Người dân trực tiếp tham gia đo lường
Từ một khái niệm khá mơ hồ, đến nay, tín chỉ carbon đã không còn xa lạ với người dân ở thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng. Thậm chí, rất nhiều người đã biết đo lường carbon rừng ngập mặn, nhiệt tình tham gia trồng cây mắm để mang lại lợi ích cho quê hương.
Chị Lê Thị Nữ, thành viên Tổ bảo vệ rừng ấp Trà Sết (xã Vĩnh Hải, thị xã Vĩnh Châu) chia sẻ: Khi mới bắt đầu đo tín chỉ, mọi người trong ấp đều ngần ngại, nghĩ rằng rất khó. Với nhiều người, carbon rừng vẫn là điều gì đó rất mông lung. Nhưng sau năm lần tham gia cùng các chuyên gia của Viện Sinh thái rừng và Môi trường thuộc Trường đại học Lâm nghiệp, cán bộ kiểm lâm thị xã Vĩnh Châu, giờ đây, tôi và nhiều người dân đã thành thạo đo đếm carbon.
Theo chị Nữ, mỗi lần đo đạc, các thành viên trong Tổ bảo vệ rừng đều thấy phấn khởi vì nghĩ việc làm này có nhiều ý nghĩa, nhất là nay chị có thể hướng dẫn các thành viên khác về cách giám sát carbon rừng, hay cách đo tốc độ sinh trưởng của cây rừng. Điều đáng mừng là cộng đồng có thể tự đo đếm sinh khối, đưa ra được hệ số quy đổi sinh khối tươi sang sinh khối khô của ba loài cây bần, mắm, đước bằng các phương pháp khoa học tin cậy.
Theo ông Trần Trí Vân, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thị xã Vĩnh Châu, Trưởng ban quản lý Dự án tại Vĩnh Châu, thị xã Vĩnh Châu có 43 km bờ biển và 4.000 ha rừng ngập mặn. Người dân đều đã hiểu vai trò quan trọng của hệ thống rừng phòng hộ trong đời sống, sản xuất. Rừng phòng hộ sẽ góp phần làm giảm các tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu, hạn chế việc xói lở, sạt lở bờ biển, triều cường... Ngoài ra, còn góp phần điều tiết được thời tiết địa phương.
Kết quả nghiên cứu do Viện Sinh thái rừng và Môi trường phối hợp với Quỹ Hỗ trợ chương trình, dự án an sinh xã hội Việt Nam (AFV), ActionAid Quốc tế tại Việt Nam thực hiện tại thị xã Vĩnh Châu trong hai năm (11/2022-10/2024) cho thấy: Lượng tăng trưởng carbon bình quân hằng năm của cây mắm cao nhất, với 8,06 tấn/ha, trong khi cây bần là 6,93 tấn/ha và cây đước là 5,32 tấn/ha. Trung bình tăng trưởng toàn khu vực là 6,77 tấn/ha/năm (tương đương 24,8 tấn CO2/ha/năm) với giá trị kinh tế từ rừng có thể đem lại hằng năm từ 5-10 USD/tấn CO2/ha (tương đương 124 - 248 USD/ha/năm).
GS, TS Phạm Văn Điển, Hiệu trưởng Trường đại học Lâm nghiệp thông tin, hiện nay có 177 tiêu chuẩn carbon trên thế giới để làm chuẩn mực trong trao đổi mua bán. Trong đó, carbon rừng ngập mặn còn được gọi là carbon xanh dương, là một trong những loại đem ra thị trường có giá trị cao nhất. Với phương pháp đo tăng trưởng carbon của nghiên cứu trên đã được Cục Lâm nghiệp (nay là Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm) thẩm định và sử dụng để ban hành Sổ tay hướng dẫn kỹ thuật điều tra, đo đếm carbon rừng ngập mặn, tại Quyết định số 316/QĐ-LN-SXLN ngày 29/10/2024.
Đây là lần đầu tiên một hướng dẫn chuyên ngành trong lĩnh vực này được ban hành và áp dụng trên phạm vi toàn quốc. “Việc đo lường, xác định carbon rừng ngập mặn rất cần thiết, góp phần thực hiện Net Zero, giảm phát thải khí nhà kính”, GS Điển nhấn mạnh.
Đầu tư tạo nguồn tín chỉ carbon xanh dương
Theo ông Trần Quang Bảo, Cục trưởng Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục đang xây dựng hệ thống dữ liệu rừng ngập mặn ở 28 tỉnh, thành phố ven biển và hệ thống chính quyền các cấp sẽ cập nhật biến động diện tích rừng giảm hằng năm. Hoạt động có sự tham gia của chủ rừng trực tiếp, đặc biệt là người dân giữ rừng, các cộng đồng, hợp tác xã.
“Thông qua phương pháp này có thể đo đếm tính toán, xây dựng bản đồ trữ lượng carbon rừng ngập mặn toàn quốc, lượng hóa được tổng giá trị mà carbon đang lưu giữ và tăng trưởng hấp thụ CO2 hằng năm. Qua đó, xác định được tiềm năng giá trị môi trường của rừng ngập mặn”, ông Bảo cho biết. Tuy nhiên, rừng ngập mặn hiện nay đang gặp nhiều thách thức.
Theo các chuyên gia hệ sinh thái, tín chỉ carbon xanh dương gồm carbon hấp thụ từ rừng ngập mặn, đầm lầy ven biển, bãi triều và cỏ biển, có tiềm năng lưu trữ tự nhiên tạo ra một lượng lớn khí carbon. Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia dẫn đầu thế giới về rừng ngập mặn, với diện tích khoảng 200.000 ha.
Theo PGS, TS Viên Ngọc Nam, Trường đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh, hiện tượng biến đổi khí hậu, nước biển dâng làm cho nhiều diện tích rừng bị ngập sâu, biển đang có xu hướng tiến sâu vào lục địa dẫn đến tình trạng hệ sinh thái ở những khu vực này thay đổi như: giảm diện tích rừng, suy giảm đa dạng loài thực vật. Ngoài ra, hiện tượng sạt lở, nhiễm mặn, cùng các hoạt động từ thượng nguồn sông Mê Công như xây dựng các đập thủy điện, ngăn dòng... đã tác động mạnh mẽ đến hệ thống rừng ngập mặn.
PGS, TS Viên Ngọc Nam gợi ý, vấn đề trước mắt là cần quản lý rừng bền vững, tiếp đến nâng cao tuyên truyền cho người dân về tín chỉ carbon. Trong tương lai, nơi nào có khả năng trồng rừng nên tích cực trồng rừng để gia tăng lượng tín chỉ carbon, đa dạng sinh học, đặc biệt là tìm ra những giải pháp nhằm hạn chế việc sạt lở. Ngoài ra, tăng cường các hoạt động bảo tồn và quản lý bảo vệ, lưu giữ hệ sinh thái rừng ngập mặn không bị suy thoái, phá hủy hoặc mất rừng; phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn đã bị suy thoái, phá hủy… cũng tạo ra nguồn tín chỉ carbon xanh dương.
Về phía cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương cần sớm có chính sách giao đất, giao rừng cho các cộng đồng, cá nhân quản lý, sử dụng ổn định lâu dài. Và cần tiếp tục mở rộng quy mô diện tích rừng ngập mặn bằng cây mắm - loại cây phù hợp điều kiện lập địa, độ mặn của nước biển và phù hợp đời sống của người dân nhiều địa phương vùng biển.
