Ứng dụng khoa học trong quản lý, vận hành công trình thủy lợi

Thời gian gần đây, tình trạng biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng cực đoan, thiên tai khó lường, tài nguyên nước khan hiếm. Việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ và chuyển đổi số phục vụ quản lý, vận hành công trình thủy lợi là đòi hỏi cấp thiết để giảm các tác động tiêu cực.

Cống Cái Lớn, một trong những hạng mục chính của Hệ thống thủy lợi Cái Lớn-Cái Bé. (Ảnh: QUỐC TRINH)
Cống Cái Lớn, một trong những hạng mục chính của Hệ thống thủy lợi Cái Lớn-Cái Bé. (Ảnh: QUỐC TRINH)

Những năm qua, công tác quản lý, vận hành công trình thủy lợi phục vụ sản xuất, phòng chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, ngập úng trên cả nước có nhiều bước tiến. Các hệ thống giám sát, điều hành công trình được tích hợp cảm biến, kết nối dữ liệu thời gian thực, giúp nâng cao hiệu quả quản lý, tiết kiệm chi phí, nhân công và thời gian vận hành. Công nghệ mô phỏng, dự báo thủy văn, thủy lợi được ứng dụng để lập kế hoạch điều tiết nguồn nước, cảnh báo sớm xâm nhập mặn… Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) được triển khai thử nghiệm trong tự động thu thập, phân tích, chuẩn hóa dữ liệu nguồn nước, phục vụ xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung liên vùng, liên ngành…

Trưởng phòng Quản lý vận hành và tưới tiêu (Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Mạnh Hùng cho biết: “Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, vận hành công trình thủy lợi đã tạo ra bộ công cụ hiện đại, hiệu quả nâng cao năng lực quản lý điều hành trên môi trường số; cung cấp thường xuyên những bản tin dự báo nguồn nước, chất lượng nước theo tuần, tháng, vụ cho các vùng, hệ thống công trình thủy lợi giúp các địa phương chủ động kế hoạch cấp nước, điều tiết tưới, tiêu, giảm rủi ro hạn hán, xâm nhập mặn, nâng cao hiệu quả sử dụng nước. Mặt khác, công trình thủy lợi được vận hành linh hoạt thích ứng nhanh với biến động thời tiết và nhu cầu sử dụng nước”.

Ông Lê Ngọc Hiếu, đại diện Viện Khoa học thủy lợi Miền Nam cho rằng, công tác dự báo nguồn nước và xâm nhập mặn đạt được những thành tựu quan trọng qua việc đưa thông tin lên các nền tảng số từ năm 2020. Việc tích hợp kết quả dự báo vào ứng dụng di động giúp thông tin được truyền tải nhanh chóng, trực quan, khoa học đến các cơ quan chức năng, địa phương và người dân; xác định thời gian xuất hiện mặn, nước ngọt góp phần giảm thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp thông qua công tác chỉ đạo điều hành kịp thời, bố trí mùa vụ sản xuất hợp lý. Ngoài ra, mô hình này còn cho phép các nhà quản lý chủ động hoạch định chiến lược phân bổ, tích trữ nước và vận hành công trình trước từ 1 đến 4 tuần…

Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Quản lý khai thác dịch vụ thủy lợi Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Đam cho biết: “Giai đoạn từ đầu năm 2025 đến nay, công ty đầu tư hệ thống giám sát, vận hành tự động (SCADA) trên các công trình thủy lợi nhằm quan trắc mực nước, lưu lượng, chất lượng nước… với hơn 70 trạm cơ sở và hai trung tâm điều hành. Qua đó giúp nâng cao hiệu suất lao động, tiết kiệm nước, đáp ứng nhu cầu phục vụ đa mục tiêu của ngành thủy lợi. Ngoài ra, khu tưới kênh đông Củ Chi đầu tư hệ thống tưới tự động tại 35 vị trí kênh cấp 1, kênh nội đồng; tích hợp phần mềm điều hành tưới giúp quan trắc, giám sát, vận hành từ xa theo thời gian thực; xây dựng phần mềm tính toán nhu cầu sử dụng nước, vận hành tự động theo nhu cầu sử dụng nước, quản lý diện tích, cây trồng, đối tượng sử dụng nước…”.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, nhu cầu sử dụng nước gia tăng nhưng phần lớn công trình thủy lợi vận hành theo phương thức thủ công; mô hình mô phỏng, cảnh báo, ra quyết định còn thiếu; dữ liệu phân tán, thiếu đồng bộ, chưa kết nối với thời gian thực; ngập úng, lũ lụt, hạn hán, xâm nhập mặn… gia tăng. Vì vậy, để phát huy tối đa hiệu quả các công trình, việc quản lý, vận hành cần được thực hiện theo hướng hiện đại, an toàn, linh hoạt.

Theo Cục trưởng Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi Nguyễn Tùng Phong, thời gian tới cần tiếp tục rà soát và cập nhật mã định danh cho các công trình thủy lợi phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đồng thời, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong toàn bộ chuỗi tổ chức thực hiện vận hành công trình gồm: Xây dựng, cập nhật dữ liệu phi không gian, dữ liệu không gian lên hệ thống thông tin và các ứng dụng; áp dụng mô hình mô phỏng và dự báo (mưa-dòng chảy-nhu cầu sử dụng nước) giúp xây dựng kế hoạch vận hành tối ưu, giảm rủi ro và lãng phí. Phát triển các module phần mềm về giám sát vận hành các hệ thống thủy lợi lớn trên nền tảng WebGis phục vụ giám sát việc vận hành cấp nước tưới, tiêu theo từng thời đoạn; sử dụng thiết bị IoT đo mực nước, lưu lượng, độ mở cửa van cống…

Có thể bạn quan tâm

Người dân cần nâng cao cảnh giác và có ý thức khi tham gia mạng xã hội.

Mạnh tay để mạng xã hội không còn "ô nhiễm"

Vừa qua, một cuộc chiến “thanh lọc” mạng xã hội đã được lực lượng chức năng mạnh tay xử lý với nhiều vụ việc liên quan các youtuber, tiktoker. Đây là hồi chuông cảnh tỉnh cho người sử dụng mạng xã hội khi thông tin xấu độc có thể lợi dụng môi trường mạng để lan truyền những hình ảnh, nội dung không lành mạnh đến người dân.

Các đại biểu trao đổi tại KOL Summit 2026.

Củng cố sức mạnh mềm quốc gia trên không gian số

Ngày 7/9, tại Thành phố Hồ Chí Minh, hơn 1.000 nghệ sĩ, KOL (người có ảnh hưởng), nhà sáng tạo nội dung cùng đại diện cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp công nghệ đã tham gia Hội nghị KOL toàn quốc lần thứ II-KOL Summit 2026.

Trình diễn giải pháp công nghệ cho an ninh, an toàn, cứu hộ tại Secutech+ Vietnam 2026

Trình diễn giải pháp công nghệ cho an ninh, an toàn, cứu hộ tại Secutech+ Vietnam 2026

Tại triển lãm Secutech+ Vietnam 2026, HTI Group giới thiệu hệ sinh thái các sản phẩm công nghệ được nghiên cứu, phát triển và làm chủ bởi đội ngũ kỹ sư Việt Nam, từ các giải pháp phục vụ an ninh, giám sát, phòng cháy, chữa cháy và cứu hộ cứu nạn đến những ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số...

Từ những em bé thu mình vì mặc cảm, các em ở trường Hy Vọng dần hòa nhập với bạn bè, được ghi nhận bởi những thế mạnh riêng và tìm thấy vị trí của mình trong tập thể.

Có một ngôi trường nhân văn mang tên Hy Vọng

Giáo dục nhân văn ngoài truyền đạt kiến thức, còn cần môi trường để những đứa trẻ có xuất phát điểm khác nhau vẫn được học tập, trưởng thành và xây dựng tương lai. Ở Đà Nẵng có một ngôi trường như vậy - Trường Hy Vọng.

Tham quan Viện nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt. (Ảnh: Viện nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt)

Điện hạt nhân: Xây nhà máy chỉ là điểm khởi đầu

Việt Nam có thể nhập khẩu thiết bị và lựa chọn công nghệ, nhưng không thể nhập khẩu năng lực quốc gia để vận hành điện hạt nhân an toàn trong hàng chục năm. Bài toán thực sự không chỉ là xây dựng nhà máy, mà là chuẩn bị con người, hệ thống pháp quy và một hệ sinh thái đủ sức tiếp nhận, kiểm soát, từng bước làm chủ công nghệ.

Sở Khoa học-Công nghệ Hà Nội tổ chức diễn tập ứng phó y tế trong sự cố bức xạ và hạt nhân. (Ảnh: Thu Hằng)

Quản lý an toàn bức xạ trước yêu cầu mới

Ứng dụng bức xạ, đồng vị phóng xạ ngày càng mở rộng, trong khi Việt Nam chuẩn bị bước vào giai đoạn phát triển mới của năng lượng nguyên tử. Thực tế này đòi hỏi phương thức quản lý phải chuyển mạnh từ xử lý hồ sơ hành chính sang kiểm soát theo mức độ rủi ro, tăng cường phân cấp và ứng dụng dữ liệu số.

Tổ chức, cá nhân có trách nhiệm áp dụng quy chuẩn kỹ thuật có liên quan. (Ảnh: Tô Hội)

Quy chuẩn kỹ thuật: “Hàng rào” bắt buộc bảo vệ người tiêu dùng

Quy chuẩn kỹ thuật không đơn thuần là những giới hạn, yêu cầu kỹ thuật đối với sản phẩm, hàng hóa. Đây là công cụ pháp lý bắt buộc giúp Nhà nước kiểm soát các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, môi trường, an ninh quốc gia và quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh diễn ra minh bạch, công bằng.

Đà Nẵng mở không gian tầm thấp: Từ thí điểm dịch vụ đến hạ tầng kinh tế mới.

Đà Nẵng mở không gian tầm thấp: Từ thí điểm dịch vụ đến hạ tầng kinh tế mới

Không chỉ dừng lại ở câu chuyện ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) cho giao hàng hay cứu hộ, việc Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng khởi động Đề án “Thí điểm phát triển kinh tế không gian tầm thấp” cho thấy một bước đi mang tính chiến lược: Biến tầng không lưu thấp thành một lớp hạ tầng kinh tế kỹ thuật mới.

Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà để phục vụ sản xuất, góp phần giảm chi phí tiền điện. (Ảnh: LÊ CHI)

Bài toán sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả

Nhu cầu năng lượng ngày càng lớn đang đặt ra yêu cầu không chỉ bảo đảm đủ nguồn cung mà còn phải sử dụng hiệu quả từng đơn vị năng lượng. Trong bối cảnh đó, khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo đang mở ra cách tiếp cận mới: Đo lường chính xác mức tiêu thụ, nhận diện điểm lãng phí, tối ưu vận hành.

Hình ảnh hạt tiêu xanh, hạt tiêu đen, hạt tiêu trắng Tiên Phước. (Ảnh minh họa: Cục Sở hữu trí tuệ)

Những gốc tiêu 40 năm tuổi và “tấm căn cước” của vị cay xứ Tiên

Trên vùng đất gò đồi nhiều sỏi đá, những dây tiêu bản địa vẫn bám vào thân cây sống, len rễ sâu vào lòng đất và cho ra loại hạt nhỏ nhưng thơm, cay nồng. Chỉ dẫn địa lý “Tiên Phước” được bảo hộ mở ra cơ hội để sản vật lâu đời này vượt khỏi những phiên chợ địa phương, tiến đến thị trường rộng lớn hơn.

Dạy và học thế nào để người học thực sự "làm chủ" công nghệ trí tuệ nhân tạo. (Ảnh minh họa có sử dụng AI )

Giáo dục trong kỷ nguyên AI, từ sử dụng đến làm chủ công nghệ

Việc đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào trường học đã được thí điểm trong năm học 2025-2026 và định hướng triển khai đại trà từ năm học 2026–2027. Nhìn lại hành trình này, câu hỏi lớn nhất của ngành giáo dục đặt ra lúc này không còn là "có nên dạy AI hay không", mà là dạy và học thế nào để người học thực sự "làm chủ" công nghệ.