Nghịch lý từ nguồn xả thải trôi nổi
Tại hiện trường giải phóng mặt bằng Dự án Vành đai 2,5 (Hà Nội), ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó Giám đốc Công ty cổ phần dịch vụ sản xuất Toàn Cầu cho biết: Do chi phí xử lý, vận chuyển và ý thức chấp hành pháp luật của một số chủ nguồn thải còn hạn chế, vẫn tồn tại tình trạng đổ thải tràn lan tại các khu đất trống, ven sông, bãi bồi hoặc các khu vực ngoại thành. Điều này vừa gây ô nhiễm môi trường, vừa khiến các doanh nghiệp đầu tư bài bản vào công nghệ tái chế như Toàn Cầu không có đủ nguồn nguyên liệu đầu vào để khai thác hết công suất dây chuyền.
Trên thực tế, dù lượng phế thải xây dựng phát sinh rất lớn, nhưng không phải toàn bộ lượng chất thải này được đưa đến các cơ sở xử lý được cấp phép. Nhiều chủ đầu tư, nhà thầu xây dựng chưa chủ động ký kết hợp đồng thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải với các đơn vị được cấp phép. Không ít trường hợp chỉ quan tâm đến chi phí thấp mà lựa chọn các đơn vị vận chuyển không đủ điều kiện hoặc không kiểm soát được điểm đổ thải cuối cùng. “Điều này tạo nên sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp hoạt động đúng quy định với các hoạt động xử lý tự phát”, ông Tuấn nhấn mạnh.
Để đầu tư vào công nghệ xử lý chất thải xây dựng, doanh nghiệp đầu tư hàng trăm tỷ đồng nhưng thu hồi vốn rất khó khăn do thiếu hụt nguồn chất thải đầu vào còn trôi nổi, chưa được đưa vào hệ thống quản lý. Đây là nghịch lý rất lớn của ngành tái chế chất thải xây dựng hiện nay.
Ngay từ khi Hà Nội có chủ trương xã hội hóa xử lý phế thải xây dựng, Công ty cổ phần dịch vụ sản xuất Toàn Cầu đã quyết định đầu tư dây chuyền, máy móc hiện đại của châu Âu, trong đó có máy nghiền RUBBLE MASTER của Đức, đáp ứng tiêu chuẩn môi trường cao, độ ồn thấp, bụi phát sinh thấp, phù hợp với điều kiện thi công trong khu vực đô thị. Quy trình xử lý được vận hành khép kín từ phá dỡ công trình, tiếp nhận chất thải rắn xây dựng, phân loại, thu gom đến nghiền sàng, tách kim loại, xử lý bụi, phun nước giảm bụi và tái chế thành vật liệu có thể sử dụng lại. Với thiết bị nhỏ gọn, có thể đưa vào gần công trình, phế thải bê-tông, gạch vỡ được nghiền ngay hoặc đưa về điểm xử lý, qua đó giảm vận chuyển lòng vòng, giảm bụi, giảm tiếng ồn và giảm áp lực cho bãi chôn lấp. Thêm nữa, việc sử dụng thiết bị có khả năng dập bụi, phun nước, tách sắt thép, nghiền sàng ra vật liệu tái sử dụng là bước tiến quan trọng trong sản xuất vật liệu xây dựng theo hướng xanh và tuần hoàn.
Trong thời gian gần đây, khi Hà Nội triển khai nhiều dự án hạ tầng, phá dỡ, chỉnh trang đô thị, Toàn Cầu đã tăng cường máy nghiền, tổ chức thêm ca kíp, nâng cao năng lực tiếp nhận và xử lý để đáp ứng lượng phế thải tăng cao. Đây là hướng đi phù hợp với kinh tế tuần hoàn: chất thải của công trình cũ trở thành nguồn nguyên liệu cho công trình mới. “Là đơn vị tiên phong trong lĩnh vực còn mới mẻ này, hoạt động tái chế rác thải xây dựng của công ty còn góp phần giảm ô nhiễm do phế thải xây dựng, hạn chế tình trạng đổ trộm, cải thiện cảnh quan đô thị, đồng thời tạo việc làm cho người lao động”, ông Tuấn cho biết.
Xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật và hành lang pháp lý
Để khuyến khích doanh nghiệp tham gia tái chế vật liệu xây dựng, ông Nguyễn Ngọc Tuấn kiến nghị: “Cần hoàn thiện hành lang pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật cho vật liệu tái chế từ chất thải xây dựng. Khi sản phẩm tái chế có tiêu chuẩn rõ ràng, được phép sử dụng trong các hạng mục cụ thể như san lấp, nền đường, đường công vụ, lát nền, kè, hạ tầng kỹ thuật, thị trường đầu ra sẽ ổn định hơn. Tiếp đó, cần có cơ chế bắt buộc hoặc khuyến khích các dự án đầu tư công, dự án hạ tầng sử dụng một tỷ lệ vật liệu tái chế phù hợp. Nhà nước có thể đưa tiêu chí sử dụng vật liệu tái chế vào hồ sơ mời thầu, thiết kế, dự toán, nghiệm thu, từ đó tạo thị trường cho sản phẩm tái chế”.
Ngoài ra, theo ông Tuấn, cơ quan chức năng cần ban hành đơn giá dịch vụ xử lý chất thải rắn xây dựng hợp lý, minh bạch. Doanh nghiệp đầu tư dây chuyền hiện đại phải chịu chi phí lớn về máy móc, mặt bằng, nhân lực, môi trường, quan trắc, vận hành. Nếu đơn giá xử lý quá thấp hoặc đầu ra không ổn định, doanh nghiệp rất khó duy trì hoạt động. Bên cạnh đó, thành phố cần kiểm soát chặt tình trạng đổ trộm phế thải xây dựng.
Một đề xuất khác, theo ông Tuấn, đó là cần có chính sách ưu đãi về đất đai, tín dụng xanh, thuế, phí môi trường cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ tái chế. Tái chế chất thải xây dựng không chỉ là hoạt động kinh doanh, mà còn là giải pháp bảo vệ môi trường, tiết kiệm tài nguyên và phát triển kinh tế tuần hoàn cho đô thị.
Khi chi phí xử phạt đổ trộm còn thấp hơn nhiều việc xử lý đúng quy định, các doanh nghiệp đầu tư bài bản sẽ bị cạnh tranh không công bằng. Để giải quyết tình trạng này, cần yêu cầu chủ đầu tư chứng minh phương án thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải trước khi thi công, phá dỡ.
