, nhiều chuyên gia và doanh nghiệp cũng kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo NHNN xem xét điều chỉnh giảm mức lãi suất cho vay đối với người mua, thuê mua NOXH xuống mức 4,8%-5%/năm. Nếu lãi suất có thể giảm thêm xuống 3,2%/năm như mức vay ưu đãi tại TP Hồ Chí Minh, thì sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân.
Ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, cũng chia sẻ quan điểm rằng ở Việt Nam, dưới sự chỉ đạo của NHNN, việc yêu cầu các ngân hàng thương mại tiết kiệm chi phí và “thắt lưng buộc bụng” để cấp gói tín dụng ưu đãi cho các doanh nghiệp bất động sản là điều không dễ.
Ông cho rằng, việc gọi 120.000 tỷ đồng là “gói tín dụng” và mong đợi toàn bộ số tiền này được giải ngân là không thực tế. Theo ông, việc “năn nỉ” ở đây không chỉ thể hiện tâm lý của các nhà hoạch định chính sách mà còn phản ánh thực trạng của phần lớn người thu nhập thấp - những người chưa có nhà ở và đang trông đợi vào các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước.
Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng gói tín dụng 120.000 tỷ đồng này do các ngân hàng thương mại triển khai và họ luôn phải tính toán chặt chẽ để bảo đảm an toàn tài chính, kiểm soát rủi ro trong giới hạn cho phép. Do đó, để giải quyết bài toán NOXH, cần phải xem xét lại các giải pháp như “vốn mồi” hay “vốn góp” nhằm tạo ra sự hỗ trợ thật sự hiệu quả và bền vững cho phân khúc này.
Đồng tình với quan điểm trên, TS Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế cho biết, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo rõ ràng về việc xây dựng một gói tín dụng cho NOXH, với tổng giá trị khoảng 30.000 tỷ đồng. Trong đó, 15.000 tỷ đồng sẽ được cấp từ ngân sách nhà nước và phần còn lại sẽ được huy động từ ngân sách địa phương.
Cũng theo ông Lực, đây là một kế hoạch hợp lý và cần phải triển khai nhanh chóng. Ở nhiều quốc gia, NOXH luôn là một nhiệm vụ của chính phủ, với ngân sách nhà nước đóng vai trò chủ đạo, cung cấp vốn mồi để từ đó có thể huy động các nguồn lực khác.
Ngoài nỗ lực của ngân hàng, ông Phạm Toàn Vượng, Tổng Giám đốc Agriban cũng cho rằng, để Đề án 1 triệu căn hộ NOXH được triển khai hiệu quả, các địa phương cần đẩy nhanh việc lập, sửa đổi và bổ sung các chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở. Đồng thời cần công khai thông tin về quỹ đất dành cho NOXH, tạo điều kiện để doanh nghiệp nghiên cứu và đề xuất đầu tư. Bên cạnh đó, các địa phương cũng cần cân đối ngân sách để đưa ra thêm các chính sách khuyến khích, ưu đãi, thu hút sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế vào phát triển NOXH.
