Khi nói đến thư viện, chúng ta thường nghĩ đến một không gian lưu giữ sách, nơi tri thức được bảo tồn và truyền trao qua những trang giấy. Tuy nhiên, trong thời đại mà tri thức thay đổi từng ngày và nhu cầu kết nối giữa con người với con người ngày càng trở nên quan trọng, khái niệm thư viện cũng cần được mở rộng. Đó là lý do tôi đặc biệt quan tâm đến mô hình “Thư viện sách người” (Human Library) - nơi con người trở thành những cuốn sách sống để người khác có thể tìm hiểu, học hỏi và đối thoại.
Một người thầy tận tụy với nghề suốt mấy chục năm, một doanh nhân từng trải qua nhiều lần thất bại rồi thành công, một người khuyết tật vượt lên số phận, một người mẹ nuôi dạy những đứa con trưởng thành, một người nông dân sáng tạo hay một người tu tập nhiều năm trên con đường tâm linh… Mỗi người đều mang trong mình những tri thức sống vô cùng giá trị. Thay vì chỉ đọc tri thức được ghi lại trên giấy, người đọc có cơ hội “đọc” trực tiếp những trải nghiệm, bài học, thất bại, thành công và giá trị sống của những con người thật. Khi những câu chuyện ấy được lắng nghe bằng sự tôn trọng và cởi mở, chúng ta không chỉ tiếp nhận tri thức mà còn nuôi dưỡng sự thấu hiểu, lòng nhân ái và khả năng học hỏi lẫn nhau.
Điều tôi kỳ vọng lớn nhất khi xây dựng mô hình này không chỉ là tạo ra thêm một hoạt động văn hóa mới, mà là góp phần hình thành một xã hội học tập, nơi mỗi người vừa là người đọc, vừa là một cuốn sách để người khác đọc.
Đối với văn hóa đọc, “Thư viện sách người” có thể trở thành một cánh cửa mới dẫn mọi người đến với việc đọc. Nhiều người bắt đầu từ sự tò mò với một con người cụ thể, rồi từ đó tìm đọc những cuốn sách liên quan đến lĩnh vực, câu chuyện hoặc giá trị mà người ấy chia sẻ. Nói cách khác, mô hình này giúp mở rộng khái niệm đọc: đọc sách, đọc cuộc đời và đọc chính mình.
Chúng ta đều biết, sách chứa đựng tri thức đã được đúc kết. Nhưng bên cạnh tri thức trong sách còn có tri thức sống - những trải nghiệm, bài học, thành công, thất bại, sự chuyển hóa và trưởng thành của mỗi con người. “Thư viện sách người” tạo cơ hội để những tri thức ấy được lan tỏa. Người đọc không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn được đối thoại, đặt câu hỏi và cảm nhận chiều sâu của những trải nghiệm thật. Đó là một hình thức học tập rất nhân văn và giàu cảm xúc: Đọc người để hiểu người. Một trong những giá trị lớn nhất của mô hình này là giúp con người hiểu nhau hơn.
Trong xã hội hiện đại, nhiều định kiến vẫn tồn tại. Chúng ta thường đánh giá người khác qua nghề nghiệp, tuổi tác, địa vị hay những hình ảnh bề ngoài. Khi được trực tiếp trò chuyện với một “cuốn sách người”, chúng ta có cơ hội nhìn thấy phía sau những nhãn mác ấy là một con người với đầy đủ những khát vọng, trăn trở và giá trị sống.
Khi một người dành một giờ để “đọc” một con người khác, họ sẽ nhận ra phía sau mỗi cuộc đời đều có những câu chuyện đáng trân trọng. Khi hiểu hơn, chúng ta sẽ bớt phán xét. Khi lắng nghe sâu sắc hơn, chúng ta sẽ có nhiều sự cảm thông hơn. Khi cảm thông hơn, xã hội sẽ trở nên nhân văn hơn. Tôi cho rằng đây cũng chính là một giá trị rất quan trọng của văn hóa đọc.
Nhiều người đặt câu hỏi: Liệu “Thư viện sách người” có làm giảm vai trò của sách hay không? Theo tôi, hoàn toàn ngược lại. Một cuộc gặp gỡ với một “cuốn sách người” có thể khơi dậy cảm hứng để người tham gia tìm đọc thêm hàng chục cuốn sách khác. Một câu chuyện truyền cảm hứng có thể mở ra cả một hành trình học tập mới. Một cuộc đối thoại ý nghĩa có thể khiến một người trẻ bắt đầu tìm hiểu về lịch sử, kinh doanh, khoa học, giáo dục hay tâm linh. Nói cách khác, “sách người” không thay thế sách giấy, mà là cây cầu dẫn con người đến gần hơn với sách giấy.
“Thư viện sách người” là một lời nhắc nhở rằng tri thức không chỉ nằm trên giá sách. Tri thức còn hiện diện trong mỗi con người quanh ta. Tôi mong rằng mô hình này sẽ góp phần xây dựng một cộng đồng biết đọc sách, biết đọc cuộc đời và biết đọc chính mình. Một cộng đồng mà ở đó mỗi người đều vừa là độc giả, vừa là tác giả của cuộc đời mình; vừa là người học, vừa là người chia sẻ.
“Sách người” - kho tri thức sống
Từ ngày 3/3/2026 Thái Ha Books chính thức khai trương mô hình “Thư viện sách người” và đến nay đã “cho mượn” được hơn 50 cuốn “sách người”. Hướng đi mới này đang nhận được phản hồi tích cực của công chúng và những người làm văn hóa.
