Trăn trở những nỗi lo
Những tiết mục đã giành HCV, HCB tại các cuộc thi trước như: Sức mạnh đôi tay của hai nghệ sĩ Giang Quốc Cơ, Giang Quốc Nghiệp của Đoàn Xiếc TP Hồ Chí Minh (HCV Cuộc thi lần thứ nhất năm 2009), Ngày hội Tây Nguyên của Trường Trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam (HCV Cuộc thi lần 2 năm 2012) đều đã giành được nhiều giải thưởng lớn hơn trong các cuộc thi xiếc quốc tế và tạo được dấu ấn xiếc Việt Nam với những hợp đồng biểu diễn ở nhiều quốc gia trên thế giới. Cuộc thi tài năng xiếc trẻ đã trở thành bệ phóng, giúp cho các nghệ sĩ trẻ có được những định hướng cho nghề cũng như sự nghiệp phát triển của mình.
Đạo diễn, NSƯT Tạ Duy Ánh, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam Chủ tịch Hội đồng Giám khảo Cuộc thi tài năng xiếc trẻ ba nước Việt Nam - Lào - Cam-pu-chia đánh giá: “Những kết quả của cuộc thi lần này hứa hẹn nhiều thành công mới cho các cuộc thi toàn quốc và quốc tế, giúp các cơ quan quản lý nhà nước, các đơn vị nghệ thuật và cơ sở đào tạo phát hiện và hỗ trợ tài năng trẻ. Có điều tôi băn khoăn đó là chế độ chính sách ưu đãi cho đào tạo chuyên ngành xiếc của Việt Nam quá ít ỏi. Muốn nâng cao chất lượng đào tạo thì Nhà nước cần phải có sự đầu tư nhiều hơn nữa về mọi mặt”.
Đạo diễn, TS Hoàng Minh Khánh, Hiệu trưởng Trường trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam chia sẻ: “Nhà nước đã miễn giảm 70% học phí đối với học sinh nghệ thuật xiếc là một sự ưu ái. Tuy nhiên các em vẫn phải đóng tiền ăn, tiền ở hằng tháng. Học sinh trường xiếc chủ yếu là con em ở các vùng sâu, vùng xa có hoàn cảnh khó khăn vì vậy mỗi tháng phải bỏ ra một khoản tiền từ 1,5 triệu đến hai triệu đồng cho con theo học xiếc là cả một vấn đề đối với mỗi gia đình. Trường đã trích hỗ trợ tiền ăn tại Nhà ăn Học sinh, sinh viên của trường theo định mức là 180.000 đồng/tháng cho mỗi học sinh. Thế nhưng cũng không giữ được một số học sinh vì gia đình không có khả năng lo tiền sinh hoạt cho các em”.
Trong khi đó, học sinh của nước bạn như Lào được cử sang học Việt Nam, ngoài tiền ở được miễn phí, mỗi học sinh được cấp 100 USD chi phí sinh hoạt, tiêu vặt mỗi tháng. Tiết mục Cô gái và Hoa hồng của diễn viên Phon Ma Ni det na khon của Đoàn xiếc Quốc gia Lào đã giành HCV tại cuộc thi lần này với số điểm cao nhất của Hội đồng giám khảo. Chỉ có người trong nghề mới biết trước khi tới cuộc thi, Phon Ma Ni det na khon đã được đơn vị cử sang Việt Nam để cùng đạo diễn, TS Hoàng Minh Khánh (Giải đạo diễn xuất sắc tại cuộc thi) tập luyện tiết mục trong ba tháng. Số tiền đầu tư tiết mục lên tới gần 100 triệu đồng. Trong khi ấy Trường trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam có 7/31 tiết mục tại cuộc thi, trong đó tới năm tiết mục đạt giải thưởng cao, nhưng tiền đầu tư dàn dựng tập luyện tiết mục chỉ có từ ngân sách, và rất ít. Thầy và trò đã phải co kéo mọi khoản để có thể đặt mua những đạo cụ trong hạn mức thấp, dù biết nhiều loại đạo cụ đắt tiền rất đẹp và hiệu quả, sẽ góp phần nâng cao chất lượng tiết mục.
Cần cơ chế đặc thù
Hiện nay, trường xiếc là cơ sở duy nhất đào tạo diễn viên xiếc chuyên nghiệp và một số chuyên ngành thuộc lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn cho ngành xiếc Việt Nam. Đúng vào dịp tổ chức cuộc thi, trường đã tổ chức nghiệm thu bốn tầng trong hạng mục xây dựng nhà luyện tập gồm tám tầng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đầu tư kinh phí. Nhà tập luyện và Nhà hát thể nghiệm có thể đáp ứng cho nhu cầu tập luyện và biểu diễn của các cuộc liên hoan xiếc quốc tế tầm cỡ. Có cơ sở vật chất khang trang để tạo đà phát triển tài năng, tuy nhiên việc đào tạo diễn viên xiếc còn rất nhiều khó khăn từ đồng lương cho giáo viên của trường còn quá eo hẹp, chương trình học của xiếc còn bị cào bằng với quá nhiều môn học văn hóa, trang thiết bị học tập và tập luyện còn quá nghèo nàn...
Lâu nay, các nghệ sĩ trẻ của Lào và Cam-pu-chia đều đã từng qua khóa đào tạo dài hoặc ngắn hạn tại Trường trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam. Tuy nhiên gần đây, các nước này đã chuyển hướng đưa học sinh, diễn viên sang đào tạo ở Trung Quốc. Lãnh đạo các đoàn xiếc Lào và Cam-pu-chia chia sẻ, họ rất thích và phục khả năng huấn luyện của các đạo diễn, huấn luyện người Việt Nam, tuy nhiên chính sách tài trợ cũng như trang thiết bị của Trung Quốc ưu đãi và hiện đại hơn.
Nhiều giải pháp đã được thực thi để khuyến khích các tài năng trẻ gắn bó với nghệ thuật, như miễn giảm học phí, tạo cơ hội biểu diễn, giao lưu... song, với một ngành đặc thù như nghệ thuật xiếc, thời gian làm nghề của nghệ sĩ rất ngắn, thì cần có những chính sách ưu đãi đặc biệt hơn, để có thể thu hút người trẻ, và tạo bệ đỡ vững vàng cho những tài năng phát lộ.
