Vận hội vươn mình trước làn sóng đầu tư

Từ vùng trũng hạ tầng đến đại công trường

Đồng bằng sông Cửu Long đang bước vào giai đoạn phát triển hạ tầng sôi động. Trên khắp các công trường từ trung tâm vùng là thành phố Cần Thơ đến Cà Mau, An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long, nhiều đường cao tốc, những cây cầu quy mô lớn và các dự án hạ tầng chiến lược đang được triển khai với tốc độ khẩn trương.

Trong nhiều năm, điểm nghẽn lớn nhất của Đồng bằng sông Cửu Long chính là hạ tầng giao thông. Dù là vùng sản xuất nông nghiệp lớn nhất cả nước, đóng góp hơn 50% sản lượng lúa, hơn 90% lượng gạo xuất khẩu, khoảng 65% sản lượng thủy sản nuôi trồng và gần 70% sản lượng trái cây xuất khẩu, nhưng hệ thống kết nối của vùng lại phát triển chậm hơn nhiều so với yêu cầu thực tiễn. Chi phí logistics cao, thời gian vận chuyển kéo dài, khả năng kết nối với các trung tâm kinh tế lớn còn hạn chế đã làm suy giảm năng lực cạnh tranh của toàn vùng.

Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều quyết sách chiến lược, nhất là Nghị quyết số 13-NQ/TW về phương hướng phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng-an ninh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Cửu Long thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Cùng với đó là nguồn lực đầu tư công rất lớn được ưu tiên cho khu vực. Hàng loạt dự án trọng điểm quốc gia đồng loạt được triển khai, như cao tốc Trung Lương-Mỹ Thuận, Mỹ Thuận-Cần Thơ kết nối thông suốt tuyến cao tốc liên vùng Thành phố Hồ Chí Minh - Cần Thơ. Tiếp theo là hàng loạt cao tốc trục dọc như Cần Thơ-Cà Mau, cao tốc trục ngang Châu Đốc-Cần Thơ-Sóc Trăng, các cao tốc Cao Lãnh-An Hữu, Mỹ An-Cao Lãnh được đầu tư mới. Đồng thời, các tuyến vành đai ven biển, ven biên giới; các cầu lớn vượt sông như cầu Mỹ Thuận 2, Rạch Miễu 2, Đại Ngãi… tạo ra bức tranh giao thông vùng nhiều mảng sáng.

Nếu như trước đây việc đi từ Cần Thơ đến Thành phố Hồ Chí Minh thường mất bốn đến năm giờ, thậm chí lâu hơn vào các dịp lễ, Tết, thì khi mạng lưới cao tốc hoàn chỉnh, thời gian di chuyển sẽ được rút ngắn đáng kể. Tuy nhiên, nếu chỉ đếm số ki-lô-mét cao tốc hay số lượng những cây cầu thì chưa thấy hết bản chất vấn đề. Trong tư duy kinh tế hiện đại, đường sá chỉ tạo ra dòng chảy, tăng trưởng chỉ thật sự xuất hiện khi dòng chảy đó kích hoạt được các không gian kinh tế mới dọc theo tuyến đường.

Dòng vốn lớn tìm về

Hạ tầng cải thiện đã tạo ra một hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ đối với môi trường đầu tư kinh doanh của vùng.

Từ một vùng đất từng bị ví như “ốc đảo giao thông”, Đồng bằng sông Cửu Long đang trở thành một đại công trường hạ tầng của cả nước. Đường mở tới đâu, không gian phát triển mở ra tới đó. Tác động của làn sóng đầu tư hạ tầng không chỉ thể hiện ở những con số về chiều dài đường bộ hay tổng mức đầu tư. Điều quan trọng hơn là sự thay đổi trong tư duy phát triển. Người dân bắt đầu nhìn thấy cơ hội mới từ các tuyến giao thông hiện đại. Doanh nghiệp nhìn thấy khả năng giảm chi phí vận tải, mở rộng thị trường và tiếp cận chuỗi giá trị lớn hơn.

Nếu như trước đây, nhiều nhà đầu tư lớn thường lựa chọn Đông Nam Bộ hoặc duyên hải miền trung thì hiện nay, Đồng bằng sông Cửu Long đang nổi lên như một điểm đến mới trên bản đồ đầu tư quốc gia.

Những đề xuất đầu tư quy mô lớn liên tiếp xuất hiện trong thời gian gần đây cho thấy sự thay đổi đáng kể trong cách nhìn nhận của giới đầu tư đối với vùng châu thổ Cửu Long.

Tập đoàn Vingroup đề xuất nghiên cứu dự án khu đô thị du lịch nghỉ dưỡng Mekong với tổng vốn đầu tư lên đến hàng tỷ USD. Sun Group quan tâm các dự án du lịch sinh thái quy mô lớn. T&T mở rộng đầu tư vào các dự án đô thị và năng lượng tại Cần Thơ. Đáng chú ý, Tập đoàn Xuân Thiện đề xuất chuỗi dự án công nghiệp, cảng biển, logistics, năng lượng với quy mô đầu tư lên đến hàng chục tỷ USD tại nhiều địa phương trong vùng. Đằng sau những con số đầu tư ấy là một sự chuyển dịch quan trọng của dòng vốn.

Trong quá khứ, Đồng bằng sông Cửu Long thường bị đánh giá là thị trường xa trung tâm tiêu thụ, hạ tầng hạn chế, logistics đắt đỏ và thiếu các hệ sinh thái công nghiệp quy mô lớn. Điều đó khiến nhiều nhà đầu tư e ngại.

Nhưng hiện nay, các điều kiện nền tảng đang thay đổi. Hạ tầng kết nối được cải thiện, Quy hoạch vùng đã rõ ràng hơn, tiềm năng kinh tế biển ngày càng nổi bật. Đặc biệt, Đồng bằng sông Cửu Long đang sở hữu những lợi thế mà nhiều khu vực khác không có. Đó là không gian phát triển cho kinh tế xanh, năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp công nghệ cao và du lịch sinh thái.

Làn sóng đầu tư hiện nay không đơn thuần là bất động sản hay khai thác tài nguyên. Dòng vốn đang hướng nhiều hơn vào các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng dài hạn như công nghiệp chế biến nông sản, logistics, năng lượng tái tạo, dịch vụ cảng biển, du lịch chất lượng cao và kinh tế biển. Đây là tín hiệu tích cực bởi nó phản ánh một sự thay đổi về chất trong cơ cấu đầu tư. Song song với hạ tầng cứng, vùng phải đặc biệt chú trọng “hạ tầng mềm”. Việc số hóa dữ liệu vùng, chuẩn hóa nguồn gốc nông thủy sản và liên kết chuỗi cung ứng trên nền tảng số chính là chiếc “thị thực” bắt buộc để nông sản miền Tây tự tin bước vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tạo ra tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng

Sự thay đổi mạnh mẽ về hạ tầng và dòng vốn đầu tư đang mở ra cơ hội lớn cho Đồng bằng sông Cửu Long. Nhưng hạ tầng tự thân không tạo ra tăng trưởng. Trong lịch sử phát triển của nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, hạ tầng luôn là điều kiện cần. Điều kiện đủ nằm ở chất lượng thể chế, nguồn nhân lực, năng lực đổi mới sáng tạo và mô hình tăng trưởng phù hợp.

Các công trình trọng điểm, dự án đầu tư lớn chỉ thật sự phát huy hiệu quả khi được đặt trong một chiến lược phát triển vùng tổng thể. Điều quan trọng không phải là có bao nhiêu dự án được đề xuất mà là bao nhiêu dự án có thể tạo ra giá trị gia tăng, việc làm chất lượng cao và sức lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế vùng.

Trong bức tranh tăng trưởng nhiều gam màu sáng của cả nước đầu năm 2026, hầu hết các địa phương miền Tây lại nằm ở cuối bảng, trong đó có thành phố Cần Thơ xếp 31/34 trong bức tranh tăng GRDP cả nước.

Nhìn vào cấu trúc tăng trưởng của các tỉnh miền Tây, có thể thấy hai nhóm vấn đề khác nhau. Với nhiều địa phương, hạn chế vẫn mang tính “truyền thống”. Quy mô kinh tế nhỏ, phụ thuộc vào sản xuất nguyên liệu, thiếu công nghiệp chế biến và doanh nghiệp đầu tàu. Điều này khiến tăng trưởng dễ bị tổn thương trước biến động thị trường và thiên tai.

Đồng bằng sông Cửu Long muốn bứt phá cần chuyển từ tư duy phát triển dựa trên sản lượng sang tư duy phát triển dựa trên giá trị. Trong nông nghiệp, điều đó đồng nghĩa với việc giảm dần mục tiêu tăng sản lượng đơn thuần để hướng đến nâng cao giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích đất đai, nước và lao động. Chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp xanh và nông nghiệp phát thải thấp phải trở thành hướng đi chủ đạo.

Khi mạng lưới giao thông được kết nối đồng bộ, yêu cầu về liên kết vùng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Liên kết không chỉ giữa các tỉnh trong vùng mà còn giữa Đồng bằng sông Cửu Long với Thành phố Hồ Chí Minh, vùng Đông Nam Bộ và các hành lang kinh tế quốc tế.

Đồng bằng sông Cửu Long cần đầu tư mạnh mẽ cho nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Trong nền kinh tế hiện đại, lợi thế không còn nằm chủ yếu ở tài nguyên thiên nhiên mà nằm ở khả năng tạo ra tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng.

Vận hội phát triển mới chỉ thật sự trở thành hiện thực khi những tuyến đường được chuyển hóa thành các hành lang kinh tế; khi dòng vốn được chuyển hóa thành năng lực sản xuất mới; khi liên kết vùng trở thành hành động thực chất; và khi tăng trưởng kinh tế song hành với thích ứng biến đổi khí hậu.

Con đường phát triển của Đồng bằng sông Cửu Long hôm nay không chỉ được đo bằng số ki-lô-mét cao tốc đang hình thành, mà còn được đo bằng khả năng chuyển hóa hạ tầng thành thịnh vượng cho gần 20 triệu cư dân vùng đất Chín Rồng.