Cuốn sách không khác những ngăn tủ trong ký ức của chúng ta. Vì sao? Vì chúng ta sẽ gặp lại đây cái không khí, cái mẩu đối thoại, rồi những đường nét chuyển động của các nhân vật… đã in sâu trong ký ức chúng ta như những cuốn phim cuộc đời, bi hùng mà thơ mộng, ở một vùng sông nước, trong hai thời đấu tranh giành độc lập, từ chống Pháp tới chống Mỹ, hết sức khó khăn gian khổ của cả dân tộc.
Qua cuốn sách, chúng ta gặp lại tác phẩm tiêu biểu truyện đường rừng, được viết trước năm 1945 của nhà văn Lý Văn Sâm, truyện ngắn nổi tiếng ‘’Kòn Trô’’, hay một không khí những ngày đầu kháng chiến ở Nam Bộ, năm 1948, trong “Sương gió biên thùy”.
Chúng ta cũng gặp lại vị ẩn sĩ vườn dừa Trang Thế Hy, với những truyện ngắn kiệt tác “Một thiếu nữ không đáng kể”, “Nguồn cảm mới”. Rồi Đoàn Giỏi với “Đất rừng phương Nam”, Vũ Hạnh với “Bút máu”, Trần Kim Trắc với “Ông Thiềm Thừ”, cho tới Nguyễn Quang Sáng với “Chiếc lược ngà”, Anh Đức với “Con chị Lộc”, hay Lê Văn Thảo với “Ông cá hô”… Tất cả gồm mười nhà văn, tiêu biểu cho cả hai thời kỳ kháng chiến dài đằng đẵng, mười trái tim, mười tài năng văn chương của miền đất Nam Bộ, thành đồng Tổ quốc.
Như lời nhận định đầu sách, chính hiện thực đấu tranh cách mạng, với tinh thần yêu nước nồng nàn, ý chí chiến đấu bất khuất của con người Nam Bộ, đã là những luồng gió tạo cảm hứng, giúp các nhà văn viết ra những áng văn chương sống mãi trong ký ức người đọc.
Hiện thực cuộc sống trong những năm kháng chiến gian khổ ở miền đất Nam Bộ là thế. Nhưng bên cạnh cái khó khăn, cái ngặt nghèo, thì Nam Bộ còn là mảnh đất của cái tình, cái tình người đằm thắm, cái tình đất ngọt ngào. Cái tình ấy lặng lẽ chảy, loang ra và thấm vào các áng văn chương kiệt xuất của mười nhà văn được chọn, và cái tình ấy còn đọng mãi trong ký ức ta, không phai nhạt, khi chúng ta đọc cuốn sách này.
(“Các nhà văn Nam Bộ tiêu biểu trong thời kỳ chống Pháp và chống Mỹ ”, NXB Văn hóa - Văn nghệ, 2018).
