Cụ thể, trong giai đoạn 2016 - 2020, hoạt động cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh được các bộ, ngành thúc đẩy mạnh mẽ. Hàng nghìn điều kiện kinh doanh được bãi bỏ, đơn giản hóa hoặc quy định theo hướng cụ thể, minh bạch, rõ ràng hơn. Tuy vậy, từ năm 2020 đến nay, những hoạt động cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh đã không còn mạnh mẽ như giai đoạn trước. Một số điều kiện kinh doanh bất hợp lý, tạo gánh nặng cho doanh nghiệp vẫn tồn tại.
Nỗ lực, tích cực của các cơ quan nhà nước
Tại hội thảo “Công bố báo cáo dòng chảy pháp luật kinh doanh Việt Nam 2023” diễn ra cuối tuần qua, ông Phạm Tấn Công, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, tham gia và theo sát quá trình xây dựng chính sách, pháp luật trong năm vừa qua, VCCI nhận thấy các hoạt động cải cách, cắt giảm, đơn giản hóa chi phí cho doanh nghiệp tiếp tục được thúc đẩy mạnh mẽ. Cụ thể, sự nỗ lực, tích cực của các cơ quan nhà nước trong việc rà soát, đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa các quy định mâu thuẫn, chồng chéo, gây vướng trong quá trình triển khai. Các bộ, ngành tiếp tục rà soát, xây dựng các phương án để cắt giảm chi phí tuân thủ cho DN, cải cách thủ tục hành chính theo Nghị quyết 68/NQ-CP. Chính phủ và Quốc hội cùng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thực hiện Nghị quyết 101/2023/QH15.
Đáng lưu ý, năm 2023, VCCI tập hợp và gửi gần 100 vướng mắc, bất cập từ quy định và thực thi do doanh nghiệp phản ánh tới các cơ quan hữu quan và phần lớn những kiến nghị này đã được phản hồi, trong đó có nhiều ghi nhận và sẽ có kế hoạch sửa trong thời gian tới. “Mặc dù vẫn còn một số băn khoăn, nhưng cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao những nỗ lực này, đặc biệt là nhận thấy rõ về sự thuận lợi hơn khi thực hiện các thủ tục hành chính trên môi trường điện tử”, ông Công nhìn nhận.
Ông Công cũng cho rằng, các cơ quan đã có nhiều nỗ lực để tháo gỡ các vướng mắc, bất cập, gây khó cho doanh nghiệp. Theo đó, VCCI nhận được khá nhiều phản ánh vướng mắc liên quan đến các quy định gây tác động đến hoạt động đầu tư, kinh doanh của doanh nghiệp như: quy chuẩn xây dựng về phòng cháy, chữa cháy; kiểm tra hàng vận chuyển quá cảnh; trần chi phí lãi vay trong giao dịch liên kết với ngân hàng; hợp quy thuốc thú y…
Sự phản hồi từ phía cơ quan quản lý khá tích cực theo cách nhìn nhận của ông Công: “Cơ quan nhà nước đã tìm hiểu, lắng nghe, tháo gỡ vướng mắc, khó khăn cho doanh nghiệp, như tiến hành rà soát và sửa đổi các quy định gây vướng (như sửa quy chuẩn xây dựng về phòng cháy, chữa cháy, đề xuất sửa đổi các nghị định hướng dẫn Luật Phòng cháy, chữa cháy; dự thảo nghị định sửa đổi Nghị định 132/2020/NĐ-CP về giao dịch liên kết;…), tổ chức đối thoại với doanh nghiệp để giải đáp các vướng mắc và tìm hướng giải quyết”.
Xuất hiện nhiều văn bản mới gây khó doanh nghiệp
Tuy vậy, theo đại diện VCCI, để môi trường kinh doanh thuận lợi, cần thực hiện song song rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa các quy định kinh doanh hiện có và kiểm soát việc ban hành các quy định kinh doanh mới. Song, trong các đợt cải cách, các bộ, ngành chú trọng tới hoạt động rà soát các quy định hiện hành nhằm đạt được các mục tiêu của Chính phủ đặt ra, còn hoạt động kiểm soát các quy định kinh doanh bất hợp lý đang, sẽ sửa đổi dường như ít được xem xét hơn.
Ngoài ra, theo quy định của pháp luật về đầu tư, điều kiện kinh doanh phải được quy định từ văn bản cấp nghị định trở lên, thông tư của các bộ không được quy định điều kiện kinh doanh. Tuy vậy, trong một số trường hợp, bộ, ngành cắt giảm điều kiện kinh doanh, nhưng lại đẩy điều kiện kinh doanh xuống quy chuẩn kỹ thuật. Điều này vô hình trung, về mặt hình thức, điều kiện kinh doanh đã được đơn giản hóa, nhưng thực tế doanh nghiệp vẫn phải áp dụng điều kiện kinh doanh khắt khe.
Về phía doanh nghiệp, ông Bạch Quốc Thắng, đại diện Hiệp hội Sản xuất kinh doanh thuốc thú y Việt Nam cho biết, dù nhận ra được bất cập thuốc thú y phải được quản lý chất lượng bằng quy chuẩn kỹ thuật từ năm 2015, song đến nay, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn mới chỉ ban hành các thông tư tiếp tục lùi thời hạn áp dụng quy định và chưa tiến hành rà soát sửa đổi, bổ sung.
Trong khi đó, với hơn 20.000 dòng sản phẩm thuốc thú y hiện đang lưu hành, việc bắt buộc phải hợp quy sẽ có rất nhiều bất cập, không chỉ về thời gian, chi phí mà cả sự gián đoạn cung ứng. Bởi, hiện nay, chỉ có khoảng ba đơn vị đánh giá sự phù hợp có thể thử nghiệm thuốc thú y phục vụ cho thủ tục hợp quy. Nếu các đơn vị này hoạt động hết công suất thì cũng mất nhiều tháng, thậm chí cả năm mới có thể hoàn tất việc hợp quy các loại thuốc thú y. Trong thời gian chưa hoàn thành việc hợp quy, các loại thuốc thú y sẽ không được cung cấp trên thị trường, ảnh hưởng đến hoạt động chăn nuôi tại Việt Nam.
“Với điều kiện khí hậu nóng ẩm như của Việt Nam, các đàn gia súc, gia cầm không được cung cấp thuốc thú y sẽ có nguy cơ dịch bệnh cao, ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc cung ứng thực phẩm trên toàn quốc. Chi phí của việc hợp quy này sẽ khiến giá thành sản xuất, kinh doanh tăng khoảng 10% tùy sản phẩm”, ông Thắng lo ngại.
Cần thay đổi tư duy cải cách
Nhìn nhận thực trạng này, bà Nguyễn Minh Thảo, Trưởng ban Môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh CIEM cho rằng, những điều kiện kinh doanh không cần thiết, không hợp lý, không có ý nghĩa và hiệu quả về quản lý nhà nước đã gây cản trở hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp; làm tăng chi phí và rủi ro, giảm niềm tin của nhà đầu tư, doanh nghiệp; giảm tính hấp dẫn của môi trường kinh doanh; tạo dư địa tham nhũng,… và do vậy tác động trực tiếp tới tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế.
Bà Nguyễn Minh Thảo kiến nghị, đối với các điều kiện kinh doanh nếu nhận diện là không hợp pháp (quy định tại các văn bản dưới nghị định), không cần thiết, không khả thi, không dựa trên cơ sở khoa học rõ ràng; hoặc có thể thay bằng biện pháp quản lý khác hiệu quả hơn thì cần bãi bỏ. Đối với các điều kiện kinh doanh không phù hợp với thực tiễn hoặc can thiệp sâu vào hoạt động đầu tư, kinh doanh của doanh nghiệp thì kiến nghị bãi bỏ hoặc sửa đổi theo hướng đơn giản hóa, giảm chi phí tuân thủ và bảo đảm không can thiệp quá sâu vào hoạt động của doanh nghiệp.
Đối với các điều kiện kinh doanh được quy định chung chung, không rõ ràng, thiếu cụ thể, thiếu tính minh định thì kiến nghị sửa đổi để bảo đảm điều kiện kinh doanh phải cụ thể, minh bạch, rõ ràng, dễ hiểu và khả thi. Trong trường hợp không xác định được các điều kiện, tiêu chí cụ thể, minh bạch thì kiến nghị bãi bỏ điều kiện kinh doanh này. Đối với ngành nghề kinh doanh có điều kiện mà yêu cầu quản lý thiếu cơ sở khoa học và thực tiễn; mục tiêu quản lý không rõ ràng; có biện pháp quản lý khác hiệu quả hơn thì yêu cầu các bộ, ngành đề xuất sửa đổi Danh mục thuộc Phụ lục IV của Luật Đầu tư theo hướng bãi bỏ những ngành nghề này tại Danh mục. Trường hợp cần thiết đề xuất bổ sung ngành nghề kinh doanh có điều kiện thì phải có báo cáo đánh giá tác động toàn diện.
