Theo thống kê, Hà Nội hiện đang triển khai giải phóng mặt bằng khoảng 1.428 dự án, gồm 1.281 dự án sử dụng vốn ngân sách và 147 dự án vốn ngoài ngân sách. Trong số này có 27 công trình, dự án lớn, trọng điểm, góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo động lực phát triển kinh tế-xã hội của Thủ đô. Tuy nhiên, cùng với tiến độ thi công, tình trạng bụi và chất thải xây dựng tồn đọng sau tháo dỡ đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân sinh sống quanh khu vực công trường.
Người dân buộc phải sống chung với ô nhiễm
Dọc các tuyến phố như dốc Vạn Kiếp, Tam Trinh hay Vành đai 2,5, các công trình đang hối hả triển khai. Song, đi cùng với đòi hỏi về tiến độ là áp lực về xử lý khối chất thải xây dựng khổng lồ. Chỉ sau thời gian ngắn, nhiều góc phố quen thuộc đã biến thành nơi tập kết của hàng nghìn tấn gạch đá, bê-tông chất cao ven đường.
Ông N.V.Q. (64 tuổi), người dân phường Hồng Hà cho biết, việc phá dỡ diễn ra cả ngày lẫn đêm. Vào những ngày nắng nóng, xe cộ qua lại liên tục khiến bụi bay mù mịt. “Bụi rất nhiều, có hôm phủ kín cả khu vực. Trước đây phế thải còn ngổn ngang, nay đã dọn bớt, nhưng chúng tôi vẫn khổ vì bụi”, ông Q nói.
Không chỉ bụi, tiếng ồn từ hoạt động thi công cũng trở thành nỗi ám ảnh với nhiều hộ dân. Tại dự án đường Vành đai 2,5 qua phường Khương Đình, đoạn Nguyễn Trãi - Đầm Hồng, công tác giải phóng mặt bằng đang được đẩy nhanh, kéo theo các hoạt động tháo dỡ công trình, vận chuyển vật liệu diễn ra liên tục. Tiếng máy móc, phương tiện cơ giới kéo dài từ sáng sớm đến tối muộn khiến nhịp sinh hoạt của người dân chung quanh bị đảo lộn.
Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, khi đồng loạt triển khai các dự án trọng điểm, lượng chất thải xây dựng phát sinh có thời điểm lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày. Từ đầu năm 2026 đến nay, khối lượng chất thải phát sinh đã đạt khoảng 1,5 triệu tấn. Trong khi đó, năng lực tiếp nhận và xử lý hiện mới đạt khoảng 1.670 tấn/ngày, khiến nhiều khu vực tập kết thường xuyên quá tải, tạo áp lực lớn đối với công tác quản lý môi trường đô thị.
Tại nhiều công trường, xuất hiện “núi” chất thải gồm bê-tông, gạch đá, cốt thép... Đây là những loại vật liệu có trọng lượng lớn, khó phân loại và tốn nhiều thời gian xử lý. Cùng với đó, tình trạng phế thải xây dựng đổ không đúng nơi quy định, đổ trộm ra lòng đường, vỉa hè, các khu đất công, xen kẹt… xảy ra thường xuyên.
Việc phát triển đô thị và bảo vệ môi trường phải được thực hiện song hành. Tuy nhiên, đại diện Sở Xây dựng Hà Nội chia sẻ: Khó khăn lớn nhất trong công tác xử lý chất thải xây dựng hiện nay nằm ở khía cạnh thể chế và năng lực thực thi. Cụ thể, thành phố vẫn thiếu quy hoạch và bố trí các địa điểm đổ thải, cơ sở xử lý, tái chế; hệ thống định mức, đơn giá và quy chuẩn kỹ thuật đối với sản phẩm sau tái chế chưa được hoàn thiện đồng bộ. Chế tài xử lý hành vi đổ thải không đúng quy định còn phân tán giữa xã, phường, thanh tra và cơ quan môi trường.
Ngoài ra, Sở Xây dựng Hà Nội đánh giá: Vướng mắc trong việc tái chế, tái sử dụng phế thải xây dựng là chưa có hệ thống quy định cụ thể, đồng bộ về quản lý, sử dụng và tái chế chất thải rắn xây dựng. Nguyên nhân chủ yếu là hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật đối với vật liệu tái chế tuy đã được ban hành (TCVN 11969:2018, TCVN 13694:2023, TCVN 13946:2024) nhưng chưa bao quát đầy đủ các chủng loại, cơ chế đầu ra. Bên cạnh đó, việc thiếu hệ thống định mức và đơn giá thống nhất đối với vật liệu tái chế cũng khiến các công nghệ, giải pháp tái chế khó được áp dụng rộng rãi, đặc biệt trong các dự án đầu tư công.
Hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý chất thải rắn
Trước mắt, để giảm áp lực quá tải trong xử lý chất thải rắn xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đang nghiên cứu phương án triển khai các trạm nghiền tái chế ngay tại công trường. Theo đó, máy nghiền có công suất khoảng 500 tấn/ngày sẽ được bố trí trực tiếp tại khu vực một số dự án nhằm giảm chi phí vận chuyển, đồng thời nâng cao khả năng tái sử dụng vật liệu ngay tại chỗ.
Song song với đó, thành phố cũng đang xúc tiến một số dự án xử lý chất thải rắn xây dựng. Trong đó có dự án lắp đặt trạm trung chuyển tạm thời và hệ thống tái chế bằng phương pháp nghiền tại xã Chương Dương với công suất 700 tấn/ngày; Nhà máy xử lý, tái chế chất thải rắn xây dựng tại xã Đông Anh với công suất 1.000 tấn/ngày và xử lý 1.000 tấn bùn thải/ngày; khu tiếp nhận, xử lý, tái chế chất thải rắn xây dựng tại xã Tiến Thắng với công suất 480 tấn/ngày.
Theo nhiều chuyên gia, để giải quyết căn cơ bài toán chất thải rắn xây dựng, trước hết địa phương cần quy hoạch quỹ đất dành riêng cho các khu xử lý, bãi tập kết và tái chế. Khi có hạ tầng tiếp nhận phù hợp, việc xử lý loại chất thải này không quá phức tạp. Cùng với đó, cần ban hành quy định bắt buộc phân loại chất thải xây dựng tại nguồn, xác định trách nhiệm chuyển giao cho các đơn vị xử lý được cấp phép; đồng thời yêu cầu chủ nguồn thải chi trả đầy đủ chi phí xử lý theo quy định.
Để hiện thực hóa mục tiêu đưa chất thải xây dựng trở thành tài nguyên, ông Nguyễn Văn Quý, Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết: “Thành phố đang nghiên cứu ba mô hình xử lý gồm xử lý tại chỗ, xử lý tập trung quy mô cấp xã và xử lý tập trung quy mô cấp thành phố. Đây được xem là hướng tiếp cận nhằm giảm tải cho các điểm tập kết, đồng thời nâng cao hiệu quả tái chế, tái sử dụng phế thải xây dựng”.
Cùng với các giải pháp về hạ tầng và công nghệ, Hà Nội cũng đang xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý nhằm thúc đẩy tái chế chất thải rắn xây dựng. Trong đó có các quy định về quản lý chất thải rắn xây dựng, cơ chế ưu đãi, hỗ trợ, khuyến khích sử dụng sản phẩm tái chế; cũng như các tiêu chí, yêu cầu sử dụng vật liệu tái chế từ chất thải rắn xây dựng trong thiết kế và thi công công trình.
Một điều nữa, cần tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát, gắn trách nhiệm của người đứng đầu địa phương, đơn vị khi để xảy ra tình trạng đổ thải sai quy định. Bên cạnh đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ tiên tiến và chuyển đổi số trong quản lý, giám sát dòng chất thải.
Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội đang triển khai xây dựng các nghị quyết dự kiến trình Hội đồng nhân dân thành phố ban hành liên quan cơ chế khuyến khích hoạt động tái chế theo quy định của Luật Thủ đô. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho lĩnh vực tái chế chất thải xây dựng.
