Các nghệ nhân còn sáng tạo những trò rối hiện đại như “chiến thắng Điện Biên Phủ 12 ngày đêm”, “Rước ảnh Bác Hồ”… thu hút đông đảo người xem.
Theo trí nhớ của các cụ cao niên trong làng, múa rối nước Đào Thục ra đời cách nay hơn 300 năm. Vào thời Hậu Lê, làng Đào Xá (nay là Đào Thục) có ông Đào Đăng Khiêm, tên thật là Nguyễn Đăng Vinh. Sau khi đỗ Thám hoa được bổ nhiệm làm quan Tổng nội giám thuộc hàng quan Tam phẩm trong triều Lê, ông đã thành lập các phường hội như: phường võ, phường thầy, phường thợ, phường cối (các phường này hiện không còn nữa) và đặc biệt là phường rối nước. Ông Đặng Minh Hưng, Trưởng phường múa rối nước Đào Thục chia sẻ: “Trải qua hàng trăm năm với nhiều thăng trầm lịch sử, nghề rối nước làng Đào Thục từng có thời điểm tưởng chừng bị mất đi. Tuy nhiên, vào năm 1984, nhờ Nhà nước và các cấp chính quyền quan tâm nên nghề rối nước mới được khôi phục và giữ đến ngày nay”.
Nghệ thuật múa rối nước Đào Thục đã trở thành Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nhưng như chia sẻ của vị trưởng phường thì: “Khó khăn lớn nhất hiện nay trong việc truyền nghề múa rối nước tại địa phương là thế hệ trẻ tham gia khóa học múa rối nước không nhiều. Sau mỗi khóa học, nếu giữ được khoảng 30% học viên gắn bó với nghề đã là một thành công. Do hiện nay tham gia múa rối nước chưa thể nuôi sống được bản thân nên thế hệ trẻ chưa mặn mà theo đuổi nghề”.
 |
| Chỉnh lại các con rối để chuẩn bị cho buổi biểu diễn. |
Mỗi năm phường mở 1-2 lớp, mỗi khóa trong một tháng. Sau khi tốt nghiệp, các học viên phải qua hai năm thử thách biểu diễn rối nước đạt đủ tiêu chuẩn về Từ - Tâm - Nghề rồi mới được công nhận là nghệ nhân múa rối nước ở Đào Thục. Hiện phường có khoảng 50 người, trong đó gần 30 nghệ nhân có thể biểu diễn thường xuyên. Nghệ nhân Nguyễn Văn Thà, 72 tuổi, chia sẻ: “Tôi diễn rối nước được xấp xỉ 40 năm. Lúc đó cả phường có khoảng 30 người (hiện nay còn bảy người vẫn đủ sức khỏe và theo nghề). Ngoài những lúc biểu diễn, tôi làm nông nghiệp và khi rảnh rỗi thì đi làm thợ xây để kiếm thêm thu nhập.
Hiện nay, phường múa rối nước Đào Thục có một số tích trò đã bị mai một không thể khôi phục được bởi ngày xưa mỗi nghệ nhân đều giữ bí quyết riêng để điều khiển con rối. Chỉ đến khi các nghệ nhân này già rồi mới truyền lại cho người thứ hai và đặc biệt là không truyền cho nữ giới. Nghệ nhân Nguyễn Thị Thuận đã có gần 18 năm tham gia phường rối nhớ lại: Trước đây, phường chỉ nghệ nhân múa rối nước mới được sờ vào con rối và vào khu vực thủy đình, nữ giới không được tham gia phường rối. Đến năm 2000, những phụ nữ như tôi mới bắt đầu được tham gia vào phường rối nước.
Thời chiến tranh, có một số nghệ nhân đột ngột hy sinh chưa kịp truyền lại nghề nên những tích trò mà họ nắm giữ đến nay đã không còn. Đó là những tổn thất không thể bù đắp.
